Ba biến số lớn định hình thượng đỉnh EU: Hungary, Iran và khủng hoảng năng lượng

Các nhà lãnh đạo EU dự kiến thảo luận về năng lực cạnh tranh tại hội nghị thượng đỉnh năm 2026. Nguồn: European Union.

Ba biến số này đang chi phối chương trình nghị sự và đặt ra bài toán về khả năng duy trì đồng thuận cũng như ổn định kinh tế của châu Âu.

27 nhà lãnh đạo EU bước vào hội nghị lần này với một loạt vấn đề quan trọng cần xử lý, từ thị trường chung, thương mại, quốc phòng, an ninh, di cư cho tới ngân sách dài hạn. Tuy nhiên, trong số đó, các yếu tố mang tính cấp bách hơn - liên quan tới năng lượng, tài chính và tác động lan tỏa từ các điểm nóng toàn cầu - đang nổi lên như những nội dung trung tâm.

Các diễn biến liên quan tới xung đột tại Ukraine tiếp tục được theo dõi, chủ yếu dưới góc độ tài chính và ổn định thị trường. Trong bối cảnh đó, một số khác biệt về quan điểm giữa các quốc gia thành viên liên quan tới các cơ chế hỗ trợ và huy động nguồn lực cũng phần nào tác động tới tiến trình ra quyết định chung của khối.

ÁP LỰC TỪ PHỦ QUYẾT CỦA HUNGARY ĐỐI VỚI GÓI HỖ TRỢ UKRAINE

Hội nghị thượng đỉnh ngày thứ Năm dự kiến sẽ chứng kiến các nhà lãnh đạo EU tìm cách tháo gỡ vướng mắc liên quan tới gói hỗ trợ tài chính 90 tỷ euro dành cho Ukraine, sau khi Thủ tướng Hungary Viktor Orban đưa ra quyết định phủ quyết ở giai đoạn cuối. Tuy nhiên, khả năng đạt được bước tiến đáng kể trước cuộc bầu cử tại Hungary vào ngày 12/4 được đánh giá là không cao.

27 nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu bước vào một hội nghị được dự báo nhiều thách thức, khi quyết định phủ quyết của Hungary đối với gói hỗ trợ nói trên, cùng với căng thẳng gia tăng tại Trung Đông và tình trạng giá năng lượng duy trì ở mức cao, đồng thời chi phối chương trình nghị sự.

Bên cạnh đó, các vấn đề như thị trường chung, thương mại, quốc phòng, an ninh, di cư và vai trò của hệ thống đa phương cũng sẽ được đưa ra thảo luận, cùng với một nội dung ngắn - gần như “thoáng qua” - về ngân sách 7 năm tiếp theo.

Ngay từ khi các nhà lãnh đạo đặt chân tới hội nghị, sự chú ý dồn vào lập trường của Thủ tướng Hungary Viktor Orban, người đã chặn gói hỗ trợ Ukraine ở giai đoạn cuối của quy trình thông qua, làm dấy lên nhiều tranh luận trong nội khối.

Trước đó, khi các nguyên thủ đạt được đồng thuận về cơ chế hỗ trợ tài chính này, một số quốc gia - trong đó có Hungary - đã không tham gia cơ chế vay chung. Giả định khi đó là phần còn lại của EU vẫn có thể triển khai gói hỗ trợ cần thiết.

Tuy nhiên, diễn biến sau đó cho thấy việc duy trì đồng thuận không hề đơn giản. Quyết định phủ quyết được đưa ra trong bối cảnh những lo ngại liên quan tới nguồn cung năng lượng, đặc biệt là việc gián đoạn dòng chảy dầu qua một số tuyến vận chuyển quan trọng.

Một số tín hiệu tích cực đã xuất hiện khi các bên nhất trí về việc tiến hành đánh giá kỹ thuật đối với hạ tầng năng lượng liên quan, nhằm tạo cơ sở cho việc khôi phục nguồn cung. Dù vậy, triển vọng đạt được giải pháp trước thời điểm diễn ra bầu cử tại Hungary vẫn được đánh giá là hạn chế.

