Bài 3: Cần giải pháp ngăn chặn việc trục lợi trên sức lao động trẻ em

Như Pháp Luật TP.HCM đã phản ánh, có nhiều trẻ em từ khoảng 5 đến 14 tuổi xuất hiện tại phố Tây Bùi Viện, các giao lộ đông đúc và nhiều tuyến đường trung tâm TP.HCM để biểu diễn thổi lửa, bán hoa hoặc xin tiền.

Những dấu hiệu bất thường

Ghi nhận của chúng tôi cho thấy các em thường ngậm dầu hỏa, phun lửa giữa đám đông hoặc trước các quán nhậu, quán bar để thu hút sự chú ý rồi đi xin tiền. Nhiều trẻ phải hoạt động đến khuya, thậm chí sau nửa đêm vẫn còn lang thang trên đường phố.

Một trẻ em ngậm dầu hỏa, phun lửa giữa dòng người qua lại tại khu vực trung tâm TP.HCM. Ảnh: NHÓM PV

Đáng chú ý, trong quá trình theo chân các nhóm trẻ, phóng viên nhiều lần ghi nhận sự xuất hiện của các thanh thiếu niên hoặc người lớn có biểu hiện theo dõi, đưa đón, giám sát hoạt động của các em. Một số trẻ cho biết giữa các nhóm tồn tại "địa bàn riêng" và người lạ không được tự ý vào hoạt động.

Thậm chí, một số trẻ kể phải nộp lại tiền cho những người được xem là quản lý sau mỗi đêm mưu sinh. Những thông tin này hiện chưa được cơ quan chức năng xác nhận nhưng đặt ra nhiều nghi vấn về sự tồn tại của hoạt động chăn dắt hoặc tổ chức trẻ em biểu diễn, xin tiền nhằm thu lợi.

Ghi nhận của phóng viên cho thấy nhiều trẻ em không tự di chuyển mà được người lớn đưa đến các điểm biểu diễn vào đầu buổi tối, sau đó tiếp tục xuất hiện tại nhiều tuyến phố trung tâm. Ảnh: NHÓM PV

Từ những ghi nhận trên, dư luận đặt câu hỏi liệu phía sau các màn biểu diễn nguy hiểm của trẻ em có tồn tại một đường dây tổ chức hoạt động mang tính chuyên nghiệp hay không.

Có dấu hiệu bóc lột trẻ em từ hoạt động biểu diễn

Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, Luật sư Đoàn Thị Hồng Linh, Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng nếu cơ quan chức năng xác định có cá nhân hoặc nhóm người đứng ra tổ chức, quản lý, phân chia địa bàn, đưa đón, giám sát và yêu cầu trẻ em giao nộp tiền thu được sau mỗi đêm biểu diễn thì đây là những dấu hiệu đáng lưu ý của hành vi sử dụng trẻ em nhằm mục đích trục lợi.

Luật sư Đoàn Thị Hồng Linh, Đoàn Luật sư TP.HCM. Ảnh: NHÓM PV

Theo luật sư Linh, khoản 7 Điều 4 Luật Trẻ em năm 2016 quy định bóc lột trẻ em không chỉ giới hạn trong quan hệ lao động truyền thống. Hành vi này còn bao gồm nhiều hình thức sử dụng trẻ em khác nhau để thu lợi.

“Nếu trẻ em phải hoạt động vào ban đêm, trong môi trường nguy hiểm, trong khi phần lớn hoặc toàn bộ số tiền thu được phải giao cho người khác thì bản chất sự việc đã vượt ra ngoài phạm vi hỗ trợ kinh tế gia đình thông thường và xuất hiện dấu hiệu khai thác sức lao động trẻ em nhằm mục đích vụ lợi”, luật sư Linh nhận định.

Theo bà Linh, nếu tồn tại cơ chế phân chia địa bàn, kiểm soát doanh thu, đưa đón tập trung hoặc giám sát hoạt động của trẻ em thì đây có thể là dấu hiệu cho thấy hoạt động mang tính tổ chức và cần được điều tra, làm rõ.

Một người đàn ông dừng xe bên đường, chờ nhiều trẻ em kết thúc việc biểu diễn thổi lửa rồi lần lượt đưa các em rời đi vào lúc đêm muộn. Ảnh: NHÓM PV

Luật sư Linh cũng cho rằng việc để trẻ em ngậm dầu hỏa hoặc các chất dễ cháy, tiếp xúc trực tiếp với lửa và biểu diễn trên đường phố vào ban đêm tiềm ẩn nguy cơ đặc biệt cao đối với sức khỏe và tính mạng.

Theo luật sư, các em có thể bị bỏng nặng, ngộ độc hóa chất, tổn thương đường hô hấp, gặp tai nạn giao thông hoặc trở thành nạn nhân của các tệ nạn xã hội. Đây đều là những yếu tố có thể được xem là môi trường lao động nguy hiểm đối với trẻ em theo quy định pháp luật hiện hành.

Có thể xem xét trách nhiệm hình sự

Theo Luật sư Đoàn Thị Hồng Linh, trách nhiệm pháp lý của những người đứng sau tổ chức, quản lý hoặc thu lợi từ hoạt động của trẻ em sẽ phụ thuộc vào kết quả điều tra và chứng cứ thu thập được.

