(Bài 1) Những đứa trẻ bị 'bào mòn'…

TS.BS Nguyễn Mai Hương trò chuyện với một bệnh nhi

Mạng xã hội ngày càng hiện diện sâu rộng trong đời sống của trẻ em. Đi cùng sự tiện lợi và sức hút là nhiều hệ lụy khôn lường. Khi tiếp xúc quá sớm, lại thiếu kiểm soát, trẻ dễ rơi vào lệ thuộc, suy giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng xấu về sức khỏe tinh thần, thậm chí đối mặt với nguy cơ bị bắt nạt, lừa đảo hoặc tiếp cận nội dung độc hại. Nếu thiếu định hướng kịp thời từ gia đình và nhà trường, những tác động ấy có thể kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển của trẻ.

Định quyên sinh vì áp lực từ trên mạng đến ngoài đời

Tại Trung tâm Y học phát triển và sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương, không khó để bắt gặp những gương mặt còn nguyên vẻ non nớt nhưng đã hằn dấu mệt mỏi sau những tổn thương âm thầm tích tụ. Có em thu mình, lặng lẽ; có em vẫn chưa nguôi hoảng loạn sau thời gian dài chịu áp lực từ thế giới mạng. Trong số đó có N.T.H., học sinh lớp 10 đến từ Phú Thọ, với vẻ ngoài xinh xắn, hiền lành. Sau 10 ngày điều trị nội trú, tinh thần của H. dần ổn định và em bắt đầu cởi mở hơn khi nhắc lại những biến cố mình đã trải qua.

N.T.H. cho biết, em được bố mẹ cho sử dụng điện thoại thông minh từ khi học lớp 7. Ban đầu, em chỉ lên mạng xem các đoạn video ngắn. Sau đó, em khai tăng tuổi lên trên 16 để lập tài khoản mạng xã hội, kết nối với bạn bè quen biết. Dần dần, danh sách bạn bè mở rộng, có cả những người xa lạ, như một cách để H. tăng lượt theo dõi và tương tác. Việc trò chuyện ban đầu chỉ xoay quanh học tập, sinh hoạt hằng ngày, nhưng theo thời gian, mọi thứ dần đi xa, vượt khỏi tầm kiểm soát với những hiểu lầm, vu vạ, nói xấu, ấm ức, thù hằn... “Con đã cố gắng giải thích với các bạn là không làm những việc đó, nhưng các bạn không tin và cô lập con”, H. nghẹn ngào kể.

Phía sau cánh cửa này là biết bao gương mặt trẻ thơ thất thần, hoảng loạn vì những tổn thương âm thầm tích tụ

Sự việc không dừng lại ở đó, H. còn bị bạo hành cả về thể xác lẫn tinh thần. “Các bạn thường hẹn con ở cổng trường, có khi còn xông thẳng vào lớp để đánh. Vì sự việc chỉ xảy ra vào giờ ra chơi hoặc lúc tan học nên thầy cô, người lớn không biết để can thiệp”. Đáng sợ hơn, nhóm bạn này còn quay lại cảnh H. bị đánh rồi gửi vào các hội nhóm. Những đoạn clip và thông tin ấy không đăng công khai, mà âm thầm truyền tay nhau, khiến em càng thêm hoảng loạn.

Suốt quãng thời gian đó, nữ sinh lớp 10 giấu kín mọi chuyện, ngay cả bố mẹ cũng không hay. Em rơi vào trạng thái bế tắc, bắt đầu tự làm đau bản thân và không muốn tiếp tục sống. Đỉnh điểm là lần H. đã lên một cây cầu với ý định nhảy xuống để kết thúc tất cả. May mắn, người dân xung quanh phát hiện kịp thời và đưa em về nhà. Đến lúc ấy, bố mẹ mới bàng hoàng nhận ra những bất ổn mà con gái đã âm thầm chịu đựng.

Sau quá trình điều trị, tinh thần của H. dần ổn định hơn. Nhưng trong lòng bà nội của em vẫn còn nguyên nỗi xót xa. Trong mắt bà, cháu gái vốn là đứa trẻ ngoan, hiền lành, chăm chỉ. Mỗi ngày đi học về, em lại quấn quýt bên bà, đỡ đần việc nhà. Thế nhưng, sự hồn nhiên ấy dần biến mất, nhường chỗ cho một khoảng lặng đáng sợ.

