Áp lực thanh khoản 'phủ bóng' ngành ngân hàng

Năm 2026 sẽ là một năm thử thách bản lĩnh điều hành của các ngân hàng trong việc giải bài toán cân đối giữa huy động – cho vay, đồng thời quản trị rủi ro thanh khoản trong một môi trường còn nhiều biến động.

Căng thẳng từ những "con số biết nói"

Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), sự lệch pha giữa nhu cầu vay vốn và dòng tiền gửi tiết kiệm đang tạo ra áp lực thanh khoản đáng kể. Tính đến cuối năm 2025, chênh lệch tín dụng – huy động đã lên tới khoảng 1,6 triệu tỷ đồng.

Hệ quả là tỷ lệ LDR (dư nợ cho vay/vốn huy động) toàn ngành chạm mốc 111% vào cuối quý III/2025 – mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Con số này là chỉ báo rõ rệt cho thấy các ngân hàng đang phải "gồng mình" cho vay vượt quá lượng vốn huy động thực tế.

Sự lệch pha giữa nhu cầu vay vốn và dòng tiền gửi tiết kiệm đang tạo ra áp lực thanh khoản đáng kể.

Tình hình thêm phần căng thẳng khi tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) sụt giảm xuống dưới 22%. Dòng tiền nhàn rỗi thay vì nằm im trong tài khoản thanh toán đã dịch chuyển mạnh sang các kênh đầu tư thay thế như vàng, ngoại tệ và tài sản số, khiến chi phí vốn đầu vào của các nhà băng gia tăng mạnh mẽ.

Phản ứng trước sự thiếu hụt này, làn sóng tăng lãi suất huy động đã bùng nổ từ quý IV/2025. Lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng bình quân đã bứt phá khỏi mức nền 4,8%/năm (tháng 9/2025) để vượt mốc 7,2%/năm tại nhiều kỳ hạn. VNBA dự báo, áp lực này sẽ không sớm hạ nhiệt mà tiếp tục kéo dài sang những tháng đầu năm 2026 do tính chu kỳ của nhu cầu vốn dịp Tết Nguyên đán.

Sự căng thẳng về thanh khoản không chỉ dừng lại ở thị trường 1 (dân cư) mà đã lan nhanh sang thị trường 2 (liên ngân hàng). Diễn biến tuần từ 12-16/1/2026 cho thấy Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang điều hành chính sách tiền tệ theo hướng thận trọng cao độ.

Trên kênh thị trường mở (OMO), nhà điều hành đã hút ròng gần 29.900 tỷ đồng trong tuần từ 12-16/1, tiếp nối đà hút ròng hơn 40.000 tỷ đồng của tuần trước đó. Dù NHNN vẫn bơm thanh khoản hỗ trợ, nhưng lượng tiền đáo hạn khổng lồ (đỉnh điểm gần 19.800 tỷ đồng trong phiên 12/1) đã khiến dòng tiền trên hệ thống bị thu hẹp đáng kể.

Động thái này lập tức đẩy mặt bằng lãi suất liên ngân hàng thiết lập mặt bằng mới. Lãi suất qua đêm tăng vọt hơn 1 điểm phần trăm, lên mức 4,17%/năm. Các kỳ hạn dài hơn cũng chịu áp lực lớn: kỳ hạn 1 tuần chạm 4,83%, 2 tuần vượt 5% và kỳ hạn 1 tháng vọt lên 6,45%/năm. Điều này cho thấy nhu cầu vốn ngắn hạn của các ngân hàng đang rất cấp thiết.

Đánh giá về diễn biến này, nhóm phân tích của Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng đây là bước đi chủ động của NHNN nhằm rút bớt thanh khoản sau giai đoạn bơm mạnh cuối năm ngoái. Dù lãi suất liên ngân hàng có dấu hiệu hạ nhiệt nhẹ vào cuối tuần, nhưng Chứng khoán Vietcap dự báo mức nền lãi suất sẽ vẫn duy trì ở mức cao cho đến khi qua Tết Nguyên đán.

Thách thức điều hành năm 2026

Dù thanh khoản eo hẹp, nhu cầu tín dụng dự báo vẫn tăng trưởng ở tất cả các lĩnh vực trong năm 2026, đặc biệt là nhóm khách hàng doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng và công nghệ cao. Do đó, xu hướng tăng lãi suất huy động trong những tháng đầu năm được dự báo sẽ tiếp diễn.

Theo Công ty Chứng khoán VNDIRECT, lãi suất huy động bình quân có thể tăng thêm 50–100 điểm cơ bản do áp lực kép từ tín dụng và giải ngân đầu tư công.

Một lãnh đạo cấp cao của BIDV nhận định, nền tảng thanh khoản tiền đồng hiện tại kém bền vững do phụ thuộc lớn vào sự hỗ trợ của cơ quan quản lý và bị ảnh hưởng bởi dòng tiền hút về Kho bạc Nhà nước. "Dù tăng trưởng tín dụng năm 2026 có thể chậm lại so với năm trước, nhưng dự kiến vẫn cao hơn tăng trưởng huy động khoảng 1-2%. Do đó, áp lực lãi suất gia tăng, đặc biệt trong nửa đầu năm là khó tránh khỏi", vị này chia sẻ.

Tuy nhiên, giới chuyên gia đồng thuận rằng Việt Nam sẽ không bước vào chu kỳ tăng lãi suất "sốc". Ông Trần Thăng Long, Giám đốc Trung tâm Phân tích - Nghiên cứu Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) kỳ vọng chính sách tiền tệ sẽ được điều hành linh hoạt, giữ lãi suất tăng ở mức vừa phải để không làm nghẽn đà phục hồi của doanh nghiệp.

Thêm vào đó, yếu tố bên ngoài đang dần thuận lợi hơn. Ông Nguyễn Minh Tuấn, CEO AFA Capital chỉ ra rằng với lộ trình hạ lãi suất của FED (về mức 3%) và ECB (về 1,75%) trong năm 2026, áp lực tỷ giá sẽ giảm bớt, tạo dư địa để NHNN duy trì chính sách tiền tệ hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Trước bối cảnh đó, định hướng điều hành năm 2026 cho thấy sự chuyển dịch rõ ràng sang mục tiêu ổn định vĩ mô. Mục tiêu tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống được điều chỉnh về mức 15% (thấp hơn mức 18% của năm 2025), ưu tiên chất lượng hơn số lượng.

TS. Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia nhấn mạnh quan điểm: Trong dài hạn, chính sách tài khóa cần giữ vai trò chủ lực, còn chính sách tiền tệ đóng vai trò bổ trợ. Việc duy trì tăng trưởng tín dụng ở mức vừa phải 15-16%, gắn với phát triển cân bằng các kênh dẫn vốn khác như trái phiếu, cổ phiếu sẽ giúp giảm tải áp lực thanh khoản cho hệ thống ngân hàng, đảm bảo an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Huyền Anh