An Giang: Giáo dục nhân cách cho học sinh, sinh viên trong giai đoạn phát triển mới

Nhà giáo Huỳnh Văn Hóa, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh An Giang trình bày tham luận tại hội thảo

Hội thảo được Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Tham dự Hội thảo có Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thị Quyên Thanh; bà Nguyễn Thị Minh Thúy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, cùng đại diện các cơ quan quản lý giáo dục, nhà khoa học, nhà giáo, các cơ sở giáo dục và địa phương.

Bồi đắp nhân cách, nuôi dưỡng lòng yêu nước

Hội thảo nhận được gần 30 tham luận của các nhà khoa học, nhà giáo, Sở GD&ĐT các tỉnh, thành phố và các trường đại học, cao đẳng. Các tham luận tập trung vào ba nhóm vấn đề lớn: đổi mới nội dung, hình thức giáo dục đạo đức, lối sống cho HSSV đáp ứng yêu cầu hiện nay; tăng cường nguồn lực, đầu tư và nhân rộng những mô hình giáo dục hiệu quả; định hướng xây dựng hệ giá trị đạo đức, lối sống cho HSSV Việt Nam phù hợp với hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và các chuẩn mực con người Việt Nam.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thị Quyên Thanh, nhấn mạnh, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực, năng lực sáng tạo, bản lĩnh, văn hóa và trách nhiệm của mỗi con người Việt Nam. Trong bối cảnh đó, giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt tri thức, hình thành kỹ năng nghề nghiệp mà còn phải thực hiện tốt hơn nhiệm vụ bồi đắp nhân cách, nuôi dưỡng lòng yêu nước, lòng nhân ái, sự trung thực, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến trong thế hệ trẻ.

Đây cũng là yêu cầu của giáo dục toàn diện, góp phần hình thành hệ giá trị con người Việt Nam trong thời đại mới, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị; đồng thời thống nhất với định hướng của Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó xây dựng nhân cách con người được xác định là một nhiệm vụ trung tâm.

Một trong những thông điệp quan trọng được đặt ra tại Hội thảo là cần nhìn nhận giáo dục đạo đức, lối sống cho HSSV trong một hệ sinh thái giáo dục toàn diện, với sự tham gia của gia đình, nhà trường, xã hội và môi trường số.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh, gia đình là nơi hình thành những nền nếp, thói quen và giá trị đầu tiên của mỗi con người. Từ cách ứng xử giữa các thành viên, lời ăn tiếng nói, thái độ đối với người khác đến tinh thần trách nhiệm, lòng yêu thương, sự chia sẻ,… những bài học đầu tiên về đạo đức thường được trẻ tiếp nhận từ chính gia đình.

Nhà trường tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong quá trình giáo dục. Tuy nhiên, giáo dục đạo đức không nên chỉ được thực hiện thông qua những bài học lý thuyết hay những nội dung được quy định trong chương trình. Các giá trị đạo đức cần được chuyển hóa thành những trải nghiệm cụ thể, những hành vi ứng xử hằng ngày và những hoạt động thực tiễn để học sinh được rèn luyện, tự nhận thức và từng bước hình thành năng lực tự điều chỉnh hành vi.

Trong khi đó, xã hội tạo ra không gian để người trẻ thực hành trách nhiệm công dân. Các tổ chức Đoàn, Hội, Đội, thiết chế văn hóa, tổ chức xã hội và cộng đồng có nhiều lợi thế trong việc kết nối, dẫn dắt thanh thiếu niên tham gia các hoạt động thiện nguyện, bảo vệ môi trường, giữ gìn văn hóa truyền thống, hỗ trợ cộng đồng và thực hiện trách nhiệm xã hội.

Đặc biệt, trong thời đại chuyển đổi số, môi trường mạng cũng trở thành một không gian giáo dục có ảnh hưởng rất lớn đến HSSV. Những thông tin tích cực có thể góp phần mở rộng hiểu biết, khơi dậy khát vọng, nhưng những nội dung lệch chuẩn, bạo lực, phản văn hóa hoặc thiếu kiểm chứng cũng có thể tác động tiêu cực đến nhận thức, hành vi của người trẻ.

Vì vậy, giáo dục đạo đức, lối sống hiện nay phải giúp HSSV không chỉ biết sống đẹp trong đời sống thực mà còn biết ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng; biết phân biệt đúng - sai, thật - giả; có khả năng tự bảo vệ mình trước những tác động tiêu cực của môi trường số.

“Một tấm gương tốt” có sức giáo dục mạnh mẽ

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Minh Thúy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, khẳng định giáo dục đạo đức, lối sống cho HSSV phải tạo được sự đồng hành thực chất giữa nhà trường, gia đình và xã hội.

Nhà trường giữ vai trò nòng cốt nhưng không thể hoàn thành tốt nhiệm vụ nếu thiếu sự đồng hành của gia đình và một môi trường xã hội lành mạnh. Do đó, cần tiếp tục củng cố cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương, các tổ chức Đoàn, Hội, Đội và các lực lượng xã hội.

Đặc biệt, cần đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ quản lý, nhà giáo, cha mẹ học sinh và người lớn. Trong giáo dục đạo đức, một tấm gương tốt, một hành động đẹp trong cuộc sống nhiều khi có sức thuyết phục lớn hơn những lời giáo huấn.

Đây là một yêu cầu có ý nghĩa sâu sắc. Bởi trẻ em và người trẻ không chỉ học từ những điều người lớn nói mà còn học từ cách người lớn hành động. Một người thầy tận tụy, một cán bộ tận tâm, một người cha biết giữ lời hứa, một người mẹ biết yêu thương và tôn trọng người khác, một công dân sẵn sàng giúp đỡ cộng đồng,… đều có thể trở thành những “bài học sống” giàu sức thuyết phục đối với thế hệ trẻ.

Bởi vậy, muốn giáo dục học sinh sống trung thực, người lớn phải trung thực; muốn học sinh có trách nhiệm, người lớn phải có trách nhiệm; muốn học sinh biết yêu thương, chia sẻ, cộng đồng người lớn cũng phải thể hiện những giá trị ấy bằng hành động cụ thể.

Hội thảo “Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên” được tổ chức tại An Giang vì thế không chỉ là diễn đàn trao đổi chuyên môn mà còn mở ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận đối với giáo dục đạo đức, lối sống trong giai đoạn hiện nay với những góc nhìn, kinh nghiệm và đề xuất từ thực tiễn giáo dục ở nhiều địa phương, cơ sở giáo dục.

Điểm gặp gỡ của các ý kiến chính là đặt người học ở vị trí trung tâm, đồng thời mở rộng trách nhiệm giáo dục ra ngoài phạm vi nhà trường. Khi gia đình là điểm tựa, nhà trường là nơi dẫn dắt, xã hội là môi trường trải nghiệm và không gian số được định hướng lành mạnh, HSSV sẽ có điều kiện tốt hơn để hình thành nhân cách, bản lĩnh và trách nhiệm.

Đó cũng là nền tảng để giáo dục góp phần xây dựng một thế hệ trẻ không chỉ có tri thức, có kỹ năng, mà còn có đạo đức, có văn hóa, có lòng yêu nước, biết sống nhân ái, có trách nhiệm với cộng đồng và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.

Với tinh thần đó, việc giáo dục thế hệ trẻ là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường - gia đình - xã hội sẽ là một trong những chìa khóa quan trọng để biến những giá trị đạo đức, văn hóa thành hành động cụ thể, góp phần hình thành những công dân Việt Nam phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu của đất nước trong giai đoạn mới.

Trương Anh Sáng