Bà nội nhớ lại quãng thời gian H. bắt đầu trở nên lầm lì, gần như không trò chuyện với ai. Em tự nhốt mình trong phòng, chốt chặt cửa, từ chối cả những bữa cơm cùng gia đình. Mỗi lần bà gọi ra ăn, H. chỉ lí nhí trả lời: “Con không ăn đâu, bà cứ ăn đi”, rồi lại lặng lẽ thu mình trong không gian riêng. Sự thay đổi ấy khiến bà vô cùng lo lắng và giục bố H. vào kiểm tra. Khi cánh cửa mở ra, những dồn nén bấy lâu của cô con gái cũng vỡ òa. Trong tiếng khóc nức nở, H. kể với bố về nỗi sợ hãi mỗi khi đến trường, bị bạn bè đánh đập, chửi bới, bị quay clip bạo hành rồi dọa tung lên mạng. Em thú nhận vì quá sợ nên không dám nói với ai, chỉ âm thầm chịu đựng cho đến khi không còn thiết sống nữa. Sau lần nghĩ quẩn được người dân đưa về nhà, H. như mất hồn, bỏ ăn, bỏ uống và khóc suốt đêm. Chứng kiến đứa cháu mình chăm bẵm từ nhỏ rơi vào tình cảnh ấy, lòng bà nội đau như dao cắt. Cả bố mẹ H., sau quãng thời gian chỉ mải miết với công việc mà thiếu quan tâm đến con, giờ đây cũng mang nặng nỗi day dứt, ân hận.

Cuối cùng, gia đình quyết định đưa H. xuống bệnh viện để được các bác sĩ chuyên khoa thăm khám, điều trị. Lúc này, điều họ mong mỏi nhất là em sớm vượt qua cú sốc, tìm lại sự vui vẻ, hồn nhiên như trước.

Nhiều trẻ nhập viện vì sử dụng điện thoại và mạng xã hội quá mức

Cạm bẫy sau màn hình

N.T.H. chỉ là một trong rất nhiều trẻ em trở thành nạn nhân của mạng xã hội. Từ những kết nối tưởng như vô hại, không ít em bị cuốn vào những câu chuyện, hiện tượng vượt ngoài sức tưởng tượng và khả năng kiểm soát, không chỉ của chính các em mà cả người lớn.

Trẻ phụ thuộc Internet và mạng xã hội không còn là hiện tượng cá biệt. Việc sử dụng quá mức có thể làm đảo lộn sinh hoạt, sa sút học tập, thu hẹp giao tiếp thực và gia tăng lệ thuộc vào các mối quan hệ ảo. Đáng lo hơn, nhiều trẻ bị lôi kéo vào các hội nhóm kín, bị dụ dỗ tự làm đau bản thân hoặc trở thành nạn nhân của đe dọa, tống tiền trên môi trường mạng.

Đây không đơn thuần là một biểu hiện nhất thời, mà là vấn đề nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình phát triển và tương lai của trẻ. Vì vậy, cần có sự quan tâm sát sao cùng những can thiệp kịp thời để bảo vệ các em trước những cạm bẫy vô hình trên không gian số.

(TS.BS NGUYỄN MAI HƯƠNG, Giám đốc Trung tâm Y học phát triển và sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương)

TS.BS Nguyễn Mai Hương, Giám đốc Trung tâm Y học phát triển và sức khỏe tâm thần - nơi tiếp nhận khám, đánh giá, chẩn đoán, điều trị, can thiệp tâm lý cho trẻ vị thành niên, các vấn đề học đường, sức khỏe sinh sản, học đường (Bệnh viện Nhi Trung ương) cho biết, hiện nay có nhiều trẻ được gia đình đưa đến thăm khám vì các vấn đề liên quan đến việc sử dụng Internet quá mức. Trong đó, trẻ em nam thường sa đà vào game, còn trẻ em nữ có xu hướng phụ thuộc nhiều vào mạng xã hội.

