Bác sĩ Trương Hữu Khanh nói về mũi vaccine giúp giảm số trẻ nhập viện

Một bé trai được tiêm vaccine tại TP.HCM. Ảnh: Duy Hiệu.

Trong bối cảnh bệnh tay chân miệng có xu hướng gia tăng theo mùa, đặc biệt tại các đô thị lớn, sự xuất hiện của vaccine được kỳ vọng sẽ góp phần giảm số ca mắc nặng, hạn chế ca không qua khỏi và giảm áp lực cho hệ thống y tế.

Theo Bộ Y tế, vaccine Envacgen là dòng vaccine bất hoạt, dạng hỗn dịch tiêm, được chỉ định phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm do virus EV71 gây ra. Đây là chủng virus có độc lực cao, thủ phạm chính gây ra các biến chứng nặng như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp ở trẻ nhỏ. Sản phẩm do Medigen Vaccine Biologics nghiên cứu và sản xuất, với hàm lượng kháng nguyên 2,5 mcg/0,5 ml mỗi liều, được đóng gói dưới dạng bơm tiêm nạp sẵn tiện lợi trong sử dụng và bảo quản.

Mặc dù vaccine đã được cấp phép lưu hành tại Việt Nam với thời hạn 3 năm, hiện Bộ Y tế chưa công bố thông tin cụ thể về kế hoạch tiêm chủng diện rộng, chi phí mỗi liều cũng như thời gian triển khai chính thức trên toàn quốc.

“Trễ còn hơn không”

Thực tế giám sát dịch tễ cho thấy tay chân miệng vẫn là bệnh có xu hướng gia tăng theo mùa tại Việt Nam. Tại TP.HCM, theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (HCDC), trong tuần 10 (từ ngày 2- 8/3), toàn thành phố ghi nhận 588 ca mắc, tăng 38,7% so với trung bình 4 tuần trước đó.

Tính từ đầu năm đến hết tuần 10, tổng số ca bệnh đã lên tới 6.452 trường hợp. Con số này cho thấy bệnh vẫn đang lưu hành mạnh và có nguy cơ gia tăng trong các tháng cao điểm, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho virus phát triển và lây lan.

Không chỉ gia tăng về số lượng, các ca bệnh nặng do EV71 vẫn ghi nhận rải rác mỗi năm, đặt ra thách thức lớn cho công tác điều trị và kiểm soát dịch.

Bác sĩ Trương Hữu Khanh. Ảnh: Phương Lâm.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), đánh giá việc cấp phép vaccine là tín hiệu rất đáng mừng trong bối cảnh tay chân miệng vẫn gây ra nhiều ca biến chứng nặng ở trẻ nhỏ.

Theo bác sĩ Khanh, các nghiên cứu lâm sàng cho thấy hiệu quả bảo vệ của vaccine EV71 rất cao, đã được triển khai tại một số quốc gia như Đài Loan và ghi nhận kết quả tích cực. Khi vaccine được đưa vào sử dụng, tỷ lệ mắc bệnh, đặc biệt là các ca nặng có thể giảm đáng kể.

“Điều này không chỉ giúp giảm số ca nhập viện mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế, nhất là vào những thời điểm dịch bùng phát theo mùa”, bác sĩ Khanh nói.

Đồng thời, nỗi lo thường trực của các gia đình có con nhỏ về bệnh tay chân miệng cũng sẽ được giảm bớt.

Bác sĩ Khanh cũng cho biết vaccine này thực tế đã được nghiên cứu và nộp hồ sơ từ khá lâu, song đến nay mới chính thức được cấp phép tại Việt Nam. Dù có phần chậm hơn kỳ vọng, nhưng bác sĩ Khanh cho rằng “trễ còn hơn không”, bởi việc bổ sung thêm công cụ phòng bệnh chủ động vẫn mang ý nghĩa rất lớn trong kiểm soát dịch.

Nốt ban trên chân trẻ bị bệnh tay chân miệng. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Thay đổi chiến lược phòng bệnh

Trong nhiều năm qua, phòng chống tay chân miệng tại Việt Nam chủ yếu dựa vào các biện pháp truyền thống như rửa tay, vệ sinh môi trường, khử khuẩn đồ chơi, cách ly trẻ bệnh… Tuy nhiên, các biện pháp này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt và liên tục, trong khi vẫn khó ngăn chặn hoàn toàn nguy cơ lây lan. Sự xuất hiện của vaccine được kỳ vọng sẽ tạo ra bước thay đổi đáng kể trong chiến lược kiểm soát bệnh. Khi có miễn dịch chủ động, nguy cơ mắc bệnh và lây lan trong cộng đồng sẽ giảm xuống.

