(Bài 3) Thế giới tăng tốc dựng 'hàng rào số'

Bảo vệ trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội: (Bài 2) Từ mâu thuẫn trên mạng đến hành vi phạm pháp Bảo vệ trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội: (Bài 1) Những đứa trẻ bị “bào mòn”…

Các quốc gia trên thế giới đang tích cực tìm kiếm giải pháp tối ưu để bảo vệ thanh thiếu niên trước những rủi ro từ mạng xã hội

Rất nhiều quốc gia siết chặt pháp lý

Trước thực trạng đáng lo ngại do những tác động tiêu cực từ mạng xã hội, vào tháng 12.2025, Australia đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, chặn quyền truy cập vào các nền tảng như TikTok, YouTube, Instagram và Facebook. Sau Australia, nhiều quốc gia châu Âu như Áo, Pháp, Đức, Italia, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Na Uy, Anh... cũng đồng loạt vào cuộc.

Cụ thể, Quốc hội Pháp đã thông qua dự luật vào tháng 1.2026, theo hướng cấm mạng xã hội đối với người dưới 15 tuổi, và kỳ vọng sẽ chính thức ban hành luật này vào tháng 9 năm nay. Tại Anh, nhà chức trách cũng đang cân nhắc siết chặt quản lý chatbot AI để bảo vệ trẻ em, đồng thời xem xét khả năng áp dụng lệnh cấm mạng xã hội ngay trong năm 2026.

Tại Mỹ, Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư Trực tuyến của Trẻ em (COPPA) đã đặt ra hàng rào pháp lý, ngăn các công ty thu thập dữ liệu cá nhân của trẻ dưới 13 tuổi nếu chưa có sự đồng ý của phụ huynh.

Ở cấp bang, một số địa phương cũng ban hành quy định yêu cầu phải có sự chấp thuận của cha mẹ nhằm hạn chế trẻ vị thành niên tiếp cận mạng xã hội.

Cùng với đó, hàng loạt vụ kiện gần đây nhằm vào các “ông lớn” công nghệ đang tạo ra bước chuyển pháp lý đáng chú ý, trong đó có những phán quyết buộc doanh nghiệp bồi thường hàng triệu USD, kèm theo các khoản phạt bổ sung sau đó.

Ở châu Á, Cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc đã triển khai chương trình “chế độ trẻ em”, yêu cầu áp dụng các giới hạn ngay ở cấp thiết bị, đồng thời xây dựng quy định riêng cho từng ứng dụng nhằm kiểm soát thời gian sử dụng theo từng độ tuổi.

Đáng chú ý, Indonesia đã bắt đầu thực thi lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi, trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á áp dụng biện pháp này trên phạm vi toàn quốc.

Đạo luật đầu tiên mang tính bước ngoặt của Australia đã buộc các nền tảng mạng xã hội phải chặn người dùng dưới 16 tuổi, trở thành một trong những quy định nghiêm ngặt nhất thế giới đối với các tập đoàn công nghệ lớn.

Theo quy định này, 10 nền tảng mạng xã hội gồm: Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, TikTok, Twitch, X và YouTube đều phải triển khai các biện pháp ngăn người dùng dưới 16 tuổi truy cập.

Theo đạo luật, trách nhiệm xác minh độ tuổi và ngăn chặn người dùng chưa đủ tuổi được đặt lên vai các công ty công nghệ. Ngoài thông tin độ tuổi do người dùng tự khai báo, các nền tảng được phép áp dụng công nghệ ước tính và xác minh khác nhau.

Doanh nghiệp có thể dựa vào nhiều dữ liệu để nhận diện độ tuổi, như thời gian hoạt động của tài khoản, mức độ tương tác với các tài khoản có dấu hiệu dưới tuổi, phân tích khuôn mặt hoặc giọng nói, cùng các mô hình sử dụng trùng với khung giờ học.

Hiện nay, việc dùng điện thoại đã bị cấm tại tất cả các trường học ở Australia. Đáng chú ý, luật cũng quy định các nền tảng không được buộc người dùng cung cấp giấy tờ tùy thân như cách duy nhất để xác minh độ tuổi, qua đó bảo đảm quyền riêng tư.

Chỉ một tháng sau khi đạo luật này chính thức có hiệu lực, gần 5 triệu tài khoản mạng xã hội của thanh thiếu niên Australia đã bị vô hiệu hóa hoặc xóa bỏ. Đây là số liệu chính thức đầu tiên cho thấy tác động của quá trình triển khai đạo luật, vốn đang được nhiều quốc gia theo dõi sát sao.

Cơ quan giám sát an toàn trực tuyến Australia, eSafety, cho biết sẽ xem xét khởi kiện một số nền tảng chưa có đủ nỗ lực trong việc ngăn trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội; mức phạt có thể lên tới 49,5 triệu AUD, tương đương khoảng 33 triệu USD.

Đáng chú ý, sau Australia, Indonesia đã trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới và là nước đầu tiên tại Đông Nam Á thực thi lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi từ ngày 28.3.

Các nền tảng được xếp vào nhóm rủi ro cao như YouTube, TikTok, Instagram, Facebook, X và Roblox buộc phải chặn người dùng dưới 16 tuổi truy cập, bao gồm xóa hoặc vô hiệu hóa tài khoản.

