Bà Chu Thị Hòa: Gần 10 năm góp sức đưa liệt sĩ trở về quê nhà

Tận tâm với việc nghĩa

Ít ai biết, người phụ nữ luôn giúp người khác tìm phần mộ liệt sĩ lại chính là người đang đi tìm người thân của mình. Gia đình bà Hòa có ba liệt sĩ. Trong đó, người chú ruột là liệt sĩ Chu Văn Chi, hy sinh năm 1968 tại tỉnh Bình Phước (nay là tỉnh Đồng Nai), đến nay vẫn chưa tìm thấy phần mộ. Từ năm 2005 đến nay, gia đình nhiều lần trở lại chiến trường xưa tìm kiếm hài cốt liệt sĩ nhưng chưa có kết quả.

Bà Chu Thị Hòa tích cực trao đổi, hỗ trợ thân nhân liệt sĩ thông qua mạng xã hội.

Nhắc đến chuyến đi năm 2005, bà Hòa vẫn nhớ như in chiếc "ống tiết kiệm" làm từ ruột phích cũ. Đó là nơi bà cất từng đồng tiền lẻ sau mỗi buổi chợ suốt 5 năm trời. Khi dòng họ tổ chức vào miền Nam tìm nơi chôn cất liệt sĩ, bà mở ống tiết kiệm ấy để đóng góp, tổng cộng được 8 triệu đồng.

Thời điểm ấy, số tiền đó là cả gia tài của nhiều gia đình nông thôn. Không chút đắn đo, bà Hòa dành toàn bộ để hỗ trợ chuyến đi tìm người chú đã nằm lại chiến trường gần 40 năm."Ngày ấy chỉ nghĩ đơn giản, còn hy vọng thì gia đình còn tìm. Gia đình mình còn mong ngóng như vậy thì biết bao gia đình khác cũng thế", bà Hòa chia sẻ.

Năm 2019, bà Hòa lại trực tiếp cùng người thân tham gia đoàn tìm kiếm nhưng vẫn không có kết quả. Có lẽ chính những chuyến đi ấy khiến bà thấu hiểu hơn ai hết nỗi khắc khoải của thân nhân liệt sĩ chưa tìm được phần mộ. Bà hiểu cảm giác cầm trên tay một tờ giấy báo tử mà không biết người thân đang nằm ở đâu. Từ đó, bà Hòa học cách đọc hồ sơ, tra cứu phiên hiệu đơn vị, xác minh nơi hy sinh, hướng dẫn làm đơn đề nghị. Ban đầu chỉ giúp người quen, rồi giúp người trong tỉnh. Dần dần, số điện thoại của bà trở thành đầu mối quen thuộc của nhiều gia đình thân nhân liệt sĩ.

Cuối năm 2022, gia đình anh Nguyễn Văn Công, ở xã Đông Phú đón hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Sơn về quê nhà. Đó là cuộc trở về sau hơn nửa thế kỷ. Ít ai biết, để đưa liệt sĩ Sơn trở về, bà Hòa đã mất hàng tháng hỗ trợ gia đình xác minh từng chi tiết trong hồ sơ. Thông tin trên bia mộ ghi quê quán ở Tân Sơn, Việt Yên, Hà Bắc. Thế nhưng, khi rà soát hồ sơ liệt sĩ của huyện Việt Yên lại không có ai trùng khớp.

Không bỏ cuộc, bà Hòa tiếp tục đối chiếu nhiều nguồn tài liệu và phát hiện quê gốc của liệt sĩ là xã Tân Lập, huyện Lục Nam, nay là xã Đông Phú. Sau nhiều tháng kiên trì, mọi vướng mắc được tháo gỡ. Hài cốt liệt sĩ Sơn được đưa từ Đắk Lắk về quê hương. Nhắc đến bà Hòa, anh Nguyễn Văn Công xúc động: "Từ lúc tìm thấy thông tin ngôi mộ đến khi hoàn thành hồ sơ, nhiều thủ tục gia đình không biết, cô Hòa đã tận tình hướng dẫn. Nếu không có cô ấy, chắc chúng tôi vẫn chưa biết phải bắt đầu từ đâu". Nghe chia sẻ của anh Công, bà Hòa chỉ cười hiền: "Công lớn nhất là của các cơ quan chức năng và đồng đội các liệt sĩ. Tôi chỉ là người kết nối thôi".

