Bà Triệu và huyền thoại trên núi Tùng

Núi Tùng và khu lăng mộ Bà Triệu nhìn từ trên cao.

Núi Tùng nằm ngay bên cạnh quốc lộ 1A, gần đối diện với núi Gai - nơi tọa lạc của đền thờ Bà Triệu. Núi không cao nhưng địa thế hiểm trở, cây cối xanh tươi phủ kín ngọn núi, hoa nở quanh năm. Trên đỉnh núi có khu lăng mộ được xây nhỏ gọn nhưng rất khang trang và linh thiêng, là nơi an nghỉ vĩnh hằng của nữ tướng Triệu Thị Trinh.

Hoa đại trắng nở trên bên cạnh lăng mộ Bà Triệu.

Điều kỳ lạ là dù trên đỉnh núi có cây hoa đại cổ thụ đang mùa nở hoa trắng muốt tỏa hương thơm đúng dịp lễ hội Bà Triệu. Để lên đỉnh núi Tùng, du khách phải đi qua hơn 300 bậc đá, độ dốc cao. Mộ Bà Triệu nằm trên đỉnh núi Tùng, hình trụ đứng gồm 2 tầng mái, có chiều cao từ mặt nền đến đỉnh là 5,8m. Mái lăng làm theo kiểu mái kiệu long đình, đỉnh lăng gắn hình nậm rượu.

Toàn bộ lăng mô được chế tác từ đá xanh nguyên khối, bên trong đặt bát hương. Mặt chính của lăng mô đặt bàn thờ bằng đá. Lăng mộ được mở cửa hình vòm ra 4 phía, mái tạo dáng cong ở các góc, đỉnh gắn quả cầu tròn.

Khu lăng mộ Bà Triệu giản dị, đơn sơ nhưng rất trang nghiêm.

Khu lăng mộ Bà Triệu trên núi Tùng có không gian mở, hòa vào cảnh sắc thiên nhiên. Trong tiếng gió xào xạc, du khách cảm nhận được không khí linh thiên, tĩnh lặng để nhớ về công lao của bà và cầu cho quốc thái dân an. Đứng trên đỉnh núi có thể phóng tầm mắt bao quát ngắm bức tranh phong cảnh bình yên, trù phú của vùng đất Triệu Lộc.

Đứng trên núi Tùng có thể bao quát một vùng đồng bằng rộng lớn của đất Triệu Lộc.

Những ngày rằm, mồng một, ngày lễ tết, giỗ của bà Triệu, người dân Triệu Lộc và du khách không quản ngại đường xa, leo núi lên khu lăng mộ dâng hương, hoa và cầu nguyện. Bà Đặng Thị Hòa, thôn Sơn Thượng, xã Triệu Lộc đã tình nguyện làm công việc quét lá, lau dọn ở khu lăng mộ Bà Triệu hơn chục năm qua kể lại cho chúng tôi nghe nhiều câu chuyện nhuốm màu dân gian, linh thiêng về Bà Triệu.

Bà Đặng Thị Hòa (người đứng bên trái) đã hơn 10 năm quét dọn lăng mộ Bà Triệu trên núi Tùng.

Bà kể khu lăng mộ rất linh thiêng bởi bà chứng kiến nhiều người cầu nguyện sự nghiệp công danh, học hành thi cử đỗ đạt đều được Bà Triệu phù hộ “sở cầu như ý” đã lên tạ lễ. Sách xưa chép lại rằng, Bà Triệu sinh ngày 2 tháng 10 năm 226 (Bính Ngọ) tại vùng núi Quân Yên, quận Cửu Chân, nay thuộc làng Quan Yên, xã Định Tân, tỉnh Thanh Hóa. Sinh ra trong một gia đình hào trưởng, từ nhỏ bà đã bộc lộ khí chất hơn người.

Khi nhà Ngô xâm lược đất nước gây nên cảnh đau thương cho dân chúng, Bà Triệu bỏ nhà vào núi xây dựng cǎn cứ, chiêu mộ nghĩa quân đánh giặc. Cuộc khởi nghĩa của Bà và anh trai Triệu Quốc Đạt nổ ra năm 248 và được Nhân dân hưởng ứng nhiệt liệt, nhanh chóng lan tỏa ra quận Giao Chỉ.

Khi ra trận, Bà Triệu mặc áo giáp vàng, đi guốc ngà, cài trâm vàng, cưỡi voi trắng một ngà và được tôn là Nhụy Kiều tướng quân. Quân Bà đi đến đâu cũng được dân chúng hưởng ứng, khiến quân thù khiếp sợ. Theo truyền thuyết, để mua chuộc, giặc đã phong cho Bà Triệu đến chức Lệ Hải Bà Vương (nữ vương xinh đẹp của vùng ven biển), còn bí mật sai tay chân thân tín tới gặp và hứa sẽ cấp cho bà thật nhiều tiền bạc, nhưng bà cũng chẳng chút tơ hào.

Sử sách cũng chép lại, sau một cuộc bao vây ráo riết của quân giặc, Bà Triệu lui về núi Tùng. Bà quỳ xuống vái trời đất: “Sinh vi tướng, tử vi thần” (Sống làm tướng, chết làm thần) rồi rút gươm tự vẫn, đó là ngày 22 tháng 2 năm Mậu Thìn 248.

Theo truyền thuyết, sau khi tìm thấy thi thể nữ chủ tướng, ba anh em họ Lý đã đắp mộ chu toàn cho bà ngay trên đỉnh núi. Không bao lâu sau đó, ba ông cũng đã tuẫn tiết dưới chân núi Tùng để giữ trọn lời thề với nữ chủ tướng của mình.

Cổng vào khu lăng mộ Bà Triệu dưới chân núi Tùng sẵn sàng chào đón du khách về dâng hương dịp lễ hội.

Huyền thoại về Bà Triệu trên núi Tùng không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà còn là nguồn cảm hứng cho hiện tại và tương lai. Giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị lịch sử ấy vẫn âm thầm lan tỏa, nhắc nhở mỗi người về sức mạnh của lòng yêu nước và ý chí kiên cường, những điều đã làm nên khí phách bất diệt của dân tộc Việt Nam. Hậu thế đã ngợi ca công đức của Bà Triệu và ca ngợi vẻ đẹp nên thơ của núi Tùng - nơi bà an nghỉ qua câu thơ: “Tùng sơn nắng quyện mây trời/ Dấu chân Bà Triệu rạng ngời sử xanh”.

Minh Thúy