AI đang tái định hình logistics Việt Nam nhưng doanh nghiệp vẫn ứng dụng hạn chế

AI đang tái định hình ngành logistics

Tại diễn đàn Công nghệ Logistics 2026 – VALOMA LogTech Forum 2026sáng 9/5 tại Hà Nội, PGS, TS Nguyễn Thanh Chương – Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) cho rằng, công nghệ đang tái định hình toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu, đưa logistics từ vai trò “hậu cần” trở thành ngành dịch vụ nền tảng của nền kinh tế số, kinh tế xanh và thương mại toàn cầu.

AI hiện đã hiện diện trong hầu hết hoạt động logistics như tối ưu hóa lộ trình vận tải, dự báo nhu cầu hàng hóa, quản lý kho bãi thông minh, tự động hóa cảng biển, tối ưu vận hành container, giảm phát thải carbon và phân tích dữ liệu chuỗi cung ứng theo thời gian thực.

“AI sẽ không thay thế con người trong ngành logistics, nhưng những doanh nghiệp biết ứng dụng AI hiệu quả sẽ thay thế những doanh nghiệp chậm đổi mới”, ông Chương nhấn mạnh.

Ngành logistics Việt Nam hiện duy trì tốc độ tăng trưởng 14–16% mỗi năm, thuộc nhóm cao của thế giới. Logistics số đang trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

PGS, TS Nguyễn Thanh Chương – Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA).

Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp logistics Việt Nam mới dừng ở mức số hóa quy trình cơ bản; số doanh nghiệp ứng dụng AI bài bản trong phân tích dữ liệu, dự báo hay ra quyết định còn rất hạn chế. Những khó khăn không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở chất lượng dữ liệu, tính kết nối hệ thống, nhân lực, hạ tầng logistics, khả năng đầu tư và tư duy chuyển đổi.

Đồng quan điểm, PGS, TS Nguyễn Bình Minh – Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội nhận định AI không còn là lựa chọn mang tính tham khảo mà đã trở thành “hạ tầng cạnh tranh cốt lõi” của ngành logistics.

Theo ông Minh, áp lực chuyển đổi hiện đã dịch chuyển từ trạng thái “nên làm” sang “phải làm” để tồn tại. Dẫn khảo sát của Deloitte, ông cho biết trong vòng 5 năm tới, tỷ lệ tổ chức chuỗi cung ứng ứng dụng hoặc chuẩn bị ứng dụng AI dự kiến tăng từ 28% lên 82%. Có tới 71% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng nếu không kịp áp dụng AI, hoạt động doanh nghiệp có nguy cơ bị gián đoạn.

Trong khi đó, Gartner dự báo đến năm 2031, khoảng 60% các vụ gián đoạn chuỗi cung ứng có thể được xử lý tự động mà không cần sự can thiệp của con người.

PGS, TS Nguyễn Bình Minh – Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội.

Ở góc độ hiệu quả kinh tế, theo tổng hợp của McKinsey, AI có thể giúp tối ưu 15% chi phí logistics, giảm 35% hàng tồn kho và nâng cao 65% mức độ dịch vụ.

PGS, TS Nguyễn Bình Minh cho biết Việt Nam cũng đã đặt mục tiêu đến năm 2035, 100% doanh nghiệp dịch vụ logistics ứng dụng chuyển đổi số, qua đó đưa tỷ trọng chi phí logistics trên GDP xuống còn khoảng 10–12%.

Khoảng cách lớn giữa tiềm năng và thực tế triển khai

Chia sẻ từ góc độ thực tiễn doanh nghiệp, ông Nguyễn Anh Dũng – Quản lý dự án công nghệ của J&T Express Việt Nam cho rằng AI hiện không còn là xu hướng mà đã trở thành công cụ vận hành thường ngày trong ngành chuyển phát nhanh.

Theo ông Dũng, bên cạnh dòng chảy hàng hóa còn tồn tại “dòng chảy dữ liệu” có vai trò đặc biệt quan trọng trong logistics.