Không ít người nghĩ, tìm được nơi an táng liệt sĩ là đã xong. Nhưng thực tế, phía sau đó còn cả một hành trình dài với hàng chục loại giấy tờ, xác minh đơn vị, đối chiếu hồ sơ quy tập, lấy mẫu ADN, xin phép di chuyển hài cốt... Bà Hòa nhớ mãi trường hợp liệt sĩ Trần Văn Sáu, quê xã Hương Mai, huyện Việt Yên (nay là phường Tự Lạn, tỉnh Bắc Ninh). Đó là một hồ sơ đặc biệt khi cùng một người nhưng lại tồn tại hai tên gọi khác nhau ở hai đơn vị chiến đấu. Có thời điểm, gia đình gần như tuyệt vọng vì không thể chứng minh hai tên ấy là một người.

Bà Hòa phải liên hệ nhiều đơn vị quân đội, xin xác minh qua từng cấp, lần tìm từng hồ sơ cũ để làm rõ thông tin. Khi mọi thủ tục gần hoàn tất thì người vợ liệt sĩ mắc bệnh rồi qua đời, mang theo ước nguyện được đón chồng về quê. Đến nay, đó vẫn là món nợ trong lòng bà. Nhắc đến câu chuyện ấy, giọng bà Hòa chùng xuống: "Nhiều đêm tôi vẫn nghĩ, giá như mình làm nhanh hơn một chút".

Tri ân bằng trách nhiệm và tấm lòng

Ngày nay, nhiều người biết đến bà Hòa qua nhóm Facebook "TÌM MỘ LIỆT SĨ HÀ BẮC" với hơn 11 nghìn thành viên cùng các nhóm Zalo hỗ trợ thân nhân liệt sĩ trên cả nước. Mỗi ngày, hàng chục bài viết mới được đăng tải: Một tấm giấy báo tử cũ, bức ảnh bia mộ đã mờ nét, lời nhắn tìm đồng đội hay một câu hỏi về thủ tục xác minh ADN. Có hôm vừa ăn cơm, bà phải dừng bữa để hướng dẫn một gia đình ở miền Trung làm đơn xin cấp lại giấy báo tử. Đêm muộn, lại có người gọi từ Tây Nguyên vì vừa tìm thấy một tấm bia mộ nghi là người thân.

Có những trường hợp, bà chỉ trò chuyện qua điện thoại nhưng vẫn kiên trì hướng dẫn từng bước, từ việc xác minh đơn vị chiến đấu, xin thông tin quy tập đến hoàn thiện hồ sơ lấy mẫu ADN. Có trường hợp thành công, nhưng cũng có trường hợp phải chờ thêm nhiều năm.

Gần 10 năm gắn bó với công việc đặc biệt này, bà Chu Thị Hòa đã góp sức đưa 19 liệt sĩ trở về với gia đình. Bà và người thân tiếp tục hy vọng, ngày nào đó cũng tìm thấy và đưa hài cốt người chú ruột liệt sĩ trở về quê nhà.

Gần 10 năm gắn bó với công việc đặc biệt này, bà Chu Thị Hòa không nhớ nổi mình đã tư vấn cho bao nhiêu gia đình. Bà chỉ nhớ 19 lần trực tiếp chứng kiến những người lính trở về quê hương. Và cũng từng ấy lần, bà và người thân lại nuôi hy vọng tìm được phần mộ của chú ruột mình.

Có lẽ vì vẫn còn một người thân chưa trở về nên bà càng thấu hiểu nỗi mong mỏi của những gia đình khác cùng hoàn cảnh. Cũng bởi thế, mỗi sáng thức dậy, người phụ nữ ấy lại mở điện thoại, trả lời từng tin nhắn, hướng dẫn từng bộ hồ sơ, nối dài hành trình tri ân bằng tất cả trách nhiệm và tấm lòng.

Bài, ảnh: Trung Anh