Bảo hiểm thất nghiệp: Bước chuyển sang 'trợ thủ' đắc lực cho thị trường lao động

Tọa đàm chuyên đề: “Thực thi Luật Việc làm 2025: Bảo hiểm thất nghiệp – từ trợ cấp sang quản trị thị trường lao động". Ảnh: Việt Tuấn.

Tại tọa đàm chuyên đề: “Thực thi Luật Việc làm 2025: Bảo hiểm thất nghiệp – từ trợ cấp sang quản trị thị trường lao động”, do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức sáng 27/3, các chuyên gia đã cùng trao đổi, làm rõ những điểm mới của chính sách bảo hiểm thất nghiệp với vai trò “trợ thủ” đắc lực của thị trường lao động.

HỖ TRỢ NGƯỜI LAO ĐỘNG THÍCH ỨNG VỚI BỐI CẢNH MỚI

Ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cho biết Luật Việc làm 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026, đã cơ bản khắc phục những hạn chế bất cập so với trước đây.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là việc mở rộng, bổ sung nhiều nhóm đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Trước đây, Luật Việc làm 2013 chỉ quy định bắt buộc tham gia bảo hiểm thất nghiệp đối với hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 3 tháng trở lên. Tuy nhiên, từ ngày 1/1/2026, người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên sẽ thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp.

Quy định này áp dụng ngay cả khi hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.

Cùng với đó, Luật mới cũng luật hóa quy định tham gia bảo hiểm thất nghiệp đối với các vị trí quản lý trong doanh nghiệp, hợp tác xã, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp…có hưởng tiền lương, thì sẽ thuộc đối tượng tham gia để được bảo hiểm thất nghiệp bảo vệ khi họ gặp rủi ro.

Luật cũng giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm thất nghiệp đối với các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định trên cơ sở đề xuất của Chính phủ, tạo cơ chế mở để tiếp tục mở rộng độ bao phủ trong tương lai.

Mức đóng cũng được linh hoạt hơn. Luật chỉ quy định người lao động đóng tối đa bằng 1% tiền lương tháng; người sử dụng lao động đóng tối đa bằng 1% quỹ tiền lương tháng của những người lao động đang tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Nhà nước hỗ trợ tối đa 1% quỹ tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của những người lao động đang tham gia và do ngân sách trung ương bảo đảm.

Việc quy định mức đóng bảo hiểm thất nghiệp tối đa là 1% và giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết, thay vì quy định cứng mức đóng bằng 1% như trước đây để đảm bảo tính linh hoạt của chính sách và tăng sự chủ động điều hành của Chính phủ, đặc biệt là trong các trường hợp thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng, suy thoái kinh tế và kết dư Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp.

Luật cũng mở rộng hơn trong điều kiện hỗ trợ người lao động. Thay vì các khóa đào tạo nghề, chính sách mới chuyển thành đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động cũng như người thất nghiệp.

Cải tiến về điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp với việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin; quy định cho người lao động linh hoạt hơn trong việc nộp hồ sơ và hưởng chế độ chính sách trong bối cảnh chuyển đổi số, ứng dụng dịch vụ công quốc gia, dịch vụ công toàn trình…

Các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm. Ảnh: Việt Tuấn.

Với những điểm mới như trên, ông Lê Quang Trung, chuyên gia lao động việc làm đánh giá, Luật Việc làm năm 2025 đã được sửa đổi khá toàn diện, từ chính sách việc làm đến thông tin thị trường lao động, bảo hiểm thất nghiệp.

“Luật đã khẳng định một lần nữa vai trò, vị trí của vấn đề việc làm, bảo hiểm thất nghiệp trong nền kinh tế cũng như sự phát triển của đất nước hiện nay, để tạo sự bứt phá, hỗ trợ cho thị trường. Đồng thời, bảo hiểm thất nghiệp là chính sách hỗ trợ cho các nhóm đối tượng, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với lĩnh vực việc làm, bảo hiểm thất nghiệp”, ông Lê Quang Trung nhấn mạnh.

