Anh trao cho Kiev công nghệ tên lửa mật, bước ngoặt của xung đột Nga - Ukraine?

Paris và Kiev mong muốn thiết lập một dây chuyền sản xuất loại tên lửa hành trình phóng từ trên không có tên gọi Storm Shadow/SCALP tại Ukraine vào cuối năm nay. Theo đài CNN, việc London cho phép giải mật thông tin về các linh kiện do Anh sản xuất cho loại tên lửa này như thông báo hôm 23/8 là bước đi then chốt hướng tới mục tiêu đó.

Tên lửa Storm Shadow/SCALP được trưng bày ở vị trí trung tâm tại gian hàng của hãng MBDA ở Triển lãm Hàng không Paris năm 2025. Ảnh: Axios

Storm Shadow/SCALP do nhà sản xuất vũ khí châu Âu MBDA chế tạo, là loại vũ khí tầm xa, tấn công sâu và được trang bị đầu đạn thông thường. Ukraine đã sử dụng thành công các phiên bản nhập khẩu của loại tên lửa này để tập kích những mục tiêu kiên cố. Vào tháng 11/2024, các lực lượng Kiev lần đầu tiên được phóng Storm Shadow/SCALP vào các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Nga.

Theo dự án Mối đe doạ tên lửa thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), tên lửa này sử dụng động cơ phản lực luồng, có tầm bắn tối đa 550km và mang đầu đạn xuyên phá nổ mạnh nặng 400kg. Đáng chú ý, sau khi phóng, Storm Shadow/SCALP sử dụng kết hợp các hệ thống dẫn đường quán tính, định vị toàn cầu (GPS) và tham chiếu địa hình cùng với "cảm biến hồng ngoại và thuật toán tự động nhận diện mục tiêu" để đạt độ chính xác cao trong mọi điều kiện thời tiết. 

Mẫu tên lửa này thường được phóng từ các máy bay chiến đấu Su-24 hoặc Mirage 2000 của Ukraine và bay bám sát địa hình để né tránh hệ thống phòng không đối phương. Các nguồn thạo tin tiết lộ Kiev sẽ sử dụng Storm Shadow/SCALP để tấn công các mục tiêu quân sự nằm sâu dưới lòng đất, chẳng hạn như hầm chỉ huy, một nhiệm vụ khó khăn hơn nhiều so với khả năng của pháo binh và các loại máy bay không người lái (UAV) hạng nhẹ đang được quân Ukraine triển khai để loại bỏ những mục tiêu lộ thiên như nhà máy lọc dầu hay kho tàng.

Anh và Pháp chưa công bố số lượng tên lửa Storm Shadow/SCALP đã cung cấp cho Ukraine tính đến nay. Song, vào năm 2025, công ty MBDA đã tái khởi động các dây chuyền sản xuất vốn đã ngừng hoạt động suốt 15 năm. Bộ trưởng Quốc phòng Pháp Sébastien Lecornu từng phát biểu vào thời điểm đó: "Khi được cung cấp cho Ukraine, tên lửa Storm Shadow/SCALP của Pháp - Anh đã chứng minh được hiệu quả trong các tình huống quyết định và môi trường tác chiến hiện đại với cường độ cao".

Các chuyên gia nhận định ngay cả khi Anh đã đưa ra thông báo cho phép Ukraine tiếp cận công nghệ tên lửa mật, Kiev có thể sẽ mất vài năm để mở rộng quy mô sản xuất. Tuy nhiên, Thủ tướng Anh Andy Burnham khẳng định London sẽ sát cánh cùng Kiev trong cuộc xung đột dai dẳng với Moscow.

"Người dân Ukraine hãy tin tưởng tuyệt đối rằng Anh luôn ủng hộ các bạn, hôm nay và trong suốt chặng đường dài phía trước. An ninh của Ukraine cũng chính là an ninh của chúng tôi", ông Burnham phát biểu trong thông cáo báo chí hôm 23/8, công bố việc Anh sẽ chuyển giao công nghệ tên lửa mật cho Kiev. 

Một số quan chức Ukraine đã ca ngợi quyết định của Anh là một “bước ngoặt quan trọng”, giúp nước này giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung khí tài từ phương Tây và củng cố ngành công nghiệp quốc phòng nội địa.

