Báo cáo mới hé lộ tác động ít được chú ý của AI lên người lao động

Sự trỗi dậy nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ mất việc trong các văn phòng tại Mỹ. Liệu kịch bản này có xảy ra hay không vẫn là câu hỏi lớn, nhưng một báo cáo mới của Goldman Sachs cảnh báo những lao động bị AI thay thế có thể phải đối mặt với tổn thất kinh tế đáng kể.

Lao động mất việc trong các lĩnh vực dễ bị tự động hóa mất nhiều hơn khoảng một tháng để tìm việc mới so với các nhóm khác.Nguồn: aialoe

Báo cáo công bố mới đây dựa trên dữ liệu liên bang trong hơn bốn thập niên, theo dõi cuộc sống của hơn 20.000 người Mỹ sinh từ thập niên 1950 đến 1980. So với những người mất việc trong các ngành ổn định hơn, các lao động bị ảnh hưởng bởi làn sóng công nghệ – như tổng đài viên hay nhân viên đánh máy – phải chịu tác động kinh tế cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn.

“Việc bị thay thế bởi AI có thể gây ra những chi phí kéo dài đối với người lao động, làm xấu đi triển vọng trên thị trường việc làm trong nhiều năm,” hai tác giả Pierfrancesco Mei và Jessica Rindels viết.

Dữ liệu cho thấy những lao động mất việc trong các lĩnh vực dễ bị tự động hóa mất nhiều hơn khoảng một tháng để tìm việc mới so với các nhóm khác. Khi quay lại làm việc, họ cũng phải chịu mức giảm thu nhập thực khoảng 3%, trong khi các nhóm còn lại gần như không bị ảnh hưởng.

Trong vòng 10 năm sau khi mất việc trong các ngành bị công nghệ thay thế, thu nhập thực của nhóm này tăng chậm hơn gần 10 điểm phần trăm so với những người không từng mất việc, và thấp hơn 5 điểm phần trăm so với những người mất việc ở các ngành khác. Theo báo cáo, nguyên nhân có thể đến từ hiện tượng “hạ bậc nghề nghiệp”, khi kỹ năng của họ trở nên kém giá trị hơn.

Các cú sốc kinh tế càng làm tình hình trầm trọng. Những lao động mất việc trong các ngành đang bị tự động hóa vào thời điểm suy thoái thường thất nghiệp lâu hơn khoảng ba tuần và có nguy cơ thất nghiệp trở lại cao hơn. Tuy vậy, các tác giả cũng lưu ý rằng các chương trình đào tạo lại có thể giúp giảm bớt tổn thất thu nhập.

Tác động thực sự của AI vẫn còn gây tranh cãi. Một số nhà kinh tế cho rằng công nghệ này có thể giúp người lao động tăng năng suất và cải thiện thu nhập. Nhiều ý kiến khác cũng cho rằng ngay cả khi AI làm mất việc làm, nó vẫn có thể tạo ra các cơ hội việc làm mới.

Khảo sát gần đây với 750 giám đốc tài chính tại Mỹ cho thấy hầu như không có tác động tiêu cực đáng kể của AI đến việc làm trong năm qua, và đa số dự báo công nghệ này chỉ khiến nhân sự giảm nhẹ trong năm nay. Một nghiên cứu khác của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cũng không ghi nhận sự sụt giảm nhu cầu tuyển dụng ở các ngành hoặc doanh nghiệp ứng dụng AI nhiều hơn.

Tuy nhiên, một báo cáo khác của Goldman Sachs lại đưa ra đánh giá mạnh hơn, ước tính AI đang khiến Mỹ mất ròng khoảng 16.000 việc làm mỗi tháng, dù một phần được bù đắp bởi nhu cầu tuyển dụng mới liên quan đến trung tâm dữ liệu hoặc các lĩnh vực hưởng lợi từ năng suất tăng. Trong thập niên tới, AI có thể khiến 6–7% lao động Mỹ mất việc và làm tỷ lệ thất nghiệp tăng thêm tối đa 0,5 điểm phần trăm.

Tác động này đặc biệt rõ với nhóm lao động trẻ ở giai đoạn đầu sự nghiệp, từ 25 đến 35 tuổi. Họ có xu hướng kết hôn ít hơn và trì hoãn các cột mốc quan trọng như mua nhà so với những người không từng mất việc.

Trong những năm gần đây, thị trường việc làm đối với người mới tốt nghiệp cũng trở nên khó khăn hơn khi lãi suất tăng và doanh nghiệp cắt giảm tuyển dụng sau giai đoạn bùng nổ hậu đại dịch. Nhiều người trẻ đang chuyển hướng nghề nghiệp sang các lĩnh vực được cho là ít bị tự động hóa thay thế.

Dù vậy, báo cáo mới cũng cho thấy người trẻ và lao động có trình độ đại học lại là nhóm có khả năng thích ứng tốt hơn với cú sốc từ AI. Với những người thuộc nhóm này nhưng mất việc trong các ngành bị công nghệ thay thế, mức sụt giảm thu nhập tích lũy chỉ bằng một nửa so với các nhóm khác, nhờ khả năng chuyển đổi công việc linh hoạt hơn.

“Trái với lo ngại hiện nay rằng AI sẽ ảnh hưởng nặng nề đến sinh viên mới tốt nghiệp, người lao động trẻ thực tế đã cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt hơn,” báo cáo nhận định.

Ngọc Lâm