Bài 1: Báo động tình trạng bạo lực gia đình về tinh thần gia tăng

Những câu chuyện “sóng ngầm”

Từ câu chuyện của một luật sư tại một thành phố ven biển miền Trung, có thể hình dung ra nỗi khổ của người phụ nữ phải gánh chịu “sự im lặng” của người chồng.

Người phụ nữ ấy là giảng viên một trường cao đẳng trên địa bàn thành phố, là vợ của một doanh nhân thành đạt, là mẹ của hai cô con gái xinh đẹp. Kể về chồng, chị nói, anh hoàn hảo và tận tụy, hóm hỉnh, đầy nhiệt huyết dù đã ở độ tuổi xế chiều. Hai con gái của chị rất thần tượng cha và nói với bạn bè rằng sẽ tìm một người giống như cha để lấy làm chồng.

Thời gian gần đây, chị thấy chồng hay cầm điện thoại, để ý đến thể dục thể thao, trang phục và hay xịt nước hoa lên người mỗi khi ra khỏi nhà. Sự nhạy cảm của người phụ nữ mách bảo chị rằng anh có điều gì đó khác lạ đang diễn ra và rồi một tối muộn, chồng chị về nhà mở điện thoại soạn tin nhắn gửi đi với nội dung: “Anh yêu em và tình yêu đó không có gì ngăn cản được”. Ngay lúc đó, chị đứng sau lưng chồng đã kịp nhìn thấy dòng tin nhắn trên điện thoại. Đêm ấy chị thức tới sáng, không hiểu chuyện gì đang xảy ra với gia đình mình.

Biến cố gia đình khiến chị kiệt quệ tinh thần đến nỗi phải nhập viện. Còn chồng chị từ hôm đó tuyệt nhiên không nói với chị một câu nào, cho dù chị muốn có một cuộc đối thoại rõ ràng và tôn trọng nhau. “Mỗi khi tôi ở tầng dưới, thì anh lên tầng trên và ngược lại để tránh mặt tôi. Mỗi lần tôi đề cập tới việc nói chuyện thì anh chỉ nhắn vào máy tôi một câu: “Đừng tra tấn anh nữa” làm tôi thấy mình như phát điên. Sự im lặng không một lời giải thích, mặc kệ mọi nỗ lực hàn gắn đó đối với tôi như nỗi đau âm ỉ, bào mòn tinh thần, thể xác. Căng không được, nhẹ nhàng cũng chẳng xong, rốt cuộc tôi không biết mình phải làm như thế nào nữa”, chị kể với luật sư.

Ở một câu chuyện khác, ông Đ.L sinh sống tại phường Biên Hòa, Đồng Nai là người có trách nhiệm, biết chăm lo cho gia đình. Tuy vậy, hễ thấy người khác phái nói chuyện với vợ là ông nghi ngờ người này có ý tán tỉnh vợ ông. Nếu có ai tỏ ra thân thiện với con cái ông thì bị ông “phán xét” là tìm cách tiêm nhiễm điều xấu. Từ chỗ cảnh giác, lo lắng như vậy, ông Đ.L thường xuyên cấm cản, chì chiết vợ con mỗi khi họ tiếp xúc với những người bên ngoài. Có người chồng, người cha như vậy, vợ và các con của ông Đ.L sống khép kín, luôn trong trạng thái sợ hãi, lo âu.

Chị B.V sinh sống tại Trảng Bom, Đồng Nai cũng khổ sở vì mỗi khi chị ăn mặc đẹp đi chơi hay mặc đồ đi tập thể dục đều bị chồng chì chiết. Khi chị bức xúc phản kháng thì chồng chị lấy quần áo của chị cắt, xé hoặc quăng ra đường. “Hiện tại, tôi rất muốn ly hôn để giải thoát khỏi cảnh bị bạo lực tinh thần nhưng do phụ thuộc kinh tế vào chồng nên tôi còn chưa dứt khoát. Biết được điều đó, chồng tôi ngày càng nghiêm khắc, cấm đoán tôi đủ điều”, chị cho biết.

