Báo chí giải pháp kiến tạo tương lai

Phóng viên Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa tác nghiệp tại hiện trường.

Ngày 21/6/1925, Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập Báo Thanh Niên, đặt nền móng cho nền báo chí cách mạng Việt Nam. Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Người luôn khẳng định báo chí là vũ khí sắc bén phục vụ Nhân dân, phục vụ Tổ quốc và sự nghiệp cách mạng. Người căn dặn: “Nhiệm vụ của tờ báo là tuyên truyền, cổ động, huấn luyện, giáo dục và tổ chức dân chúng để đưa dân chúng đến mục đích chung”. Theo Tư tưởng Hồ Chí Minh, báo chí phải hướng tới lợi ích của đất nước và Nhân dân, cổ vũ cái đúng, đấu tranh với cái sai, góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội. Những câu hỏi mà Người đặt ra cho người làm báo: “Viết cho ai? Viết để làm gì? Viết cái gì? Viết như thế nào?” đến nay vẫn giữ nguyên giá trị.

Từ khi ra đời đến nay, báo chí cách mạng Việt Nam luôn đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là đặc trưng cơ bản tạo nên bản chất cách mạng, tính chiến đấu và tính nhân văn của nền báo chí nước nhà. Thực tiễn lịch sử cho thấy, trong các cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc, báo chí đã khơi dậy tinh thần yêu nước, cổ vũ ý chí chiến đấu và củng cố niềm tin vào thắng lợi của cách mạng. Trong thời kỳ đổi mới, báo chí tiếp tục là cầu nối đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với Nhân dân; đồng thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân đến các cấp lãnh đạo.

Định hướng dư luận xã hội không phải là áp đặt nhận thức mà là quá trình cung cấp thông tin đầy đủ, có trách nhiệm và có cơ sở khoa học để người dân hiểu đúng sự thật. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng sự đồng thuận xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ vững ổn định chính trị. Trong nhiều năm qua, báo chí đã thực hiện tốt chức năng phát hiện và phản ánh các tồn tại, hạn chế, tiêu cực trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, công chúng ngày nay không chỉ muốn biết vấn đề ở đâu mà còn mong muốn biết cách giải quyết vấn đề đó như thế nào. Đó chính là lý do báo chí giải pháp ngày càng trở thành xu hướng phát triển tất yếu.

Báo chí giải pháp không né tránh các vấn đề khó khăn, phức tạp của xã hội nhưng cũng không dừng lại ở việc phản ánh hiện tượng. Trên cơ sở điều tra, phân tích và đánh giá khách quan, báo chí tìm kiếm các mô hình hiệu quả, kinh nghiệm thành công và những giải pháp khả thi nhằm góp phần tháo gỡ khó khăn cho xã hội. Từ chuyển đổi số, XDNTM, phát triển kinh tế xanh, cải cách hành chính, phòng chống tham nhũng, bảo vệ môi trường đến nâng cao chất lượng giáo dục và y tế, báo chí có thể trở thành diễn đàn kết nối giữa nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và người dân để cùng tìm ra hướng giải quyết phù hợp. Báo chí giải pháp không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần kiến tạo tương lai, tạo động lực cho đổi mới sáng tạo và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước. Trong cuốn “Hơn cả tin tức” (Beyond News), tác giả Mitchell Stephens cho rằng báo chí không nên chỉ dừng lại ở việc đưa tin nhanh mà cần giúp công chúng hiểu sâu ý nghĩa của các sự kiện. Tác giả nhận định mô hình báo chí truyền thống đang gặp khủng hoảng vì mạng xã hội và internet đã khiến tin tức trở thành thứ dễ tiếp cận và gần như miễn phí. Ông đề xuất báo chí cần chuyển từ việc chỉ trả lời câu hỏi “điều gì đã xảy ra?” sang giải thích “tại sao nó xảy ra?” và “điều đó có ý nghĩa gì?”. Cuốn sách nhấn mạnh vai trò của báo chí phân tích, báo chí giải pháp và báo chí kiến tạo tri thức cho công chúng. Mitchell Stephens cho rằng nhà báo tương lai cần trở thành người kể chuyện, người phân tích và người cung cấp bối cảnh, thay vì chỉ là người truyền tải thông tin.