Dù là nam hay nữ, việc online xuyên ngày, xuyên đêm đều tác động trực tiếp đến đời sống và quá trình phát triển của các em. Trước hết là sự xáo trộn nề nếp sinh hoạt hằng ngày: Có em thức đến sáng để chơi game, nhắn tin, xem video; có em trốn học ra quán net dẫn đến học hành sa sút... Về lâu dài, trẻ dần thu hẹp giao tiếp với người xung quanh, giảm kết nối trong đời sống thực và lệ thuộc vào các mối quan hệ ảo.

“Việc trẻ em và trẻ vị thành niên sử dụng Internet quá nhiều, phụ thuộc vào mạng xã hội không chỉ là một hành vi nhất thời, mà có thể ảnh hưởng sâu sắc đến cảm xúc, nhận thức, các mối quan hệ xã hội, việc học tập và đời sống của trẻ...”, TS.BS Nguyễn Mai Hương nhấn mạnh.

Theo bà, đáng lo hơn cả là những tác động đến thể chất và tinh thần. Với trẻ em nữ, nhiều trường hợp tham gia mạng xã hội rồi bị lôi kéo vào các hội nhóm kín, nơi các em bị dụ dỗ thực hiện hành vi tự làm đau bản thân như một cách thể hiện hay chứng minh “bản lĩnh”.

Có trường hợp bị buộc phải cắt tay, cắt chân đến chảy máu, quay video gửi cho quản trị mới được chấp nhận tham gia nhóm. Sau khi được kết nạp, dưới vỏ bọc chia sẻ và đồng cảm, những hội nhóm này tiếp tục đẩy trẻ vào trạng thái tâm lý tiêu cực hơn, với những suy nghĩ bi quan, bế tắc. Các em dần mất động lực sống, không còn mặn mà với bất kỳ thứ gì ngoài đời thực.

Trong khi đó, trẻ em nam lại dễ bị cuốn vào những cộng đồng ảo gắn với trò chơi trực tuyến. Ban đầu, đối tượng xấu dụ dỗ bằng cách hứa cho vũ khí, tài nguyên hoặc kỹ năng để tăng sức mạnh cho nhân vật trong game, với điều kiện các em phải chụp ảnh vùng kín gửi đi. Nhiều em nghĩ rằng không lộ mặt thì sẽ không ai biết, nên làm theo.

Sau đó, những yêu cầu ngày càng đi xa hơn. Khi các em sợ hãi và muốn dừng lại, chúng quay sang đe dọa, rằng đã biết tài khoản, lớp học, trường học của các em và sẽ phát tán những hình ảnh đó vào nhóm bạn bè hoặc trường lớp. Từ đó, trẻ rơi vào trạng thái hoảng loạn, suy sụp, sợ đến trường, sợ gặp bạn, sợ chia sẻ với cha mẹ, kéo theo nhiều hệ lụy khó lường.

“Qua những trường hợp trên, tôi muốn nhấn mạnh: Trẻ phụ thuộc vào mạng xã hội không đơn thuần là một biểu hiện nhất thời, mà là vấn đề cực kỳ nghiêm trọng, ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình phát triển và tương lai của các em. Chúng ta cần có sự quan tâm sát sao cùng những chính sách can thiệp kịp thời để bảo vệ trẻ trước các cạm bẫy vô hình này”, TS.BS Nguyễn Mai Hương cho biết.

Phía sau những chiếc màn hình nhỏ tưởng như vô hại là những tổn thương không dễ nhìn thấy, nhưng có thể in dấu rất lâu trong tâm lý và quá trình hình thành nhân cách của trẻ. Khi ngày càng nhiều em rơi vào trạng thái kiệt quệ, bị bạo lực hoặc sống trong sợ hãi vì mạng xã hội, đó không còn là những câu chuyện riêng lẻ. Đây là lời cảnh báo, buộc gia đình, nhà trường và xã hội phải nhìn thẳng vào trách nhiệm bảo vệ trẻ em trong môi trường số.

(Còn tiếp)

QUỲNH HOA-H.HƯƠNG-H.GẤM-Đ.TOÁN-H.NHUNG