Ở góc độ kinh tế, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô hỗ trợ mà còn ở cách thức huy động nguồn lực - đặc biệt là các cơ chế vay nợ tập thể. Trong bối cảnh chi phí vốn toàn cầu vẫn ở mức cao, nhiều quốc gia tỏ ra thận trọng với việc mở rộng nghĩa vụ tài chính.

Những khác biệt này phản ánh thực tế rằng EU đang phải cân đối giữa nhiều mục tiêu: hỗ trợ tăng trưởng, đảm bảo ổn định tài khóa và kiểm soát rủi ro vĩ mô. Đồng thời, yếu tố chính trị nội bộ tại một số quốc gia cũng góp phần khiến tiến trình đàm phán trở nên phức tạp hơn.

XUNG ĐỘT TRUNG ĐÔNG VÀ CÚ SỐC NĂNG LƯỢNG

Song song với các thách thức nội khối, EU cũng phải đối mặt với những tác động lan tỏa từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là các diễn biến liên quan tới Iran.

Một trong những điểm đáng chú ý là nguy cơ gián đoạn tại các tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược như eo biển Hormuz - khu vực trung chuyển phần lớn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Việc tuyến vận tải này bị ảnh hưởng đã góp phần đẩy giá dầu duy trì trên mức cao, qua đó tác động trực tiếp tới chi phí năng lượng của châu Âu.

Trong bối cảnh đó, đề xuất từ phía Mỹ về việc phối hợp nhằm khôi phục lưu thông tại khu vực này đã thu hút sự chú ý, nhưng phần lớn các quốc gia châu Âu vẫn tỏ ra thận trọng. EU nhìn chung không ủng hộ các kịch bản can dự quân sự nếu thiếu cơ sở đồng thuận quốc tế, thay vào đó ưu tiên các giải pháp ngoại giao và vai trò của các thể chế đa phương.

Giá năng lượng tăng không chỉ ảnh hưởng tới người tiêu dùng mà còn gây áp lực lên các ngành sản xuất, đặc biệt là những lĩnh vực sử dụng nhiều năng lượng. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, đây được xem là một thách thức lớn đối với nền kinh tế EU.

Cách tiếp cận thận trọng của châu Âu phản ánh nỗ lực cân bằng giữa yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng và mục tiêu duy trì ổn định kinh tế vĩ mô trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng.

TRANH CÃI ETS VÀ BÀI TOÁN CẠNH TRANH

Trong khi các yếu tố bên ngoài gia tăng áp lực, nội tại của nền kinh tế EU - đặc biệt là chi phí năng lượng - tiếp tục là vấn đề then chốt.

Giá điện tại nhiều quốc gia thành viên vẫn ở mức cao kể từ sau các cú sốc trước đó, ảnh hưởng đáng kể tới sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Khoảng cách về chi phí sản xuất giữa châu Âu và các nền kinh tế lớn khác vì vậy có xu hướng gia tăng.

Tâm điểm tranh luận là Hệ thống mua bán khí thải (ETS), cơ chế định giá carbon áp dụng đối với các ngành phát thải lớn. Hiện EU đang tồn tại những khác biệt rõ rệt về quan điểm: một số quốc gia cho rằng ETS làm gia tăng chi phí và gây áp lực lên giá điện, trong khi các nước khác coi đây là công cụ không thể thiếu để cắt giảm phát thải và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tiếp tục bày tỏ sự ủng hộ đối với ETS, nhấn mạnh cơ chế này mang tính thị trường, trung lập về công nghệ và giúp tạo sự chắc chắn dài hạn cho các quyết định đầu tư. Tuy nhiên, bà cũng cho rằng cần điều chỉnh để thích ứng với những biến động mới của thị trường carbon.

Trong ngắn hạn, các biện pháp như giảm thuế năng lượng hoặc tăng trợ cấp được xem là giải pháp hỗ trợ nhằm giảm áp lực chi phí, dù có thể ảnh hưởng tới ngân sách. Về dài hạn, EU vẫn chưa đạt được đồng thuận rõ ràng về các cải cách mang tính cấu trúc, trong bối cảnh giá điện giữa các quốc gia thành viên còn chênh lệch đáng kể.

Trọng Hoàng