GIẢI PHÁP ĐỒNG BỘ ĐƯA CHÍNH SÁCH VÀO CUỘC SỐNG

Theo các chuyên gia, Luật mới đã cơ bản khắc phục được những bất cập so với Luật trước đây, song để chính sách đi vào cuộc sống, việc triển khai sẽ cần thực hiện các giải pháp đồng bộ.

Theo ông Trần Tuấn Tú, chính sách mới đã được định hướng theo hướng chủ động hơn, với nguyên tắc của bảo hiểm thất nghiệp là chia sẻ rủi ro, nhiều người tham gia nhưng chỉ một số người rủi ro sẽ được thụ hưởng. “Trợ cấp thất nghiệp chỉ là khoản hỗ trợ tài chính tạm thời trong khoảng thời gian nhất định, giúp người lao động ổn định cuộc sống trong lúc tìm được việc làm mới, có thu nhập và quay trở lại thị trường”, ông Tú lý giải.

Do vậy, thay vì bị động, chính sách đã tăng cường mở rộng đào tạo nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Ngay cả khi người lao động đang làm việc, nhưng cần nâng cao kỹ năng để đáp ứng nhu cầu của thị trường mới thì vẫn được hỗ trợ.

Hệ thống dịch vụ việc làm cũng sẽ tăng cường hỗ trợ kết nối cung cầu lao động, giúp người lao động tiếp cận công việc mình mong muốn nhanh hơn, sớm hơn.

“Luật mới có rất nhiều nội dung bổ trợ cho việc triển khai chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Như vậy, cần có các giải pháp tổng thể về thị trường lao động, tổ chức dịch vụ việc làm, kết nối cung cầu, thông tin thị trường đồng bộ với chính sách hỗ trợ các nhóm đặc thù. Cùng với bảo hiểm thất nghiệp để chính sách này thực sự trở thành công cụ quản trị thị trường lao động hữu hiệu”, ông Trần Tuấn Tú cho hay.

Nhấn mạnh thị trường lao động hiện nay luôn biến động rất nhanh, thậm chí khó lường, không chỉ lao động phổ thông mà cả nhóm có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao cũng rất dễ rơi vào tình trạng mất việc, chuyên gia Lê Quang Trung cho rằng công tác dự báo thị trường lao động rất quan trọng. Mục tiêu là dự báo cả trong ngắn hạn, trung hạn, tiến tới dài hạn, từ đó định hướng cho vấn đề đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực.

Tọa đàm cung cấp những thông tin bao quát về chính sách bảo hiểm thất nghiệp trong Luật Việc làm năm 2025. Ảnh: Việt Tuấn.

Để Luật đi vào cuộc sống, ông Trần Tuấn Tú nhấn mạnh, trước hết về thể chế cần rõ ràng, hai là quy trình thực hiện công khai minh bạch, thành phần hồ sơ đơn giản. Với người lao động, ông cho rằng họ cần thay đổi nhận thức để không trông chờ vào chính sách. Bởi bảo hiểm thất nghiệp chỉ là chính sách ngắn hạn.

Chuyên gia Lê Quang Trung bổ sung thêm, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện về mặt thể chế, nhấn mạnh về những điểm nào cần hướng dẫn cho rõ ràng, dễ thực hiện thì cần làm ngay. Công tác thông tin tuyên truyền cũng cần được đẩy mạnh cho tất cả các nhóm đối tượng sao cho dễ tiếp cận, dễ hiểu, sát quyền lợi và chế độ của mỗi người với nhiều hình thức khác nhau.

Cùng với đó, cần chuẩn bị các điều kiện để triển khai thực hiện cả về nguồn lực, nhân lực, ứng dụng công nghệ thông tin, phần mềm khai báo về người lao động để kiểm soát cho thuận tiện, kết hợp tiếp tục giảm thiểu thủ tục hành chính…

Thu Hằng