An toàn lao động: Những con số biết nói và sự chuyển dịch về nhận thức

Những con số không còn khô khan

Lãnh đạo TKV và đoàn công tác kiểm tra sản xuất hầm lò, công tác kỹ thuật, an toàn, thi công đào lò. (Ảnh: TKV)

Nếu chỉ nhìn vào thống kê, bức tranh an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) toàn quốc năm 2025 có thể được tóm gọn bằng những con số giảm.

Cả nước ghi nhận 7.004 vụ tai nạn lao động, giảm hơn 15% so với năm trước. Số vụ tai nạn lao động chết người là 621 vụ, giảm 63 vụ tương ứng 9,33% so với năm 2024 (trong đó, khu vực có quan hệ lao động: 475 vụ, giảm 60 vụ tương ứng 11,21% so với năm 2024). Thiệt hại vật chất giảm từ hơn 42.000 tỷ đồng xuống còn khoảng 14.000 tỷ đồng – một mức giảm không chỉ phản ánh hiệu quả kiểm soát rủi ro, mà còn cho thấy chi phí của “sự bất cẩn” đang được nhận diện rõ hơn.

Ở khu vực có quan hệ lao động – nơi chịu sự điều chỉnh trực tiếp của pháp luật và quản trị doanh nghiệp – mức giảm còn rõ nét hơn. Điều đó cho thấy khi trách nhiệm được xác lập rõ ràng, khi quy trình được chuẩn hóa và giám sát nghiêm túc, an toàn không phải là điều quá xa vời. Quan trọng hơn, nhận thức đã có sự chuyển biến rõ rệt.

Hơn 32.000 công đoàn cơ sở tham gia phát động, thu hút gần 880.000 người lao động, với hàng chục nghìn sáng kiến cải tiến kỹ thuật và giải pháp phòng ngừa rủi ro. Ngày càng nhiều doanh nghiệp không còn xem ATVSLĐ là khoản chi phí “bắt buộc”, mà là khoản đầu tư “sinh lời” – sinh lời bằng năng suất, bằng uy tín và bằng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Công nhân, lao động tại công trường Dự án đầu tư xây dựng hồ điều hòa Mễ Trì (hồ Đồng Bông 2), phường Đại Mỗ. Ảnh: Hải Hà

Dù vậy, bức tranh không hoàn toàn màu sáng. Thực tế cho thấy vẫn còn không ít doanh nghiệp thực hiện ATVSLĐ theo kiểu hình thức, đối phó. Ở khu vực phi chính thức, nơi hàng triệu lao động đang mưu sinh, ý thức và điều kiện bảo đảm an toàn còn nhiều hạn chế.

Thực tiễn tại địa phương cho thấy rõ điều này. Ngay tại Hà Nội, trong năm 2025, toàn thành phố xảy ra 217 vụ tai nạn lao động, trong đó, khu vực có quan hệ lao động ghi nhận 135 vụ, làm 41 người chết và 43 người bị thương nặng. Đáng chú ý hơn, khu vực phi chính thức - nơi người lao động không có hợp đồng lao động, xảy ra 82 vụ nhưng lại có tới 55 người tử vong và 24 người bị thương nặng.

Qua kiểm tra, nhận thức về ATVSLĐ ở một bộ phận doanh nghiệp vừa và nhỏ còn hạn chế; việc đầu tư cho thiết bị bảo hộ, giám sát an toàn chưa tương xứng. Một số cơ sở sản xuất tại làng nghề, khu công nghiệp nhỏ vẫn còn vi phạm quy định về vận hành máy móc, sử dụng hóa chất, hoặc chưa thực hiện quan trắc môi trường lao động định kỳ.

Nỗ lực bứt phá

Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình, năm 2026 không đơn thuần là năm tiếp theo của một chu kỳ, mà là điểm khởi đầu của giai đoạn phát triển mới, gắn với việc triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với công tác ATVSLĐ cũng cao hơn, toàn diện hơn.

