An Cung giả: Mất tiền, lỡ thời gian vàng

Công an tỉnh Thanh Hóa vừa triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán An Cung giả, thu giữ 10.000 hộp thành phẩm cùng khoảng 300 kg viên hoàn chưa thành phẩm, tương đương hơn 1 triệu viên. Theo điều tra, các đối tượng mua viên hoàn, nguyên liệu, vỏ hộp, tem nhãn trôi nổi từ Trung Quốc, sau đó đưa về Việt Nam đóng gói, dán nhãn giả là hàng nhập khẩu Hàn Quốc, Trung Quốc để bán ra thị trường. Thành phần của viên hoàn chủ yếu gồm bột mì, hóa chất, chất tạo màu và một số nguyên liệu khác.

Mỗi hộp An Cung giả có chi phí sản xuất khoảng 105.000 đồng nhưng qua nhiều tầng trung gian được bán gần 3 triệu đồng, cao gấp gần 30 lần giá thành. Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố vụ án, khởi tố 9 bị can về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm, đồng thời bắt tạm giam 8 bị can.

Con số về giá thành cho thấy người mua không chỉ đứng trước nguy cơ mất một khoản tiền lớn. Với một sản phẩm được nhiều người tìm mua vì tin rằng có thể phòng ngừa hoặc hỗ trợ điều trị đột quỵ, điều đáng lo hơn nằm ở những gì có thể xảy ra nếu niềm tin ấy khiến người bệnh trì hoãn việc cấp cứu.

Việc đặt niềm tin vào An cung có thể lấy mất “thời gian vàng” trong điều trị đột quỵ cho người bệnh. Trong ảnh, An Cung giả được các đối tượng rao bán trên mạng xã hội.

Chưa có câu trả lời rõ ràng về hiệu quả

PGS.TS Nguyễn Huy Thắng, Trưởng khoa Bệnh lý Mạch máu não, Bệnh viện Nhân dân 115 (TPHCM), Phó Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, cho biết An cung ngưu hoàng hoàn là bài thuốc cổ truyền có nguồn gốc từ Trung Quốc, xuất hiện từ rất lâu. Hiện có nhiều công ty sản xuất các sản phẩm mang tên An cung ngưu hoàng hoàn, trong khi ngay tại Trung Quốc cũng khó xác định đâu là đơn vị thực sự nắm giữ công thức gốc.

“Đây giống như một bài thuốc được truyền lại qua nhiều thế hệ, sau đó mỗi nơi lại đưa ra một công thức riêng”, PGS.TS Nguyễn Huy Thắng nói.

Trên thị trường hiện có sản phẩm được giới thiệu có nguồn gốc từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam. Sự đa dạng về nguồn gốc và công thức khiến người sử dụng khó xác định thành phần cũng như cơ sở khoa học của từng sản phẩm.

Vẫn theo vị chuyên gia y tế này, việc sử dụng An cung ngưu hoàng hoàn lâu nay phần lớn dựa vào truyền miệng. Hiệu quả và độ an toàn của sản phẩm trong điều trị đột quỵ chưa có câu trả lời rõ ràng. Trong khi đó, đột quỵ không phải một bệnh cảnh duy nhất.

Hai dạng đột quỵ chính là nhồi máu não do mạch máu bị tắc và xuất huyết não do mạch máu bị vỡ. Vì vậy, việc sử dụng một sản phẩm chung cho người bệnh mà không xác định rõ tác dụng, độ an toàn và chỉ định là điều cần được cân nhắc.

“Vậy An cung ngưu hoàng hoàn phù hợp với loại đột quỵ nào? Cho đến nay, về hiệu quả cũng như độ an toàn của sản phẩm này, chúng ta gần như không có câu trả lời rõ ràng”, PGS.TS Nguyễn Huy Thắng nói.

Theo ông, điều trị đột quỵ hiện nay dựa trên y học chứng cứ. Những phương pháp được áp dụng phải có nghiên cứu chứng minh lợi ích và tính an toàn, đồng thời phù hợp với cơ chế bệnh sinh của từng trường hợp.

Những cảnh báo này càng đáng chú ý trong bối cảnh trên thị trường tồn tại nhiều sản phẩm An Cung có nguồn gốc, thành phần khác nhau. Vụ việc tại Thanh Hóa cho thấy một sản phẩm được khoác lên bao bì hình ảnh hàng ngoại nhập, trong khi bên trong lại là những viên hoàn được làm từ nguyên liệu trôi nổi.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cũng nhiều lần lên tiếng về thói quen sử dụng An cung như một thứ thuốc dự phòng. Theo ông, quan niệm uống An cung định kỳ để phòng đột quỵ là không có cơ sở y khoa rõ ràng. “Đây không phải thuốc dùng tùy tiện, lại càng không thể dự phòng kiểu “3 tháng uống một viên” như lời đồn”, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh, đồng thời lưu ý An cung có những thành phần như hùng hoàng, chu sa được nêu trong công thức cổ truyền và cần hết sức thận trọng khi sử dụng. Việc coi An cung như một “thần dược” hay một “bảo bối” dự trữ trong nhà xuất phát phần lớn từ truyền miệng và thiếu thông tin y khoa chính thống.

