Người gieo mầm sáng tạo cho trẻ em từ 'ô cửa nhỏ' đến giấc mơ lớn

Mùa hè năm 2018, khi còn là giảng viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, chị Vũ Thị Thanh Tâm bắt đầu một lớp học nhỏ mang tên “Đọc sách và viết lách”. Xuất phát từ nhu cầu rất đời thường - tìm cách cân bằng giữa công việc và việc nuôi dưỡng đời sống tinh thần cho con, lớp học ban đầu chỉ là nơi gặp gỡ của một nhóm phụ huynh yêu sách.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Thanh Tâm trong cuộc trò chuyện giới thiệu sách tại Nhà xuất bản Phụ nữ - Chi nhánh TP Hồ Chí Minh.

Từ những buổi đọc sách giản dị ấy, “Ô Cửa Sách” dần hình thành như một thư viện cộng đồng. Năm 2020, khi chuyển về Đà Lạt, chị Tâm mang theo hơn 2.000 đầu sách, đặt nền móng cho một không gian đọc đặc biệt tại địa chỉ số 11 Trần Quang Diệu. Căn nhà nhỏ nằm bên rừng thông, nhìn ra thung lũng xanh, trở thành nơi trẻ em có thể vừa đọc sách, vừa sống trong thiên nhiên.

Không gian ấy nhanh chóng trở thành điểm hẹn quen thuộc mỗi cuối tuần. Trẻ em đến đây không chỉ đọc sách mà còn nghe kể chuyện, tham gia các hoạt động tương tác, làm đồ thủ công từ vật liệu tự nhiên, hay trải nghiệm dã ngoại giữa rừng thông. Với chị Tâm, việc đọc không tách rời đời sống, mà cần được nuôi dưỡng bằng trải nghiệm và cảm xúc.

Từ một thư viện tư nhân, đến cuối năm 2024, “Ô Cửa Sách” chính thức trở thành đơn vị xuất bản, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc hợp tác với các nhà xuất bản để cho ra đời những ấn phẩm “cho trẻ em và do trẻ em”. Hiện mô hình có đội ngũ 5 nhân sự chính, cùng sự đồng hành của nhiều phụ huynh và cộng sự trong lĩnh vực giáo dục, mỹ thuật và xuất bản.

Không gian "Ô Cửa Sách" của các bé tại Đà Lạt.

Không gian cũng được mở rộng với cơ sở thứ hai tại đường Mê Linh (Đà Lạt), phục vụ các sự kiện quy mô lớn. Tuy nhiên, theo chị Thanh Tâm, chính căn nhà nhỏ bên rừng thông vẫn là “trái tim” của mô hình. “Thiếu rừng cây và tiếng chim, chúng tôi cảm thấy mất đi nhiều nguồn cảm hứng”, chị Thanh Tâm chia sẻ.

Nếu việc nuôi dưỡng thói quen đọc sách là nền tảng, thì điểm khác biệt của “Ô Cửa Sách” nằm ở việc trao cho trẻ cơ hội trở thành người sáng tạo. Dự án “Khi trẻ là tác giả” ra đời từ niềm tin rằng mỗi đứa trẻ đều có câu chuyện riêng cần được lắng nghe và ghi nhận.

Dấu mốc đáng nhớ của mô hình là giai đoạn dịch COVID-19, khi mọi hoạt động trực tiếp phải dừng lại. Trong hoàn cảnh đó, “Ô Cửa Sách” chuyển sang hình thức trực tuyến, đồng thời triển khai bộ sách “COVID trong mắt trẻ thơ” gồm 7 cuốn, với sự tham gia của các tác giả nhí trong vai trò minh họa, dịch thuật và sáng tạo nội dung. Những cuốn sách này đã tạo được sự đồng cảm rộng rãi, mở ra hướng đi mới cho hoạt động sáng tác của trẻ.

Từ đó, một quy trình sáng tạo phù hợp với trẻ em được hình thành: Các em được đi thực tế, quan sát, trải nghiệm, sau đó tự kể lại câu chuyện của mình. Giáo viên hỗ trợ ghi âm, biên tập, hướng dẫn xây dựng nhân vật và minh họa. Mỗi cuốn sách hoàn thiện là kết quả của một hành trình học tập thông qua trải nghiệm và thực hành.

Đến nay, “Ô Cửa Sách” đã hoàn thiện 14 đầu sách, trong đó nhiều tác phẩm do chính các em sáng tác và minh họa. Một số tác phẩm đã đạt giải thưởng như “Thư viện kỳ bí” (Giải Dế Mèn 2024) hay “Chiếc mai của cá con” (Đóa hoa đồng thoại 2024). Nhiều em cũng được vinh danh là Đại sứ văn hóa đọc cấp tỉnh, cho thấy hiệu quả lan tỏa của mô hình.

Không chỉ khuyến khích sáng tạo, “Ô Cửa Sách” còn xây dựng một cơ chế chia sẻ đặc biệt: mỗi cuốn sách bán ra sẽ có một cuốn được trao tặng cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Tác giả nhí không nhận nhuận bút bằng tiền mà được chia 10% số sách của chính tác phẩm mình, đồng thời cùng đóng góp 40% số sách để gửi tặng cộng đồng. Gần đây, hàng nghìn cuốn sách đã được trao đến trẻ em tại các địa phương như Đam Rông, Bình Thuận, Đắk Nông…

Song song đó, mô hình còn phối hợp với Thư viện tỉnh Lâm Đồng, các trường học và nhà xuất bản tổ chức nhiều hoạt động như giới thiệu sách, biểu diễn kịch từ sách, giao lưu tác giả, góp phần đưa văn hóa đọc đến gần hơn với đời sống.

Đông đảo các bậc phụ huynh quan tâm và yêu mến "Ô Cửa Sách" đã đưa con em đến tham dự buổi giới thiệu sách "Chuyến đi của Gấu Nâu" của Thạc sĩ Thanh Tâm.

Trong năm nay, “Ô Cửa Sách” tiếp tục triển khai nhiều dự án mới như tập tản văn “Đà Lạt - Năm phường mến thương” của các tác giả thiếu niên; bộ sách tranh “Viết tiếp câu chuyện Lâm Đồng”; cùng dòng sách dành cho thiếu nhi của các tác giả chuyên nghiệp như tập thơ “À ơi” và đặc biệt là “Họa sắc thiên nhiên - Những cánh chim rừng Bidoup” (Anna Ratkevich, lời Việt: Thanh Tâm).

Từ một lớp học nhỏ, chị Vũ Thị Thanh Tâm đã bền bỉ tạo dựng một không gian giáo dục giàu cảm hứng - nơi trẻ em được đọc, được viết và được tin tưởng vào khả năng của chính mình. "Trong 3 - 5 năm tới, mục tiêu của 'Ô Cửa Sách' là đưa sách tranh do trẻ em Việt Nam sáng tác ra thị trường quốc tế, lan tỏa thông điệp 'trẻ em có thể là tác giả", chị Thanh Tâm chia sẻ.

Trong bối cảnh giáo dục đang đứng trước nhiều thay đổi, đặc biệt dưới tác động của công nghệ và trí tuệ nhân tạo, mô hình “Ô Cửa Sách” cho thấy một hướng đi đáng chú ý: Học qua trải nghiệm, nuôi dưỡng cảm xúc và phát triển năng lực sáng tạo như một nền tảng bền vững cho tương lai.

Bài và ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc