Báo chí dẫn dắt nhận thức về năng lượng tái tạo

Phóng viên tham dự hội thảo được tham quan và tác nghiệp tại Nhà máy điện rác Sóc Sơn (thành phố Hà Nội). Ảnh: PHAN VINH

Lực đẩy cho năng lượng xanh

Tại hội thảo "Truyền thông về năng lượng tái tạo hướng đến Net Zero năm 2026" do Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí - Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp Viện Nghiên cứu vùng và đô thị tổ chức vừa qua tại Hà Nội, nhiều ý kiến cho thấy biến đổi khí hậu đã không còn là câu chuyện mang tính dự báo, mà hiện diện rõ trong từng quyết sách phát triển và lựa chọn của xã hội.

Trong bối cảnh đó, chuyển dịch sang hệ thống năng lượng xanh, sạch và thông minh đang trở thành một lộ trình tất yếu, gắn với cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Việt Nam. Đồng thời, những chuyển động đó ngày càng rõ về chính sách, đầu tư và công nghệ, sự mở rộng của các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, điện rác... từng bước tạo nền tảng cho một cấu trúc năng lượng bền vững hơn.

Tuy vậy, theo GS.TS. Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, tiến trình này không thể vận hành nếu thiếu sự tham gia đồng bộ của toàn xã hội. Trong đó, báo chí được đặt vào một vị trí đặc biệt, như cầu nối giữa giới khoa học, nhà quản lý và cộng đồng.

Thông qua việc giải thích chính sách, lan tỏa công nghệ và phản ánh những điểm nghẽn trong thực tiễn, báo chí góp phần chuyển tải những nội dung vốn khô khan thành những câu chuyện có khả năng chạm đến nhận thức và hành động của công chúng.

“Những tác phẩm báo chí dựa trên dữ liệu, có chiều sâu phân tích và gắn với thực tiễn cho thấy khả năng tạo ảnh hưởng rõ rệt, góp phần thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào mục tiêu Net Zero. Việc đổi mới phương thức thể hiện theo hướng báo chí dữ liệu, báo chí giải pháp sẽ mở ra cách tiếp cận hiệu quả hơn đối với những vấn đề phức tạp như năng lượng", ông Phước nói.

Các diễn giả, chuyên gia chia sẻ về những nội dung liên quan đến năng lượng tái tạo và cách tiếp cận của báo chí, truyền thông. Ảnh: PHAN VINH

Cùng quan điểm này, nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng chuyển dịch năng lượng là một quá trình có tính liên ngành, gắn với nhiều yếu tố kinh tế - xã hội, từ việc làm, sinh kế đến yêu cầu bảo đảm tính công bằng trong chuyển đổi. Vì vậy, báo chí cần đảm nhiệm vai trò cung cấp thông tin chính xác, khách quan, giúp công chúng nhận diện đầy đủ cả cơ hội lẫn thách thức.

Năng lượng tái tạo là lĩnh vực có tính chuyên môn cao nhưng lại mở ra dư địa lớn để báo chí phát triển các tuyến bài chuyên sâu, góp phần nâng cao nhận thức xã hội và tạo nền tảng cho những quyết định phát triển bền vững.

Đa dạng góc nhìn truyền thông

Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng, truyền thông về năng lượng tái tạo đang bước sang một giai đoạn mới, cần đi sâu vào phân tích, giải thích và kết nối. Các vấn đề như hạ tầng năng lượng, cơ chế thị trường hay tính ổn định của hệ thống điện đều đòi hỏi cách tiếp cận có chiều sâu, trong khi vẫn phải đảm bảo tính dễ tiếp cận đối với công chúng.

Trong bức tranh đó, một nội dung đáng chú ý là yêu cầu mở rộng góc nhìn xã hội trong truyền thông năng lượng, bao gồm cả vai trò của các nhóm yếu thế, đặc biệt là phụ nữ, trong tiến trình chuyển dịch. Cách tiếp cận toàn diện này giúp làm rõ hơn bản chất của chuyển dịch năng lượng còn là chia sẻ lợi ích trong một hệ sinh thái phát triển bền vững.

TS. Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, bên cạnh các nguồn năng lượng quen thuộc, điện rác đang nổi lên như một hướng đi phù hợp với các đô thị lớn, nơi áp lực rác thải ngày càng gia tăng. Từ thực tiễn khu vực miền Trung, ông dẫn chứng việc Đà Nẵng và vùng phụ cận đang hình thành các dự án điện rác quy mô lớn, cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ của nhà đầu tư đối với lĩnh vực này.

Nhà báo Hồng Đạt, Thông tấn xã Việt Nam đặt câu hỏi liên quan đến việc tiếp cận thông tin sâu ở dự án năng lượng tái tạo. Ảnh: PHAN VINH

Tuy nhiên, để những dự án này đi vào vận hành, vẫn cần tháo gỡ nhiều vấn đề liên quan đến cơ chế giá điện, công nghệ xử lý cũng như sự đồng bộ trong quy hoạch. Chính trong những khoảng trống đó, vai trò của báo chí tiếp tục được đặt ra như một kênh phản ánh và đối thoại.

Thực tế cho thấy, những vấn đề như điện rác thường đi kèm với nhiều tranh luận, từ lo ngại về môi trường đến câu chuyện hiệu quả kinh tế. Nếu thiếu đi thông tin chính xác và cách tiếp cận thấu đáo, những tranh luận này có thể trở thành rào cản đối với quá trình triển khai. Trong bối cảnh đó, báo chí với vai trò trung gian thông tin, có khả năng tạo dựng một không gian đối thoại dựa trên dữ liệu và thực tiễn, qua đó góp phần hình thành sự đồng thuận xã hội.

"Báo chí đang dần dịch chuyển từ vị trí quan sát sang vai trò tham gia tích cực vào tiến trình chuyển dịch năng lượng. Những tác phẩm được đầu tư về nội dung và hình thức, biết khai thác dữ liệu, kể chuyện từ góc nhìn con người và đặt vấn đề trong mối liên hệ rộng hơn của phát triển, đang góp phần tạo nên một dòng chảy thông tin có chiều sâu và có sức tác động lớn", ông Tuấn cho biết thêm.

PHAN VINH