Có thể hình dung xã hội hiện đại như một dòng chảy thông tin khổng lồ. Trong dòng chảy ấy có không ít tin giả, tin đồn thất thiệt và những quan điểm sai lệch, cực đoan. Khi xuất hiện những sự kiện lớn liên quan đến kinh tế, chính trị, xã hội hay thiên tai, dịch bệnh, mạng xã hội thường xuất hiện nhiều luồng thông tin trái chiều. Nếu thiếu kiểm chứng, người dân rất dễ rơi vào trạng thái hoang mang hoặc bị dẫn dắt bởi những nhận định thiếu cơ sở. Trong bối cảnh đó, báo chí chính thống giống như một “người gác cổng thông tin”, thực hiện nhiệm vụ kiểm chứng, xác minh và cung cấp cho công chúng những thông tin chính xác nhất. Chính sự trung thực, khách quan và trách nhiệm đã tạo nên uy tín của báo chí cách mạng trong lòng Nhân dân. Báo chí còn là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân. Thông qua hoạt động tuyên truyền, giải thích và phản biện chính sách, báo chí giúp người dân hiểu rõ mục tiêu, ý nghĩa và lợi ích của các chủ trương phát triển đất nước. Khi người dân hiểu đúng, niềm tin và sự đồng thuận xã hội sẽ được củng cố. Bên cạnh đó, báo chí còn là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch và bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.

Mỗi tác phẩm báo chí có chất lượng, mỗi thông tin chính xác được lan tỏa đều góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất và tiếp nhận thông tin. Ngày nay, công chúng có thể tiếp cận thông tin mọi lúc, mọi nơi thông qua điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng số. Điều đó đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ đối với các cơ quan báo chí. Nhiều tòa soạn đã triển khai mô hình hội tụ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, báo chí dữ liệu và các sản phẩm đa phương tiện để nâng cao chất lượng thông tin. Tuy nhiên, dù công nghệ phát triển đến đâu thì giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng vẫn không thay đổi. Đó là tính Đảng, tính Nhân dân, tính trung thực, khách quan và trách nhiệm xã hội.

Công nghệ có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, phân tích thông tin và tối ưu hóa quy trình sản xuất nội dung, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm công dân của người làm báo. Trong môi trường thông tin đa chiều hiện nay, mỗi nhà báo cần không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn và kỹ năng số; đồng thời giữ vững đạo đức nghề nghiệp, tinh thần thượng tôn sự thật và trách nhiệm đối với xã hội. Người làm báo hiện đại không chỉ biết viết tin, bài mà còn phải làm chủ công nghệ, dữ liệu, hình ảnh, video và các nền tảng truyền thông mới. Quan trọng hơn, nhà báo phải gần dân, hiểu dân, lắng nghe tiếng nói từ thực tiễn cuộc sống để tạo ra những tác phẩm thực sự có giá trị.

Lịch sử đã chứng minh rằng mỗi bước tiến của cách mạng Việt Nam đều có sự đồng hành của báo chí. Hôm nay, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc, vai trò của báo chí càng trở nên quan trọng hơn. Báo chí không chỉ phản ánh hiện thực mà còn phải góp phần kiến tạo tương lai; không chỉ phát hiện vấn đề mà còn đồng hành tìm kiếm giải pháp; không chỉ truyền tải thông tin mà còn khơi dậy niềm tin, khát vọng cống hiến và tinh thần trách nhiệm công dân. Mỗi tác phẩm báo chí chất lượng, mỗi thông tin được kiểm chứng và mỗi tiếng nói bảo vệ lẽ phải đều góp phần củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của đất nước. Tiếp nối truyền thống vẻ vang mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng, báo chí cách mạng Việt Nam cần đổi mới mạnh mẽ, phát huy vai trò tiên phong trong định hướng dư luận xã hội, lan tỏa giá trị tốt đẹp, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và đồng hành cùng Nhân dân trên con đường xây dựng đất nước phồn vinh, hùng cường và hạnh phúc.

Bài và ảnh: Nguyễn Hường