Bài toán chiến lược cho Việt Nam trước biến động toàn cầu

Mua, bán xăng tại một điểm kinh doanh của Petrolimex. Ảnh: Trần Việt/TTXVN

Đối với một nền kinh tế có độ mở lớn và đang trong quá trình chuyển dịch mạnh mẽ như Việt Nam, những tác động này không chỉ là nguy cơ gián tiếp mà còn hiện hữu trực tiếp trong đời sống kinh tế - xã hội hằng ngày. Việc duy trì đà tăng trưởng trong khi phải đối mặt với áp lực giá nhiên liệu leo thang đang trở thành bài toán chiến lược cấp bách cho các nhà hoạch định chính sách.

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Kuala Lumpur, Tiến sĩ Zokhris Idris - nhà nghiên cứu cấp cao về quan hệ quốc tế tại Đại học Malaya - nhận định tình trạng bất ổn hiện nay đã buộc nhiều quốc gia phải tái cấu trúc nguồn cung năng lượng một cách triệt để. Tại Việt Nam, ước tính khoảng 40% nhu cầu nhiên liệu chịu tác động trực tiếp, buộc các doanh nghiệp và cơ quan quản lý phải thay đổi lộ trình nhập khẩu để thích ứng. Giá xăng dầu tăng cao không chỉ gây áp lực lên chi phí sản xuất, mà còn ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhóm lao động sử dụng phương tiện cá nhân, đặc biệt là các lái xe công nghệ vốn rất nhạy cảm với biến động giá thị trường.

Thêm vào đó, lạm phát và sụt giảm trong ngành du lịch do gián đoạn vận tải hàng không đang góp phần làm chậm đà tăng trưởng chung của khu vực hiện được dự báo ở mức 4,2%. Thậm chí, một số chuyên gia còn bày tỏ lo ngại về việc dự trữ xăng dầu có thể gặp áp lực lớn, nếu xung đột kéo dài và nguồn cung không được khơi thông kịp thời.

Nhìn sang các quốc gia trong khu vực, ông Zokhris Idris cho biết Malaysia - một quốc gia có vị thế quan trọng trong ngành dầu khí của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) - đã áp dụng nhiều "biện pháp đệm" trong điều tiết tác động của giá nhiên liệu. Chính phủ nước này đã đưa ra các gói trợ giá nhiên liệu cho người dân và lao động vận tải, đồng thời áp dụng chế độ làm việc tại nhà cho khu vực công để giảm bớt nhu cầu tiêu thụ năng lượng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về trung hạn, Malaysia thừa nhận việc điều chỉnh giá xăng dầu theo cơ chế thị trường là tất yếu, đồng thời coi đây là cơ hội để rà soát lại Kế hoạch năng lượng tái tạo quốc gia nhằm giảm bớt sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Trong bối cảnh đó, nhà nghiên cứu Zokhris Idris nhận xét Việt Nam cũng đang nỗ lực tự cường thông qua những thay đổi căn bản trong cơ cấu năng lượng quốc gia. Theo lộ trình hiện tại, Việt Nam đang từng bước giảm dần phụ thuộc vào điện than và tăng tốc phát triển các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện Mặt Trời. Việc tăng cường đầu tư vào mạng lưới truyền tải điện cũng như thúc đẩy các chính sách hợp tác quốc tế, đặc biệt là kết nối mạng lưới điện ASEAN (APG), đang trở thành ưu tiên chiến lược. Ngoài ra, Việt Nam còn chú trọng nghiên cứu ứng dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình thông qua hợp tác chặt chẽ với các tổ chức năng lượng hạt nhân quốc tế như Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và các đối tác công nghệ tiên tiến để đa dạng hóa nguồn cung bền vững.

Đánh giá về triển vọng dài hạn, nhà nghiên cứu cao cấp Zokhris Idris nhận định thế giới đang bước vào kỷ nguyên biến động khi các điểm nóng địa chính trị như eo biển Hormuz và Trung Đông khó có thể sớm ổn định. Các quốc gia đang phát triển và có thu nhập trung bình như Việt Nam cần đặc biệt quan tâm đến triển vọng của năng lượng tái tạo, vì hiện tại không có bất kỳ đảm bảo chắc chắn nào cho ổn định của năng lượng truyền thống trong tương lai. Biến động này không chỉ là khó khăn trước mắt, mà còn là động lực để các quốc gia đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh.

Để tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế và đảm bảo lộ trình năng lượng bền vững, nhà nghiên cứu Zokhris Idris cho rằng Việt Nam cần tập trung vào việc xây dựng, thực hiện và liên tục đánh giá chiến lược phục hồi năng lượng quốc gia một cách bài bản. Bên cạnh đó, chủ động khám phá và tham gia vào các cơ chế khu vực hướng tới năng lượng tái tạo sẽ giúp Việt Nam cùng chia sẻ rủi ro và tối ưu hóa nguồn lực với các quốc gia láng giềng. Việc cân bằng giữa chi phí năng lượng và mục tiêu chuyển đổi xanh là bài toán đầy thách thức nhưng bắt buộc phải thực hiện để đảm bảo an ninh quốc gia và phát triển bền vững trong một thế giới đầy biến động.

Theo giới chuyên gia, an ninh năng lượng trong kỷ nguyên mới không chỉ đơn thuần là việc đảm bảo nguồn cung mà còn là khả năng thích ứng linh hoạt và tự chủ về công nghệ sạch. Với những bước đi chủ động trong việc hội nhập khu vực và đầu tư vào năng lượng tái tạo, Việt Nam hoàn toàn có thể biến những áp lực từ biến động địa chính trị thành cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh và bền vững hơn. Sự đồng thuận giữa chính sách của Nhà nước và nỗ lực của các thành phần kinh tế sẽ là “chìa khóa” để Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay.

Bùi Hoàn - Thành Trung (TTXVN)