Dù vậy, bác sĩ Khanh cũng lưu ý các biện pháp phòng bệnh cơ bản vẫn cần được duy trì, bởi không chỉ giúp phòng tay chân miệng mà còn góp phần ngăn ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm khác. Tuy nhiên, khi có thêm vaccine, gánh nặng kiểm soát dịch tại các cơ sở giáo dục và y tế, từ khâu giám sát, phát hiện ca bệnh đến xử lý ổ dịch sẽ giảm đáng kể.

Liên quan đến việc triển khai vaccine, trong giai đoạn hiện nay, việc đưa vaccine tay chân miệng vào chương trình tiêm chủng mở rộng có thể chưa khả thi do hạn chế về nguồn lực tài chính, trong khi vẫn còn nhiều vaccine quan trọng khác cần ưu tiên. Dẫu vậy, bác sĩ Khanh đánh giá mức độ quan trọng của vaccine này là rất lớn, thậm chí có thể tương đương hoặc cao hơn một số vaccine đang được sử dụng phổ biến. Lý do là tay chân miệng có thể gây dịch với số ca mắc lớn mỗi năm, khác với một số bệnh không có xu hướng bùng phát diện rộng.

Bác sĩ đang thăm khám cho một bệnh nhi bị tay chân miệng. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Theo bác sĩ Khanh, một trong những vấn đề đáng lo ngại là nhiều phụ huynh vẫn xem tay chân miệng là bệnh nhẹ, có thể tự khỏi. Tuy nhiên, bệnh có thể diễn tiến rất nhanh và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như suy hô hấp, ngưng thở, sốc, tổn thương thần kinh. Quá trình điều trị các ca nặng thường phức tạp, đòi hỏi theo dõi sát sao và can thiệp kịp thời. Điều này không chỉ tạo áp lực lớn cho nhân viên y tế mà còn gây tốn kém chi phí cho gia đình người bệnh.

Trong bối cảnh đó, vaccine đóng vai trò quan trọng khi giúp phòng bệnh từ sớm, qua đó giảm nguy cơ nhập viện và hạn chế các biến chứng nặng.

Theo dữ liệu nghiên cứu tại Đài Loan, hiệu quả bảo vệ của vaccine EV71 có thể đạt trên 90%. TS.BS Nguyễn Huy Luân, Trưởng Đơn vị Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho rằng vẫn cần thêm thời gian theo dõi khi triển khai thực tế tại Việt Nam để có đánh giá toàn diện hơn, đặc biệt trong điều kiện dịch tễ và đặc điểm dân số khác biệt.

Một điểm thuận lợi là tay chân miệng chủ yếu xảy ra ở trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm dưới 5-6 tuổi, trong khi trẻ lớn hơn ít mắc bệnh. Vì vậy, chiến lược tiêm chủng có thể tập trung vào nhóm này để đạt hiệu quả cao nhất. Khi tỷ lệ bao phủ vaccine đủ lớn trong nhóm trẻ nhỏ, nguy cơ lây lan trong cộng đồng sẽ giảm rõ rệt, từ đó hạn chế khả năng bùng phát dịch trên diện rộng.

Theo bác sĩ Luân, tay chân miệng cũng như sốt xuất huyết, là những bệnh có tính chu kỳ, thường gia tăng theo mùa và có thể bùng phát thành dịch sau vài năm. Từ thực tế điều trị, bác sĩ Luân nhận định nếu vaccine đạt hiệu quả như các nghiên cứu đã công bố, số ca mắc sẽ giảm đáng kể. Điều này sẽ hỗ trợ rất lớn cho công tác kiểm soát bệnh, nhất là trong những giai đoạn dịch tăng cao.

"Với các đánh giá cụ thể hơn về hiệu quả trong việc giảm biến chứng nặng như viêm não hay suy hô hấp, cần thêm thời gian theo dõi khi vaccine được triển khai rộng rãi trong thực tế", bác sĩ Luân nói

Sự xuất hiện của vaccine Envacgen không chỉ mở ra thêm lựa chọn phòng bệnh cho trẻ nhỏ, mà còn đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực kiểm soát tay chân miệng tại Việt Nam.

Nguyễn Thuận