Qua những câu chuyện nói trên, có thể thấy, BLGĐ không chỉ là những nắm đấm, cú tát để lại dấu vết trên thân thể người bị bạo lực, mà đó còn là bạo lực tinh thần rất khó nhận thấy trong đời sống hàng ngày, để lại nỗi đau cho người bị bạo lực vì họ luôn thấy uất ức, đau khổ, trầm cảm, không cảm nhận được niềm hạnh phúc trong đời sống. Theo các chuyên gia về gia đình, sự nghiêm khắc của pháp luật phòng, chống BLGĐ đã làm cho tình trạng bạo hành bằng tay chân ít hơn. Nhưng thay vào đó là bạo lực tinh thần lại có chiều hướng gia tăng, vì loại bạo lực này khó nhận biết và xử lý vì hầu như không để lại tang chứng, vật chứng.

BLGĐ về tinh thần, do đâu mà có?

Theo Luật Phòng, chống BLGĐ hiện hành, hành vi BLGĐ được chia làm 4 nhóm: bạo lực tinh thần, bạo lực thể chất, bạo lực kinh tế và bạo lực tình dục. Trong đó, nhóm hành vi BLGĐ về tinh thần là các hành vi cố ý sử dụng lời nói, thái độ, hoặc hành động nhằm lăng mạ, đe dọa, cô lập, hoặc kiểm soát, gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng cho thành viên khác trong gia đình…

Tại các quốc gia châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng nhiều người chưa có khái niệm BLGĐ về tinh thần. Đây cũng chính là lý do khiến cho tỷ lệ BLGĐ về tinh thần tăng lên đáng kể trong những năm gần đây. Theo nghiên cứu quốc gia về BLGĐ đối với phụ nữ ở Việt Nam, có đến 58% phụ nữ đã từng kết hôn cho biết họ từng là nạn nhân của ít nhất một trong ba hình thức bạo lực chính: thể xác, tình dục hoặc tinh thần trong đời. Riêng bạo lực tinh thần là hình thức phổ biến nhất, với 54% phụ nữ từng phải hứng chịu. Người bị BLGĐ về tinh thần thường cam chịu nỗi đau, sự tổn thương trong sự phẫn uất, tuyệt vọng và bi quan. Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây ra các bệnh lý về tâm thần, trường hợp xấu nạn nhân có thể trầm cảm và tự tử.

Lý giải về nguyên nhân BLGĐ về tinh thần diễn ra theo các chuyên gia tâm lý có liên quan đến các yếu tố như: tư tưởng phong kiến (bị ảnh hưởng sâu sắc từ tư tưởng phong kiến đề cao nam giới, coi nhẹ địa vị, quyền lợi của nữ giới, tuy trong cuộc sống hiện đại, tư tưởng phong kiến đã dần bị xóa bỏ để thay thế bằng sự công bằng, văn minh nhưng không ít người vẫn giữ quan niệm cũ này, tự cho mình có quyền bạo hành tinh thần và gây áp lực với các thành viên gia đình khác); quan niệm giáo dục (còn tồn tại nhiều quan niệm giáo dục không đúng như người lớn tự cho phép mình bạo lực tinh thần trẻ em, trách móc, chì chiết, nói nặng lời hay phạt khi trẻ không nghe lời, không đạt được những điều cha mẹ mong đợi; quan niệm giáo dục sai lầm dễ dẫn đến con cái bị áp bức tinh thần, cảm thấy mệt mỏi, căng thẳng trong chính ngôi nhà của mình, nhiều trường hợp trẻ thù ghét cha mẹ, có những hành động mất kiểm soát).

Về vấn đề này, trong bài viết “Phụ nữ, trẻ em gái và vấn đề bạo hành tinh thần, nhân phẩm” trên tạp chí điện tử Lao động và Công đoàn, bà Trịnh Thanh Hằng, Ban Nữ công Tổng LĐLĐ Việt Nam cho rằng: “Trên thực tế, việc thực hiện trao quyền cho phụ nữ còn nhiều khó khăn. Việc thực hiện quyền bình đẳng giữa nam và nữ vẫn còn tồn tại, hạn chế; nhiều quy định của pháp luật là bình đẳng nhưng trên thực tế vẫn chưa bảo đảm thực chất”… (Còn tiếp)

"Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp thực hiện"

Hồng Minh