Bánh phu thê - Món quà của thời gian

Những ngày cuối năm, khu phố Thượng, phường Từ Sơn chìm trong cái lạnh se sắt rất riêng của vùng Kinh Bắc. Sương bảng lảng trên những mái ngói rêu phong quanh đền Đô - nơi người dân đất Việt vẫn tìm về tưởng nhớ các vị vua nhà Lý.

Ngay trước cổng đền Đô, căn phòng rộng khoảng 30 m2 được vợ chồng bà Nguyễn Thị Tâm, 62 tuổi lựa chọn làm nơi sản xuất bánh phu thê - công việc giúp gia đình bà vừa giữ được nghề truyền thống, vừa cho thu nhập ổn định. Tại đây, khách đến lễ, vãn cảnh đền ghé vào mua bánh dâng hương hay làm quà có thể trực tiếp chứng kiến các công đoạn làm bánh.

Vợ chồng anh Long, con trai bà Tâm, thuần thục với công việc làm bánh.

Gia đình bà Tâm hiện duy trì bốn lao động làm nghề, trong đó anh Long - con trai bà đảm nhiệm những khâu nặng và cần sức khỏe. Theo bà Tâm, nhào bột bằng tay là cách duy nhất để vỏ bánh đạt độ dẻo, dai. So với quy trình làm bánh trước kia, hiện chỉ có khâu hấp bánh được hỗ trợ bằng nồi hấp điện, còn lại vẫn cần đến đôi tay người thợ.

Giữa vô vàn loại bánh kẹo hiện đại chỉ cần mở hộp là dùng ngay, bánh phu thê Đình Bảng khiến người ăn phải chậm lại. Bánh được gói theo nguyên tắc trong lá chuối, ngoài lá dong, buộc thành cặp. Anh Nguyễn Minh Đức, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ cảm giác lần đầu cầm chiếc bánh phu thê: “Bánh hơi khó mở, nhiều lớp lá. Nhưng khi gỡ xong, cầm chiếc bánh vàng ươm trên tay, tôi cảm giác như vừa chinh phục một điều gì đó. Bánh này lúc ăn cũng không thể vội, phải nhấm nháp, phải thong thả”.

Bà Cao Thị Hồng Liên, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Từ Sơn cho biết, trước đây bánh phu thê chủ yếu được người làng Đình Bảng làm trong phạm vi gia đình, phục vụ Tết, lễ hội, cưới hỏi, làm quà biếu, chưa hình thành nghề theo nghĩa sinh kế thường xuyên. Hầu hết gia đình trong làng đều biết làm bánh, nhưng chỉ sản xuất theo mùa, song hành với nhịp sinh hoạt truyền thống.

Nhiều năm trở lại đây, cùng với sự phát triển của du lịch và nhu cầu thị trường, bánh phu thê Đình Bảng đã trở thành sản phẩm hàng hóa và sản phẩm du lịch đặc trưng. Làng Đình Bảng trước đây hiện là những tổ dân phố sầm uất, vẫn duy trì khoảng 100 hộ tham gia sản xuất bánh phu thê theo hướng thương mại. Hoạt động sản xuất tập trung cao điểm trong khoảng ba tháng, từ trước Tết Nguyên đán đến hết mùa lễ hội tháng Ba âm lịch.

Du khách thăm Đền Đô hứng thú khi tìm hiểu về bánh phu thê.

Bánh phu thê Đình Bảng được làm theo phương thức truyền thống, sử dụng hoàn toàn nguyên liệu tự nhiên, không phụ gia, không chất bảo quản. Chính sự “thuần khiết” ấy làm nên hương vị riêng và giá trị của bánh. Nhưng điều này cũng dẫn đến thời gian sử dụng của bánh ngắn, việc vận chuyển đi xa và mở rộng thị trường gặp nhiều khó khăn.

Trong định hướng phát triển, phường Từ Sơn đặt yếu tố bảo tồn lên trước yêu cầu mở rộng thị trường, bởi bánh phu thê là sản phẩm văn hóa tiêu biểu của địa phương, gắn với phong tục hôn lễ, nghề làm bánh truyền thống và ký ức văn hóa của vùng đất Kinh Bắc. Mới đây, một giải pháp mới nhằm quảng bá giá trị truyền thống của bánh phu thê đã được phường Từ Sơn đưa vào thử nghiệm: Đưa sản phẩm bánh phu thê cỡ nhỏ lên đoàn tàu du lịch “Hà Nội 5 cửa ô”. Bước đầu, cách tiếp cận này nhận được phản hồi tích cực.

Về lâu dài, địa phương tiếp tục tìm kiếm những giải pháp khoa học khả thi với mong muốn chiếc bánh phu thê có thể theo chân du khách đi xa hơn mà vẫn giữ trọn vẹn hương vị và hồn cốt của món quà quê đã gắn bó với vùng đất Kinh Bắc qua bao thế hệ.

Bài, ảnh: Việt Hoa