Áp lực xanh hóa và bước ngoặt của xe tải hạng nặng trong kỷ nguyên điện hóa

Theo Hiệp hội Ô tô khách Tung Quốc, doanh số bán xe chạy xăng trong nước đã giảm 39% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 5, khiến thị phần của loại xe này giảm xuống mức thấp kỷ lục 37,1%. Ảnh: VCG.

Các nhà sản xuất xe tải Trung Quốc hiện đang tạo ra một bức tranh khác biệt. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, doanh số bán xe tải chở hàng hạng nặng chạy điện (nặng từ 15 tấn trở lên) trên toàn cầu đã tăng gần gấp ba lần vào năm ngoái, lên khoảng 230.000 chiếc. Điều này chủ yếu được thúc đẩy bởi sự tăng trưởng ở Trung Quốc, nơi các mẫu xe điện chiếm 28% tổng doanh số bán xe tải hạng nặng.

Mới đây, Bộ Giao thông vận tải Trung Quốc đã công bố một chiến lược quốc gia mới nhằm đẩy nhanh quá trình chuyển đổi trong lĩnh vực này. Theo đó, đến năm 2030, các mẫu xe “năng lượng mới” sẽ chiếm 40% tổng số xe tải hạng nặng bán ra tại Trung Quốc và 1/5 tổng số xe tải đang lưu thông trên đường.

Xét đến tốc độ tăng trưởng gần đây, mục tiêu doanh số này khá thận trọng, phù hợp với thông lệ của Bắc Kinh về các mục tiêu năng lượng sạch. Zeng Yuqun, chủ tịch của CATL, nhà sản xuất pin lớn nhất Trung Quốc, đã dự đoán rằng xe tải điện sẽ chiếm hơn một nửa thị trường vào năm 2028.

Điều đáng chú ý hơn - và đáng lo ngại hơn đối với các nhà sản xuất xe tải ở những nơi khác - là việc Bắc Kinh hiện đã xác định lĩnh vực xe tải điện của Trung Quốc là một ưu tiên quốc gia. Động thái này diễn ra khi Trung Quốc tăng cường nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, sau những biến động trên thị trường dầu khí do cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz gây ra.

Các quan chức được giao nhiệm vụ thực hiện một loạt các chính sách hỗ trợ, bao gồm đảm bảo việc xây dựng 30.000 km “hành lang giao thông đường cao tốc không phát thải carbon” và 3.000 trạm sạc và đổi pin cho xe tải, cũng như hỗ trợ rộng rãi hơn cho sự phát triển công nghệ trong lĩnh vực này.

Các nhà sản xuất xe tải Trung Quốc hiện đang sử dụng nhu cầu nội địa đang tăng mạnh - được thúc đẩy bởi chi phí pin giảm mạnh cũng như chính sách hỗ trợ của chính phủ - làm bàn đạp cho việc mở rộng quốc tế. Khoảng nửa tá mẫu xe dự kiến sẽ ra mắt trong năm nay tại thị trường châu Âu, nơi vẫn bị chi phối bởi các nhà sản xuất xe tải châu Âu như Daimler.

Các ước tính trong ngành cho thấy vận tải hàng hóa hạng nặng ở Trung Quốc đang trên đà chuyển sang sử dụng gần 100% xe điện, một sự chuyển đổi có thể giảm một nửa lượng tiêu thụ dầu trong vận tải đường bộ của nước này. Ảnh: SCMP.

Theo Hội đồng Quốc tế về Giao thông Sạch, các mẫu xe điện chiếm chưa đến 2% doanh số bán xe tải hạng nặng của EU năm ngoái, với khoảng 5.000 chiếc được bán ra. Nhưng doanh số bán xe điện dự kiến sẽ tăng mạnh nhờ các quy định xanh của EU, yêu cầu các nhà sản xuất phải giảm dần lượng khí thải carbon. Mức phát thải trung bình từ xe tải của họ trong những năm tới. Đến năm 2040, con số này phải giảm ít nhất 90% so với mức năm 2019.