Tuy nhiên, giới quan sát chỉ ra rằng tên lửa Storm Shadow/SCALP không thể lập tức giải quyết vấn đề thiếu hụt tên lửa phòng thủ của Ukraine, chẳng hạn như hệ thống Patriot do Mỹ chế tạo. Điểm yếu này đã bộc lộ hậu quả nghiêm trọng trong những tuần gần đây, khi quân Nga liên tục phát động các đợt tấn công quy mô lớn bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV), gây nhiều thương vong và tàn phá các công trình ở Ukraine.

Đầu tháng này, phóng viên CNN đã đến thăm một khẩu đội Patriot tại Ukraine và được biết hệ thống này đã không khai hỏa trong nhiều tuần do thiếu tên lửa đánh chặn.

Ukraine đã đề nghị được cấp phép sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot ngay trong nước. Tổng thống Mỹ Trump từng bày tỏ ủng hộ ý tưởng này vào đầu tháng 7, nhưng sau đó ông đã thay đổi quan điểm. Chính quyền Trump cũng từ chối các nỗ lực của Kiev nhằm sở hữu tên lửa hành trình tầm xa Tomahawk của Mỹ, loại vũ khí Washington đang thiếu hụt do mức độ tiêu hao cho cuộc xung đột với Iran.

Trong lúc chờ phương Tây đồng ý chuyển giao vũ khí tầm xa và bắn chặn đạn đạo, Ukraine đã nỗ lực thúc đẩy sản xuất tên lửa nội địa. Công ty Fire Point của Ukraine đã phát triển thành công tên lửa hành trình FP-5 Flamingo. Với tầm bắn được quảng bá lên tới 3.000km và sử dụng đầu đạn chứa lượng thuốc nổ tương đương 1 tấn TNT, loại tên lửa này có khả năng tập kích sâu vào lãnh thổ Nga.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hồi đầu tháng này cho hay các lực lượng Kiev đã phóng FP-5 Flamingo vào một cơ sở quan trọng chuyên sản xuất thiết bị điện tử cho tên lửa của Nga, nằm cách biên giới Ukraine khoảng 900km. Song, hiệu quả thực sự của loại tên lửa này vẫn cần được kiểm chứng thêm khi phía Nga mới đây đã công bố bằng chứng video cho thấy một đơn vị phòng không nhỏ của nước này, bao gồm các lính tình nguyện địa phương, cũng có thể dùng súng máy bắn hạ thành công FP-5 Flamingo ở vùng biên giới Kursk.

Câu hỏi lớn hơn là Ukraine thực sự có thể sản xuất bao nhiêu tên lửa và với tốc độ nào. Một dây chuyền sản xuất dự kiến ​​hoạt động vào năm 2026 hoàn toàn khác biệt so với việc có sẵn hàng trăm hay hàng nghìn tên lửa để sử dụng ngay lập tức.

Ngoài ra, Kiev còn phải đối mặt với các biện pháp ứng phó của đối phương. Nga đang tự sản xuất được tên lửa và UAV, sở hữu hệ thống phòng không dày đặc cùng nguồn lực quân sự dồi dào hơn. Moscow nhiều khả năng sẽ điều chỉnh hệ thống phòng không, phân tán máy bay và đạn dược, gia cố các cơ sở và di chuyển những tài sản quan trọng ra xa tiền tuyến. Vì vậy, việc chỉ thực hiện một số cuộc tấn công gây tiếng vang, nhưng quy mô nhỏ do kho tên lửa hạn chế có thể không giúp Ukraine tạo ra nhiều khác biệt trong xung đột.

Ngược lại, nếu Ukraine có thể sản xuất Storm Shadow/SCALP với quy mô lớn, kết hợp chúng cùng các loại UAV tầm xa ngày càng hiện đại và tên lửa tự chế cũng như nhận được thông tin tình báo chất lượng từ các đối tác phương Tây, họ có thể tạo nên thách thức lớn hơn với Moscow, khiến Nga không còn khu vực hậu phương an toàn nào dù cách tiền tuyến hàng trăm kilomet.

Một số nhà phân tích nhất trí rằng về ngắn hạn, quyết định chuyển giao công nghệ tên lửa mật của Anh có thể tác động đến xung đột Nga - Ukraine, nhưng không quá rõ ràng. Về dài hạn, điều đó có thể mang ý nghĩa rất quan trọng nếu Ukraine đạt được năng lực sản xuất trong nước với quy mô lớn.

Tuấn Anh