Trường hợp xác định có hành vi sử dụng trẻ em làm các công việc nguy hiểm, trái quy định pháp luật lao động, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính theo Nghị định 98/2026 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em.

Nếu có dấu hiệu nghiêm trọng hơn, cơ quan điều tra có thể xem xét trách nhiệm hình sự đối với các hành vi liên quan.

Ghi nhận của phóng viên cho thấy nhiều trẻ em tham gia biểu diễn thổi lửa hoạt động liên tục nhiều giờ trong môi trường tiềm ẩn nguy hiểm, bất chấp thời tiết nắng nóng hay mưa gió. Ảnh: NHÓM PV

Cụ thể, trường hợp sử dụng trẻ em thực hiện các hoạt động nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển thể chất, tinh thần có thể bị xem xét về tội vi phạm quy định về sử dụng người lao động dưới 16 tuổi.

Nếu có căn cứ chứng minh việc ép buộc trẻ em đi biểu diễn, xin ăn hoặc giao nộp tiền dưới sự đe dọa, khống chế thì người liên quan có thể bị xem xét về hành vi cưỡng bức lao động.

Ngoài ra, nếu thường xuyên ép buộc, đối xử tàn nhẫn hoặc bắt trẻ lao động quá sức trong điều kiện nguy hiểm thì cũng có thể xem xét dấu hiệu của tội hành hạ người khác.

Theo luật sư Linh, để xác định có hay không hành vi phạm tội, cơ quan chức năng cần làm rõ mối quan hệ quản lý giữa người tổ chức và trẻ em. Đồng thời, cơ quan điều tra cần xác định cơ chế phân chia tiền thu được, hoạt động đưa đón, phân công địa bàn, các biện pháp kiểm soát, ép buộc cũng như chứng cứ về việc thu lợi từ hoạt động của trẻ em.

Nguồn chứng cứ có thể bao gồm lời khai của trẻ em, nhân chứng, dữ liệu camera, hình ảnh và các giao dịch tài chính liên quan.

Khó xử lý triệt để khi nhiều trẻ liên tục quay lại đường phố

Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, ông Nguyễn Tăng Minh, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho biết từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng chức năng đã tăng cường kiểm tra, rà soát và xử lý tình trạng người lang thang, xin ăn. Trong đó, các đơn vị tập trung xử lý các trường hợp trẻ em thực hiện hành vi thổi lửa tại các giao lộ đông người.

Ông Nguyễn Tăng Minh, Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM. Ảnh: NHÓM PV

Theo thống kê của Sở Y tế TP.HCM, từ tháng 3-2023 đến nay, các cơ quan chức năng đã đưa 2.353 trường hợp lang thang, xin ăn vào các cơ sở trợ giúp xã hội, trong đó có 145 trẻ em.

Riêng nhóm trẻ em tham gia các hoạt động biểu diễn "xiếc lửa", từ đầu năm 2026 đến nay Trung tâm Hỗ trợ xã hội đã tiếp nhận và xử lý 41 trường hợp.

Tuy nhiên, theo ông Minh, nhiều trường hợp sau khi được hỗ trợ, đưa về địa phương vẫn tiếp tục quay trở lại TP.HCM để xin ăn hoặc tham gia các hoạt động biểu diễn nguy hiểm.

Nguyên nhân xuất phát từ nhiều khó khăn như việc xác minh nhân thân, hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn, công tác phối hợp giữa các địa phương trong quản lý trẻ chưa thật sự chặt chẽ, nhiều gia đình thường xuyên di chuyển và không đăng ký cư trú đầy đủ.

Vừa kết thúc màn phun lửa, em nhỏ len lỏi giữa các bàn ăn để xin tiền từ thực khách. Nhiều người vì thương cảm đã cho tiền sau khi chứng kiến màn biểu diễn nguy hiểm. Ảnh: NHÓM PV

Theo Sở Y tế TP.HCM, việc tiếp nhận và đưa trẻ em trở về gia đình chỉ là giải pháp trước mắt. Để giải quyết tận gốc vấn đề, cần đồng thời triển khai các chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ sinh kế cho hộ nghèo, tăng cường quản lý tại địa phương nơi cư trú và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng trẻ em để trục lợi.

Các chuyên gia cũng cho rằng bên cạnh việc điều tra làm rõ nghi vấn chăn dắt, bóc lột trẻ em, cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả hơn giữa TP.HCM và các địa phương để theo dõi, hỗ trợ, ngăn ngừa nguy cơ trẻ em tái lang thang sau khi được đưa về nơi cư trú.

Ghi nhận của PV Pháp Luật TP.HCM cho thấy, dù đã khuya, nhiều trẻ em vẫn tất bật với công việc thổi lửa, phụ giúp gia đình mưu sinh. Các em làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, bất kể trời nắng gắt hay mưa dầm, tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và việc học tập. Ảnh: NHÓM PV

NGUYỄN TÂN - PHẠM HẢI - HẢI NHI