Một số dịch vụ có mức rủi ro thấp hơn vẫn được phép hoạt động, nhưng phải áp dụng các biện pháp bảo vệ chặt chẽ hơn như tăng cài đặt bảo mật, kiểm soát của phụ huynh và giới hạn theo dõi vị trí.

Nếu vi phạm, các công ty có thể phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt, trong đó có hạn chế tiếp cận thị trường Indonesia. Các nền tảng cũng phải tự đánh giá về an toàn trẻ em trước tháng 6 năm nay.

Sự đồng thuận lớn tiến tới làn sóng hành động

Cùng với xu hướng này, một số tổ chức quốc tế như Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng kêu gọi cách tiếp cận rộng hơn, dựa trên dữ liệu.

Theo đó, quá trình xây dựng chính sách cần có sự tham gia của chính phủ, các nhà cung cấp dịch vụ, nhà giáo dục và gia đình, để phản ánh sát hơn nhu cầu thực tế của trẻ em đối với mạng xã hội.

Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) cũng khuyến nghị các quốc gia đang cân nhắc ban hành quy định mới cần kết hợp biện pháp giới hạn độ tuổi với trách nhiệm kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các nền tảng, các cơ chế bảo vệ quyền riêng tư, quyền tham gia của trẻ em, đồng thời theo dõi sát tác động thực tế đối với từng nhóm tuổi khác nhau.

Về phía các chuyên gia quốc tế, Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Türk bày tỏ, ông hiểu những khó khăn mà các quốc gia đang phải đối mặt trong nỗ lực bảo đảm an toàn cho trẻ em trên môi trường trực tuyến.

Từ góc độ quyền con người, điều cốt lõi là phải đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu, trong đó có những vấn đề về bảo vệ và an toàn mà các em đang đối diện trên mạng xã hội.

Với Australia - quốc gia đầu tiên áp dụng lệnh cấm, bà Julie Inman Grant, đại diện Cơ quan giám sát an toàn trực tuyến Australia eSafety thừa nhận, vẫn sẽ có một bộ phận thanh thiếu niên chưa đủ tuổi tiếp tục sử dụng mạng xã hội.

Tuy nhiên, theo bà, hiệu quả của đạo luật không nên được đo bằng việc còn hay không còn vi phạm, mà phải nhìn ở mức độ giảm thiểu tác hại trên diện rộng, và quá trình ấy có thể cần nhiều năm mới bộc lộ rõ.

Tương tự quy định giới hạn tốc độ, dù vẫn có người vi phạm, các quy định này vẫn được xem là thành công vì đã góp phần giảm tai nạn và giúp giao thông an toàn hơn cho số đông.

Tại Mỹ, ông Ravi Iyer, Giám đốc điều hành Trung tâm Neely thuộc Trường Kinh doanh Marshall, Đại học Nam California (USC) cho rằng, ở cấp bang và địa phương, sự quan tâm đối với việc siết chặt quản lý mạng xã hội với trẻ em đang tăng lên rõ rệt. Theo ông, các nhà lập pháp tại California và Texas hiện cũng đang xem xét khả năng áp dụng lệnh cấm ở cấp bang vào năm 2026.

Trong khi đó, bà Daisy Greenwell, đồng sáng lập tổ chức Smartphone Free Childhood (SFC) có trụ sở tại Anh cũng khẳng định đây là vấn đề mang tính toàn cầu và hiệu ứng đang lan rộng.

Bà nhận định, ngày càng có nhiều quốc gia bắt đầu đi theo hướng này; khi niềm tin được củng cố cùng với sự tích lũy thêm bằng chứng, sẽ còn thêm nhiều nước tiếp tục nhập cuộc. Đây được xem là một trong những phản ứng chính sách rõ nét nhất hiện nay.

Những động thái trên cho thấy mức độ cấp thiết trong nỗ lực của nhiều quốc gia trên thế giới nhằm tìm kiếm giải pháp hiệu quả để kiểm soát, thậm chí cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Đã đến lúc phải hành động và Việt Nam không đứng ngoài xu thế này.

Trong bối cảnh không gian mạng ngày càng phức tạp, Chính phủ Việt Nam đang thể hiện rõ quyết tâm tham gia vào nỗ lực xây dựng môi trường số an toàn cho trẻ em, thông qua việc tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường các biện pháp quản lý.

Việc ký kết, thúc đẩy thực thi các công ước quốc tế về quyền trẻ em, cùng với các quy định trong nước về quản lý Internet và mạng xã hội, đang tạo nền tảng để Việt Nam chủ động siết chặt hoạt động của các nền tảng số.

Không dừng lại ở các quy định, theo các chuyên gia, việc sớm đẩy mạnh yêu cầu xác thực tài khoản, kiểm soát nội dung và nâng cao trách nhiệm của các doanh nghiệp công nghệ sẽ góp phần hình thành một hệ sinh thái số minh bạch, an toàn hơn.

Việt Nam được kỳ vọng sẽ có những bước đi quyết liệt hơn, nhằm bảo vệ trẻ em trước các rủi ro trực tuyến, đồng thời khẳng định vai trò chủ động trong quản trị không gian số - lĩnh vực đang tác động ngày càng sâu rộng đến đời sống xã hội hiện đại.

Theo (Còn tiếp)

HỒNG NHUNG