Đừng để một viên thuốc lấy mất giờ vàng

Điều khiến các bác sĩ lo ngại nhất không chỉ là người dân mua phải hàng giả, mà là việc đặt niềm tin vào An cung trong chính thời điểm người bệnh cần được cấp cứu.

PGS.TS Nguyễn Huy Thắng cho biết trong thực tế điều trị, ông gặp những bệnh nhân được người nhà cho uống An cung ngay sau khi xuất hiện triệu chứng đột quỵ. Thay vì lập tức đưa bệnh nhân đến bệnh viện, có gia đình chờ xem người bệnh có cải thiện sau khi uống thuốc hay không. Có trường hợp chờ từ sáng đến chiều mới đưa bệnh nhân đi cấp cứu khi tình trạng không thay đổi.

Với những bệnh cảnh phù hợp, các phương pháp tái thông mạch máu như tiêu sợi huyết hoặc lấy huyết khối cơ học cần được thực hiện trong thời gian thích hợp. Mỗi sự chậm trễ vì chờ một sản phẩm chưa được chứng minh hiệu quả đều có thể khiến cơ hội điều trị sớm bị thu hẹp.

“Chúng ta đang đánh đổi một giải pháp chưa biết chắc có hiệu quả hay không để làm ảnh hưởng đến một giải pháp đã được chứng minh có hiệu quả”, PGS Nguyễn Huy Thắng nói.

Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cũng kể rằng ông nhiều lần phải xử lý tình huống gia đình mang An cung vào phòng hồi sức và muốn cho người bệnh sử dụng. Có trường hợp người nhà đã pha sẵn thuốc và ép bác sĩ cho uống.

“Nếu chúng tôi không cầm cốc thuốc, gia đình sẽ lo lắng nhưng nếu dùng thì lại hại bệnh nhân, vậy nên chỉ còn cách lén đổ vào bồn rửa”, PGS Nguyễn Lân Hiếu chia sẻ.

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, điều đáng lo là một số gia đình tin tuyệt đối vào An cung, thậm chí cho rằng người thân hồi phục là nhờ viên thuốc này. Ông cho rằng cần phân biệt sự trùng hợp với hiệu quả thực sự của thuốc, bởi người bệnh có thể đã được điều trị y khoa đúng cách trước đó.

Với đột quỵ, việc đầu tiên khi xuất hiện dấu hiệu bất thường không phải tìm An cung mà là đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Chỉ tại bệnh viện, bác sĩ mới có thể xác định người bệnh đang bị nhồi máu não hay xuất huyết não.

Việc tự ý cho người bệnh sử dụng một sản phẩm không rõ thành phần, đặc biệt khi người bệnh đã rối loạn ý thức hoặc gặp khó khăn trong nuốt, cũng tiềm ẩn nguy cơ khác. Quan trọng hơn, nếu gia đình dành hàng giờ chờ thuốc phát huy tác dụng, khoảng thời gian cần thiết cho cấp cứu có thể bị bỏ qua.

Sau đột quỵ, quá trình hồi phục cũng không diễn ra tức thì. PGS.TS Nguyễn Thắng cho biết nhiều người kỳ vọng người bệnh có thể đi lại chỉ sau vài ngày hoặc một tuần, trong khi phục hồi sau đột quỵ thường kéo dài và cần phối hợp điều trị, phục hồi chức năng phù hợp.

Vụ án tại Thanh Hóa vì thế không chỉ đặt ra câu chuyện về hàng giả và khoản tiền gần 3 triệu đồng mà người mua có thể phải bỏ ra. Nó còn cho thấy một sản phẩm giả có thể nguy hiểm hơn nhiều khi được đặt vào một tình huống mà người bệnh và gia đình đang lo sợ, kỳ vọng và cần quyết định thật nhanh.

Một sản phẩm giả thông thường có thể khiến người mua mất tiền. Với sản phẩm được sử dụng trong lúc người bệnh có dấu hiệu đột quỵ, hậu quả đáng lo hơn là mất thời gian để được chẩn đoán và điều trị đúng.

Khi có dấu hiệu đột quỵ, gia đình cần ưu tiên đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, thay vì chờ đợi tác dụng của An cung hay bất kỳ sản phẩm nào chưa có bằng chứng rõ ràng. Với đột quỵ, có những thứ mất đi không thể mua lại bằng tiền: đó là cơ hội điều trị sớm và khả năng hạn chế những tổn thương lâu dài cho người bệnh.

Hạnh An