Bảo đảm độ tin cậy điểm thi tốt nghiệp THPT bằng 'Pháp y khảo thí'

Màng lọc "Pháp y khảo thí" bảo đảm tính chính xác của điểm số

Trong giai đoạn các cơ sở giáo dục đại học sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT làm căn cứ xét tuyển, vấn đề bảo đảm tính chính xác và khách quan của dữ liệu điểm số được dư luận đặc biệt quan tâm. Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) Huỳnh Văn Chương cho biết, Bộ GD&ĐT không chỉ xử lý các vụ việc khi có phản ánh từ dư luận hay báo chí, mà đã chủ động xây dựng hệ thống phân tích dữ liệu phục vụ giám sát và cảnh báo sớm.

Sau mỗi kỳ thi, toàn bộ dữ liệu kết quả thi trên phạm vi cả nước được phân tích bằng nhiều phương pháp thống kê hiện đại. Bên cạnh các phân tích truyền thống về phổ điểm hay mối tương quan giữa các môn thi với kết quả học tập, Bộ nghiên cứu và áp dụng các phương pháp trong lĩnh vực Exam Forensics (pháp y khảo thí) để nhận diện dấu hiệu bất thường.

Hệ thống vận hành các mô hình chuyên sâu như chỉ số Score–Grade Gap (đánh giá chênh lệch giữa kết quả thi và quá trình học tập), công cụ Modified Z-score (sàng lọc các giá trị ngoại lai có mức độ bất thường cao) và mô hình Cohort-level Anomaly (nhận diện các nhóm thí sinh, phòng thi có mô hình kết quả khác biệt đáng kể so meo xu hướng chung).

Đại diện Bộ GD&ĐT nhấn mạnh, các kết quả phân tích này đóng vai trò cảnh báo rủi ro, làm cơ sở để Bộ yêu cầu địa phương rà soát, kiểm tra thực địa trước khi đưa ra kết luận. Về lâu dài, Bộ sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), camera thông minh và từng bước triển khai Đề án thi tốt nghiệp THPT trên máy tính nhằm tăng cường tính công bằng, minh bạch.

Thí sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: HB

Lý do Quy chế thi không bắt buộc "trộn" thí sinh giữa các trường

Trước băn khoăn về việc một số địa phương bố trí điểm thi ngay tại trường THPT mà thí sinh đang học thay vì bắt buộc "trộn" thí sinh giữa các trường, Cục trưởng Huỳnh Văn Chương khẳng định, yêu cầu gốc của kỳ thi theo Điều 2 khoản 2 Quy chế thi là phải bảo đảm an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan và công bằng.

Hiện nay, kỳ thi được tổ chức theo mô hình phân cấp. Theo Điều 14 Quy chế thi, Chủ tịch Hội đồng thi căn cứ số lượng thí sinh và điều kiện thực tế để quyết định thành lập các Điểm thi phù hợp. Trên thực tế, điều kiện giữa các vùng miền có sự khác biệt rất lớn. Tại nhiều tỉnh miền núi, khoảng cách giữa các trường THPT có thể lên tới 15-20 km, đường đi lại khó khăn.

"Nếu bắt buộc phải trộn thí sinh của nhiều trường vào cùng một điểm thi thì sẽ làm tăng quãng đường di chuyển, phát sinh chi phí, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và gây thêm khó khăn cho thí sinh cũng như gia đình. Do thực tiễn rất khác biệt nên Quy chế không thể quy định một mô hình cứng bao quát hết mọi tình huống cho tất cả các địa phương", Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng nhấn mạnh.

Siết chặt trách nhiệm địa phương và lực lượng kiểm tra từ các trường đại học

Đại diện Bộ GD&ĐT nhấn mạnh, việc Quy chế phân cấp không đồng nghĩa với việc địa phương hay Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh được toàn quyền quyết định mà không kèm trách nhiệm.

Theo Điều 8 khoản 2 điểm a Quy chế thi, Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh chịu trách nhiệm chỉ đạo toàn diện, phải xem xét, đánh giá tính hợp lý của từng phương án bố trí, bảo đảm đúng tỷ lệ tối thiểu 50% thí sinh lớp 12 trường THPT đó trong tổng số thí sinh của Điểm thi (theo Điều 22). Đồng thời, theo Điều 8 khoản 2 điểm b, Ban Chỉ đạo cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo các đơn vị phối hợp với lực lượng công an triển khai các giải pháp, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ phòng ngừa gian lận.

Cùng với lực lượng tại chỗ, công tác kiểm tra coi thi còn có sự tham gia trực tiếp của các cơ sở giáo dục đại học. Năm 2026, Bộ GD&ĐT đã huy động hơn 6.000 cán bộ, giảng viên đại học tham gia các đoàn kiểm tra để kịp thời phát hiện, xử lý các nguy cơ vi phạm quy chế.

"Việc có 'trộn' hay 'không trộn' thí sinh giữa các trường không phải là yếu tố duy nhất quyết định tính nghiêm túc của kỳ thi. Quan trọng hơn cả là việc tổ chức coi thi có được thực hiện đúng Quy chế, đúng quy trình hay không. Khi giám thị và những người làm thi thực hiện đúng, đầy đủ chức trách thì dù thí sinh học cùng trường, thậm chí cùng lớp, vẫn phải tuân thủ nghiêm Quy chế và không thể hỗ trợ nhau trong quá trình làm bài", ông Huỳnh Văn Chương khẳng định.

Đỗ Vi