“Nhiều năm qua, chúng ta đã vận hành dựa trên kinh nghiệm và quy trình thủ công. Nhưng khi quy mô thị trường bùng nổ, việc vận hành chỉ dựa vào kinh nghiệm đã chạm tới giới hạn. Đó là lúc AI không còn là lựa chọn, mà là giải pháp bắt buộc để cạnh tranh”, ông Dũng nói.

Ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) – cho biết nhiều doanh nghiệp logistics Việt Nam đã bắt đầu ứng dụng AI vào tối ưu lộ trình giao hàng, quản lý kho bãi bằng thị giác máy tính và tự động hóa quy trình.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa kỳ vọng công nghệ và khả năng triển khai thực tế vẫn là thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp.

Làm rõ hơn thực trạng này, ông Nguyễn Tiến Đồng – Giám đốc Kỹ thuật AI, Tập đoàn CMC chia sẻ, phần lớn doanh nghiệp hiện vẫn vận hành theo mô hình truyền thống. Dữ liệu dù đã được số hóa ở từng phòng ban nhưng còn phân mảnh, trong khi các quyết định và quy trình vận hành vẫn tách rời giữa các bộ phận. Điều này khiến mô hình vận hành mang tính tuyến tính và phản ứng chậm trước biến động của thị trường.

Diễn đàn Công nghệ Logistics 2026 – VALOMA LogTech Forum 2026 do Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) phối hợp với các bên liên quan tổ chức.

Theo ông Đồng, AI hiện đã chứng minh năng lực trong nhiều tác vụ như dự báo, tối ưu, gợi ý ra quyết định, tổng hợp và tự động hóa quy trình.

“Từ mô hình tuyến tính phản ứng chậm, doanh nghiệp có thể chuyển sang mô hình thông minh thích ứng theo thời gian thực khi ứng dụng AI”, ông Đồng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo khảo sát Future of Logistics Survey của Gartner, có tới 37% tổ chức gặp khó khăn trong quá trình hiện thực hóa và ứng dụng AI.

Doanh nghiệp cần bắt đầu từ dữ liệu và bài toán nhỏ

Để AI phát huy hiệu quả, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần bắt đầu từ nền tảng dữ liệu và lộ trình triển khai phù hợp.

PGS, TS Nguyễn Bình Minh khuyến nghị doanh nghiệp tập trung vào ba bước đi chiến lược. Thứ nhất, số hóa và chuẩn hóa dữ liệu, bởi nếu không có dữ liệu tin cậy thì AI chỉ dừng ở mức “demo”. Thứ hai, ưu tiên các bài toán quy mô nhỏ nhưng đo lường được hiệu quả thông qua KPI trong khoảng 90 ngày. Thứ ba, xây dựng cơ chế quản trị rủi ro liên quan đến bảo mật, đạo đức, trách nhiệm và quy trình phê duyệt.

Ở góc độ triển khai công nghệ, ông Nguyễn Tiến Đồng cho rằng doanh nghiệp cần đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số và mức độ sẵn sàng ứng dụng AI về dữ liệu, quy trình, vận hành, nhân sự và hạ tầng công nghệ.

AI và Agentic AI chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và xây dựng thành ngữ cảnh đầy đủ. Doanh nghiệp cũng cần xác định các bài toán ứng dụng AI có tính khả thi cao và mang lại giá trị lớn như tối ưu chi phí, nâng cao an toàn vận hành và cải thiện chất lượng dịch vụ.

Trong khi đó, theo ông Trần Hoài Phương – Giám đốc Khối Ngân hàng doanh nghiệp, HDBank, chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu tất yếu để doanh nghiệp logistics tồn tại và bứt phá. Việc kết hợp AI với nguồn lực tài chính phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng tốt hơn với biến động toàn cầu.

Với nội dung chuyên sâu, bám sát thực tiễn cùng sự tham gia của nhiều bên liên quan, diễn đàn không chỉ là một sự kiện công nghệ mà còn là nền tảng quan trọng góp phần định hình chiến lược phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành logistics Việt Nam trong giai đoạn mới.

Nguyệt Minh