An ninh lương thực của nước Anh trước phép thử khí hậu

Sau đợt nắng nóng thứ 5 trong năm nay và một vụ thu hoạch sớm nhất trong lịch sử, Chính phủ Anh đã công bố gói hỗ trợ tài chính trị giá khoảng 65 triệu bảng cho nông dân. Nhưng đằng sau bài toán cứu trợ trước mắt là một câu hỏi lớn hơn về khả năng tự bảo đảm nguồn lương thực của nước Anh trong một nền khí hậu ngày càng bất định.

Các công viên ở Anh  trở thành nơi "trú ẩn tự nhiên" trong thời gian Cơ quan khí tượng quốc gia Anh ban hành cảnh báo đỏ vì nắng nóng. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh

Vùng nông thôn nước Anh đang trải qua một mùa Hè hiếm thấy. Hơn 2/3 diện tích nước Anh rơi vào tình trạng hạn hán sau tháng Bảy khô hạn nhất trong lịch sử, buộc nông dân phải gặt hái ngay trong đêm để tránh nhiệt độ cực đoan.

Trước sức ép đó, cuối tuần qua, Thủ tướng Andy Burnham đã công bố một gói hỗ trợ nhằm giúp nông dân ứng phó với tác động của đợt khô hạn khắc nghiệt, trong chuyến thăm một trang trại ở Cornwall. Người đứng đầu chính phủ đặt vấn đề an ninh lương thực làm trọng tâm cho quyết sách này. Ông Burnham khẳng định khả năng tự sản xuất lương thực là vấn đề an ninh quốc gia, và cho rằng người nông dân - những người ở tuyến đầu của một nền khí hậu đang đổi thay - không nên bị bỏ mặc để tự gánh chịu. Bên cạnh khoản bổ sung cho Chương trình Khuyến khích Nông nghiệp Bền vững, chính phủ cũng cam kết tháo gỡ những rào cản quy hoạch vốn bị giới nông dân phàn nàn từ lâu.

Với ông Burnham, đây không chỉ là một quyết sách nông nghiệp mà còn là một phép thử chính trị, khi hơn 80 ghế mà Công đảng giành được trong cuộc bầu cử gần nhất được cho là nằm ở các vùng nông thôn.

Sự can thiệp của chính phủ diễn ra trong bối cảnh thiệt hại đã hiện rõ và có thể đo đếm. Năng suất lúa mỳ vụ này được dự báo giảm xuống dưới mức trung bình 5 năm, theo công ty tư vấn Andersons, trong khi đợt khô hạn kéo dài khiến đồng cỏ cằn cỗi, kém sinh sôi và đẩy ngành sữa vào cảnh lao đao. Đồng cỏ cháy khô buộc nhiều nông dân phải sử dụng sớm nguồn cỏ khô và thức ăn thô vốn được dự trữ để nuôi bò qua mùa Đông, làm dấy lên nguy cơ thiếu hụt thức ăn chăn nuôi vào cuối năm. Riêng trong tuần cuối tháng Bảy, sản lượng sữa đã giảm 4,5% so với cùng kỳ năm ngoái khi nắng nóng khiến đàn bò kiệt sức, biếng ăn.

Từ góc nhìn của người trong ngành, vấn đề nằm ở hệ thống. Ông Tom Bradshaw, Chủ tịch Liên đoàn Nông dân Quốc gia đánh giá vụ mùa năm nay là một trong những vụ mùa tồi tệ nhất lịch sử. Ông cho rằng nông dân sẵn sàng đầu tư xây hồ chứa, mở rộng năng lực trữ nước để tiếp tục cung ứng lương thực cho 70 triệu người tiêu dùng, nhưng lại mắc kẹt trong một hệ thống quy hoạch rườm rà và chậm trễ.

Trong khi chờ chính sách, một bộ phận nông dân đã tự tìm lối đi riêng. Một nghiên cứu do ngân hàng Barclays công bố cho thấy hơn một nửa số nông dân được khảo sát đã áp dụng canh tác tái tạo, và gần 2/3 trong tổng số 233 nông dân cho biết đang giảm dùng thuốc trừ sâu hoặc thuốc diệt cỏ. Đây là phương pháp phục hồi chất lượng đất bằng cách loại bỏ hóa chất và lối cày xới thâm canh, giúp đất giữ nước tốt hơn trong những đợt nắng nóng. Ông Martin Lines, Giám đốc điều hành Mạng lưới nông nghiệp thân thiện với thiên nhiên, nhận định những người bắt đầu chuyển đổi từ 10 đến 15 năm trước "đang ở một vị thế vững vàng hơn".

Sự chuyển đổi ấy cũng chịu chi phối bởi chi phí. Giá đầu vào nông nghiệp đã tăng 6,7% trong 12 tháng tính đến tháng 4/2026, cao hơn đáng kể so với lạm phát, dù giá phân bón hiện đã hạ nhiệt so với thời điểm căng thẳng về nguồn cung năng lượng trước đó.

Điều đọng lại sau những diễn biến này - một gói cứu trợ vừa được công bố, một hệ thống quy hoạch còn nhiều vướng mắc, và một cuộc chuyển đổi lặng lẽ trên đồng ruộng - là cùng một thông điệp. Như ông Gavin Lane, Chủ tịch Hiệp hội Đất đai và Doanh nghiệp Nông thôn cảnh báo, nông dân là những người kiên cường, "nhưng nếu chính phủ không hành động ngay lúc này, họ có thể sẽ không gượng dậy nổi sau vụ mùa này", sau 3 đợt hạn hán trong vòng 5 năm. Với nước Anh, câu hỏi không còn là làm sao vượt qua một mùa Hè khắc nghiệt, mà là liệu hệ thống chính sách có kịp thích ứng với một kiểu thời tiết cực đoan đang dần thành thường lệ.

Hương Giang (P/v TTXVN tại London)