Bảo tàng cải lương 3D: Khi Gen Z kể chuyện di sản bằng công nghệ

Công nghệ mở lối cho cải lương bước vào đời sống số

Xuất phát từ tình yêu với nghệ thuật truyền thống, Ngô Vũ Cao Long – sinh viên năm 4 ngành Công nghệ thông tin, Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TP.HCM) lựa chọn cải lương làm đối tượng cho đề tài nghiên cứu khoa học của mình. Với Long, cải lương không phải là điều xa lạ, mà là ký ức tuổi thơ gắn với những làn điệu quen thuộc trong không gian gia đình.

Ngô Vũ Cao Long (trái) giành giải Nhất Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học Eureka 2025

Tuy nhiên, khi lớn lên, Long nhận thấy rõ sự “lùi bước” của loại hình nghệ thuật này trong đời sống hiện đại, đặc biệt là trong giới trẻ. Thay vì chỉ nhìn nhận vấn đề từ góc độ hoài niệm, nam sinh lựa chọn một cách tiếp cận khác: dùng công nghệ để tạo ra một “cầu nối” mới cho cải lương.

Ý tưởng về một bảo tàng cải lương ảo dần hình thành khi Long tìm hiểu các mô hình số hóa di sản trong và ngoài nước. Qua khảo sát, Long nhận thấy phần lớn nền tảng hiện nay chủ yếu dừng ở việc cung cấp nội dung dạng văn bản hoặc video, vốn chưa đủ hấp dẫn với người trẻ.

Từ đó, Long hướng đến việc xây dựng một không gian 3D, nơi người dùng có thể “đi dạo”, tương tác và khám phá cải lương theo cách trực quan hơn. Lấy cảm hứng từ các nền tảng quốc tế như ArtStep, dự án VCaiLuong được thiết kế như một bảo tàng ảo, kết hợp yếu tố thực tế ảo nhằm tạo trải nghiệm sống động.

Bảo tàng cải lương ảo 3D VCaiLuong của Cao Long

Không dừng lại ở ý tưởng, Long còn tiến hành khảo sát nhu cầu của du khách trong và ngoài nước tại TP.HCM. Kết quả cho thấy nhiều người, đặc biệt là giới trẻ và khách quốc tế, mong muốn tiếp cận văn hóa bản địa thông qua các hình thức số hóa trực quan, dễ trải nghiệm.

Từ những dữ liệu này, đề tài “VCaiLuong - Bảo tàng ảo nhằm bảo tồn di sản nghệ thuật cải lương và nâng cao trải nghiệm du lịch văn hóa” được định hình với mục tiêu không chỉ dừng ở nghiên cứu, mà còn hướng đến khả năng ứng dụng thực tiễn.

Sự kết hợp giữa công nghệ và văn hóa, cùng tính mới và giá trị xã hội, đã giúp dự án giành giải Nhất tại Giải thưởng Sinh viên Nghiên cứu Khoa học Eureka 2025.

Giữ “hồn” cải lương trong không gian số

Trong quá trình triển khai, theo Ngô Vũ Cao Long, thách thức lớn nhất không nằm ở việc thu thập tư liệu, mà là lựa chọn hướng phát triển công nghệ phù hợp. Bài toán đặt ra không chỉ là số hóa dữ liệu, mà còn là làm sao để giữ được “tinh thần” của cải lương khi đưa vào môi trường ảo.

Thay vì chọn những giải pháp ngắn hạn để nhanh chóng hoàn thành sản phẩm, Long quyết định theo đuổi hướng phát triển bền vững hơn. Nam sinh tham khảo cách tổ chức của các nền tảng quốc tế, từ đó xây dựng hệ thống có khả năng mở rộng và thích ứng với xu hướng công nghệ trong tương lai.

Công nghệ số không làm mất đi giá trị của cải lương, mà giúp “dịch” những giá trị ấy sang ngôn ngữ của thời đại

Quyết định này khiến quá trình thực hiện trở nên áp lực hơn, khi Long phải thiết kế lại dự án, triển khai lại phần lập trình và tự học thêm nhiều kiến thức liên ngành, từ công nghệ đến văn hóa. Tuy vậy, chính hành trình này giúp nam sinh trưởng thành hơn trong cách tiếp cận một đề tài mang tính xã hội và nhân văn.

Dự án VCaiLuong cũng là kết quả của sự phối hợp liên ngành. Bên cạnh sự hướng dẫn về công nghệ từ TS. Lê Duy Tân (Trường Đại học Quốc tế), Long còn nhận được hỗ trợ về khía cạnh văn hóa từ ThS. Hoàng Sơn Giang (Trường Đại học Văn hóa TP.HCM). Sự đồng hành này giúp đảm bảo sản phẩm không chỉ đúng về mặt kỹ thuật, mà còn phù hợp với giá trị văn hóa cốt lõi.

Theo TS. Lê Duy Tân, điểm đáng chú ý của VCaiLuong không nằm ở việc phô diễn công nghệ, mà ở cách tiếp cận phù hợp với thói quen tiếp nhận văn hóa của người trẻ. Dự án cho thấy Gen Z không quay lưng với nghệ thuật truyền thống, mà cần những hình thức tiếp cận mới mẻ, gần gũi hơn.

Ở góc nhìn của Cao Long, công nghệ số không làm mất đi giá trị của cải lương, mà giúp “dịch” những giá trị ấy sang ngôn ngữ của thời đại. Khi được trình bày dưới dạng trải nghiệm tương tác, cải lương có thể trở nên sinh động, thú vị và dễ tiếp cận hơn với thế hệ trẻ.

VCaiLuong gợi mở hướng đi mới cho công tác bảo tồn di sản, đó là kết hợp công nghệ với văn hóa để tạo ra những trải nghiệm phù hợp với đời sống số. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng cải lương, mà còn là gợi ý cho nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác trong hành trình tìm lại chỗ đứng trong xã hội hiện đại.

ANH THƯ