Báo chí và câu chuyện giữ sự tin cậy trong biển thông tin số

Giúp công chúng có niềm tin hơn vào những điều tốt đẹp

Chưa bao giờ hoạt động báo chí sôi động như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, một dòng trạng thái trên mạng xã hội hay một đoạn video ngắn cũng có thể lan truyền đến hàng triệu người trong thời gian rất ngắn. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng truyền thông mới đang mở ra những cơ hội chưa từng có cho nghề báo. Nhưng cũng chính trong bối cảnh ấy, báo chí đứng trước một thử thách lớn: Làm thế nào để giữ vững những chuẩn mực nghề nghiệp khi ranh giới giữa thông tin, giải trí và thương mại ngày càng trở nên mong manh.

Có một thực tế rằng, môi trường truyền thông số đã làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất và tiếp nhận thông tin. Tin tức giờ đây không còn chờ đến sáng hôm sau để xuất hiện trên mặt báo. Mọi sự kiện đều có thể được cập nhật theo từng phút, từng giây. Công chúng có vô số lựa chọn để tiếp cận thông tin và cũng dễ dàng bày tỏ quan điểm của mình.

Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt ấy, lượng truy cập, lượt xem, lượt chia sẻ và doanh thu quảng cáo trở thành những con số có sức chi phối lớn đối với hoạt động truyền thông. Không ít sản phẩm báo chí vì thế có xu hướng chiều theo thị hiếu, khai thác mạnh yếu tố giật gân, cảm xúc hoặc đời tư người nổi tiếng để thu hút người đọc.

Thực tế, có những chi tiết riêng tư vốn chỉ thuộc về một gia đình, một con người lại trở thành nội dung được chia sẻ rộng rãi trên không gian mạng. Đằng sau mỗi bản tin là những số phận thật, những con người thật. Bởi vậy, báo chí không thể xem nỗi đau của người khác như một nguồn tài nguyên để khai thác. Một bức ảnh có thể thu hút hàng trăm nghìn lượt xem, nhưng cũng có thể khiến người trong cuộc phải tổn thương thêm nhiều lần. Một bài viết đi quá sâu vào đời tư có thể tạo ra sự tò mò nhất thời nhưng chưa chắc giúp công chúng hiểu rõ hơn bản chất của vấn đề.

Bởi vì điều làm nên uy tín của một cơ quan báo chí là khả năng cung cấp thông tin chính xác, khách quan và nhân văn. Có những hình ảnh đủ sức gây chú ý nhưng cần được cân nhắc trước khi xuất hiện trên mặt báo.

Có người nói, nền báo chí văn minh luôn biết dừng lại trước những giới hạn của đạo đức nghề nghiệp. Sự dừng lại ấy không phải là né tránh sự thật, mà là lựa chọn cách tiếp cận phù hợp để bảo vệ phẩm giá con người và lợi ích của cộng đồng.

Thật vậy, điều xã hội cần là sự bình tĩnh để nhìn nhận vấn đề một cách đầy đủ, là những thông tin đã được kiểm chứng và là những phân tích giúp người dân hiểu đúng bản chất sự việc. Do đó, trách nhiệm của người làm báo là góp phần làm cho xã hội tỉnh táo hơn trước thông tin, tử tế hơn và có niềm tin hơn vào những điều tốt đẹp xung quanh mình.

Phải là người "dẫn đường" đáng tin cậy

Nếu như trước đây tốc độ được xem là một trong những lợi thế quan trọng của báo chí thì ngày nay, lợi thế ấy không còn thuộc riêng báo chí nữa. Mạng xã hội có thể truyền đi một thông tin chỉ trong vài giây. Các nền tảng số có thể đưa một nội dung tiếp cận hàng triệu người gần như tức thời.

Trong một thế giới ngập tràn dữ liệu, nơi thật và giả đôi khi đan xen khó phân biệt, giá trị lớn nhất của báo chí không còn đơn thuần là đưa tin nhanh. Điều quan trọng là giúp người xem, người nghe hiểu đúng và hiểu sâu.

Một thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt. Một tin đồn về cá nhân nào đó có thể gây ra những hệ lụy xã hội nghiêm trọng trước khi được đính chính. Trong bối cảnh ấy, báo chí chuyên nghiệp càng cần khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng bằng nguồn thông tin đáng tin cậy.

Người đọc tìm đến báo chí không chỉ để biết điều gì đang xảy ra mà còn để hiểu vì sao nó xảy ra và tác động của nó đối với đời sống xã hội. Muốn vậy đòi hỏi năng lực nghề nghiệp, sự cẩn trọng trong xác minh thông tin và tinh thần trách nhiệm của người làm báo.

Tuy nhiên, báo chí hiện nay cũng đang đứng trước nhiều thách thức chưa từng có. Chuyển đổi số đòi hỏi nguồn lực lớn về công nghệ, nhân sự và phương thức vận hành. Nhiều cơ quan báo chí gặp khó khăn về tài chính trong khi nguồn thu truyền thống ngày càng suy giảm. Sự cạnh tranh từ các nền tảng số khiến cuộc đua giành sự chú ý, quan tâm của công chúng trở nên khốc liệt hơn.

Trong bối cảnh đó, công nghệ dù cần thiết nhưng không phải yếu tố quyết định duy nhất. Bởi lẽ, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn trách nhiệm nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị và đạo đức của người làm báo.

Thực tế, những cơ quan báo chí được công chúng tin cậy luôn là những đơn vị giữ được bản sắc nghề nghiệp của mình. Niềm tin ấy không được tạo dựng bằng những chiến dịch truyền thông rầm rộ, tức thời mà bằng những bài viết trung thực, thông tin chính xác và quyết định có trách nhiệm trước xã hội.

Công chúng có thể bị thu hút bởi những nội dung gây sốc trong một thời gian ngắn nhưng điều khiến họ quay trở lại với một tờ báo là sự tin cậy. Khi niềm tin được bồi đắp qua thời gian sẽ là nền tảng vững chắc nhất cho sự phát triển của báo chí trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Giữa vô vàn biến động của thời đại số, báo chí vẫn cần giữ cho mình vai trò của người "dẫn đường" đáng tin cậy. Không chạy theo những cảm xúc nhất thời, không biến đời tư của con người thành cơ hội để câu view, không đánh đổi chuẩn mực nghề nghiệp để lấy sự chú ý.

Bởi sau tất cả, sức mạnh lớn nhất của báo chí không nằm ở công nghệ hiện đại đến đâu hay lượng người tiếp cận nhiều đến mức nào. Sức mạnh ấy nằm ở khả năng bảo vệ sự thật, lan tỏa những giá trị nhân văn và góp phần xây dựng một xã hội tử tế hơn.

Bảo Thoa