Giống như các đối thủ trong lĩnh vực xe hơi chở khách, các nhà sản xuất xe tải châu Âu đã tích cực vận động hành lang để được nhượng bộ về các quy định khí thải của EU - nhưng chỉ đạt được sự giảm nhẹ hạn chế.

Tuy nhiên, không giống như các nhà sản xuất ô tô, giá cổ phiếu của họ lại tăng khá tốt. Cổ phiếu của Daimler đã tăng 41% kể từ khi tách ra từ Mercedes-Benz vào tháng 12 năm 2021 - so với mức giảm 36% của Mercedes và mức giảm 52% của Volkswagen (mức giảm này sẽ còn nặng nề hơn đáng kể nếu không có hiệu suất thị trường chứng khoán mạnh mẽ của mảng kinh doanh xe tải Traton, phần lớn thuộc sở hữu của VW).

Một yếu tố bảo vệ các nhà sản xuất xe tải lâu đời của châu Âu khỏi các đối thủ cạnh tranh Trung Quốc là mối quan hệ sâu rộng của họ với các khách hàng chủ chốt, theo Max Molliere, một nhà phân tích về xe điện tại nhóm phi lợi nhuận Transport & Environment.

Ngoài ra, mặc dù quá trình chuyển đổi sang xe điện trong lĩnh vực xe tải đang tăng tốc, nhưng dự kiến vẫn sẽ chậm hơn so với tốc độ chuyển đổi trong lĩnh vực xe hơi chở khách.

Trong báo cáo triển vọng xe điện thường niên được BloombergNEF công bố mới nhất, BloombergNEF dự báo rằng các mẫu xe điện sẽ chiếm hơn một nửa doanh số bán xe tải hạng nặng và hạng trung tại châu Âu vào năm 2040.

Theo các nhà phân tích tại Wood Mackenzie, đến nay đã có chưa đến 4.000 xe tải hạng nặng điện được bán tại Mỹ, với giá cao đang kìm hãm nhu cầu. Nhưng họ cho rằng bức tranh có thể thay đổi đáng kể với việc ra mắt thương mại đầy đủ tại Mỹ trong năm nay của xe tải hạng nặng Semi được chờ đợi từ lâu của Tesla, và một mẫu xe cạnh tranh từ Windrose của Trung Quốc, được lắp ráp tại các nhà máy ở Mỹ.

Cả hai dự kiến sẽ được bán với giá dưới 300.000 USD, so với giá điển hình trên 400.000 USD cho các mẫu xe điện hiện có trên thị trường. Con số đó vẫn cao hơn đáng kể so với giá của các mẫu xe chạy bằng dầu diesel - nhưng với chi phí vận hành thấp hơn, các chủ sở hữu đội xe có thể thu hồi khoản chênh lệch chỉ trong vòng ba năm, theo ước tính của Wood Mackenzie.

Một câu hỏi lớn đặt ra đối với sự thay đổi này là liệu cơ sở hạ tầng sạc có thể được triển khai ở quy mô cần thiết hay không, cả tại các kho bãi riêng của các nhà điều hành đội xe và tại các trạm sạc công cộng. Tại Mỹ, chương trình ủng hộ nhiên liệu hóa thạch của chính phủ liên bang sẽ làm dấy lên những nghi ngờ về triển vọng này.

Và trong khi EU đã hứa sẽ hỗ trợ đầu tư lớn vào hệ thống sạc, thì việc này lại diễn ra quá chậm, Daimler và các nhà sản xuất xe tải châu Âu khác đã viết trong một bức thư gửi các quan chức EU vào ngày 27 tháng 5, phàn nàn rằng điều này đang làm suy yếu nỗ lực của họ trong việc đưa xe tải không phát thải ra thị trường.

Sự không chắc chắn về việc triển khai cơ sở hạ tầng sạc là một mối lo ngại chính đáng. Nhưng khi thế hệ nhà sản xuất xe tải điện mới của Trung Quốc bước ra thị trường quốc tế, các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp hiện tại không thể trì hoãn các chiến lược carbon thấp của riêng họ.

Nam Nguyễn