Chủ đề “Đổi mới quản lý và nâng cao hiệu quả công tác ATVSLĐ trong kỷ nguyên số” không phải là khẩu hiệu mang tính thời điểm. Nó phản ánh một thực tế: cách làm cũ khó có thể theo kịp những biến đổi nhanh chóng của công nghệ và thị trường lao động.

Chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội, nhưng cũng kéo theo những rủi ro mới – từ môi trường làm việc phi truyền thống đến áp lực về tốc độ, năng suất. Vì vậy, quản trị an toàn cũng phải “số hóa”, từ khâu nhận diện nguy cơ, giám sát đến cảnh báo và xử lý. Điều này đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ, không chỉ ở công nghệ mà còn ở con người và phương thức quản trị: Từ người quản lý đến công nhân, từ chính sách đến thực thi, từ kiểm tra bên ngoài đến tự kiểm tra bên trong.

Hưởng ứng Tháng Công nhân và Tháng hành động về ATVSLĐ năm 2026, tại Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (VICEM) đang cho thấy một hướng đi cụ thể khi đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong công tác ATVSLĐ. Trong đó, trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng giúp nhận diện sớm rủi ro, phòng ngừa tai nạn, hướng tới sản xuất xanh.

Theo ông Nguyễn Quốc Việt – Chủ tịch Hội đồng thành viên VICEM, các nền tảng số và AI sẽ được ứng dụng để phân tích dữ liệu vận hành, giám sát thiết bị và môi trường làm việc theo thời gian thực. Hệ thống có thể phát hiện bất thường như rung động, nhiệt độ, áp suất vượt ngưỡng hoặc hành vi không an toàn của người lao động, từ đó cảnh báo sớm trước khi xảy ra sự cố. AI cũng hỗ trợ đánh giá rủi ro theo từng vị trí việc làm, từng công đoạn sản xuất, giúp doanh nghiệp xây dựng kịch bản phòng ngừa phù hợp, tối ưu quy trình và giảm thiểu tai nạn.

Còn tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Chủ tịch Công đoàn Điện lực Việt Nam Đỗ Đức Hùng cho hay, lực lượng an toàn vệ sinh viên (ATVSV) giữ vai trò “cánh tay nối dài” của lãnh đạo đơn vị trong công tác an toàn; kịp thời phát hiện nguy cơ, kiến nghị biện pháp khắc phục và kiên quyết ngăn chặn các hành vi vi phạm quy trình. Về phía đơn vị, việc huấn luyện cũng được đổi mới theo hướng tăng cường thực hành, mô phỏng tình huống thực tế, giúp người lao động nâng cao kỹ năng ứng phó khi có sự cố.

Ở cấp cơ sở, Công đoàn Xí nghiệp Xe buýt 10.10 Hà Nội đặc biệt quan tâm đến công tác bảo đảm ATVSLĐ thông qua việc thực hiện đầy đủ các chế độ như trang bị phương tiện bảo hộ cá nhân; tổ chức đào tạo, tập huấn; bồi dưỡng cho người lao động làm việc trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Các giải pháp này không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài: hình thành “văn hóa an toàn” trong lao động – nơi an toàn không còn là khẩu hiệu mà trở thành thói quen, kỷ luật và trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức. Khi đó, an toàn lao động sẽ không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà trở thành nền tảng của một môi trường làm việc nhân văn, hiện đại và phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.

Quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động đang diễn ra nhanh, với một bộ phận khá lớn lao động từ khu vực nông nghiệp chuyển sang khu vực công nghiệp, dịch vụ, nhưng còn hạn chế về kỹ năng nghề, kỷ luật và tác phong công nghiệp, tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động. Đã xảy ra các vụ tai nạn lao động nghiêm trọng làm chết và bị thương nhiều người, nhất là ở các lĩnh vực xây dựng, điện, khai thác, khoáng sản... Theo thống kê, trung bình mỗi năm xảy ra trên 7.000 vụ tai nạn lao động, làm mất và bị thương hơn 600 người. Biến đổi khí hậu tiếp tục diễn biến ngày càng nghiêm trọng, làm gia tăng các yếu tố nguy hiểm, có hại cho môi trường lao động.

Hà Phong