AI công vụ tại Việt Nam: Tiêu chuẩn khắt khe về chủ quyền dữ liệu và tính minh bạch

Việt Nam vừa thực hiện một bước đi quan trọng trong việc chuẩn hóa ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý nhà nước. Bộ Khoa học và Công nghệ đã chính thức ban hành Bộ tiêu chí đánh giá Nền tảng AI hỗ trợ công vụ ở phạm vi quốc gia, thiết lập một hàng rào kỹ thuật chuyên sâu nhằm đảm bảo tính an toàn, chính xác và chủ quyền số.

Hệ thống đánh giá dựa trên thang điểm và các điểm liệt

Theo quy định mới, các nền tảng AI muốn tham gia vào hệ thống công vụ phải trải qua quy trình đánh giá nghiêm ngặt trên thang điểm 100. Để đủ điều kiện triển khai chính thức, một hệ thống phải đạt tối thiểu 70 điểm. Đặc biệt, bộ tiêu chí thiết lập các điểm liệt – tức là nếu vi phạm bất kỳ tiêu chuẩn cốt lõi nào về an toàn thông tin hoặc đạo đức AI, nền tảng đó sẽ bị loại ngay lập tức.

Bộ tiêu chí tập trung đánh giá đa chiều, từ việc tuân thủ quy định pháp luật, bảo vệ dữ liệu cá nhân cho đến khả năng hỗ trợ chuyên môn thực tế trong từng lĩnh vực quản lý nhà nước cụ thể.

Ưu tiên chủ quyền công nghệ và hạ tầng dữ liệu trong nước

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là yêu cầu về tính nội địa hóa. Các nền tảng trong giai đoạn thử nghiệm bắt buộc phải sử dụng mô hình ngôn ngữ tiếng Việt do doanh nghiệp trong nước làm chủ công nghệ. Đồng thời, toàn bộ hạ tầng vận hành và máy chủ lưu trữ dữ liệu phải được đặt tại Việt Nam.

Yêu cầu này được đưa ra trong bối cảnh các doanh nghiệp công nghệ Việt đang có những bước tiến lớn. Điển hình là Viettel AI với mô hình ngôn ngữ lớn VT-Super-120B-A12B sở hữu 120 tỷ tham số, cho thấy năng lực làm chủ công nghệ trí tuệ nhân tạo của Việt Nam đang dần bắt kịp các tiêu chuẩn quốc tế nhưng vẫn đảm bảo tính đặc thù về ngôn ngữ và văn hóa bản địa.

Bài toán vận hành: Từ khả năng chịu tải đến tính chính xác pháp lý

Bên cạnh yếu tố công nghệ nguồn, bộ tiêu chí cũng đặt ra các thông số kỹ thuật cụ thể về hiệu năng vận hành để đảm bảo hệ thống không bị quá tải khi triển khai trên quy mô lớn.

Về mặt chất lượng thông tin, AI công vụ bị cấm tuyệt đối việc tự tạo ra quy định pháp luật hoặc viện dẫn những điều luật không tồn tại. Mỗi câu trả lời của hệ thống phải dẫn chiếu đầy đủ, chính xác đến từng điều, khoản và điểm của văn bản quy phạm pháp luật liên quan.

AI hỗ trợ công vụ phải dẫn nguồn và không được "bịa" thông tin

Trong trường hợp câu hỏi nằm ngoài phạm vi dữ liệu được phép hoặc thông tin chưa được kiểm chứng, AI phải chủ động cảnh báo hoặc từ chối trả lời thay vì đưa ra các nội dung phỏng đoán gây hiểu lầm.

Vai trò hỗ trợ và giới hạn của trí tuệ nhân tạo

Dù sở hữu khả năng phân tích sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản pháp luật nhằm hỗ trợ tra cứu, AI vẫn chỉ đóng vai trò là công cụ trợ lý. Quyền xem xét, phê duyệt và đưa ra quyết định cuối cùng vẫn hoàn toàn thuộc về cán bộ, công chức có thẩm quyền.

Hơn nữa, các nền tảng này chỉ được phép khai thác dữ liệu từ những văn bản pháp luật đã công khai. Việc sử dụng AI để xử lý các thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước là hành vi bị nghiêm cấm theo bộ tiêu chí này. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam vừa tận dụng được sức mạnh công nghệ, vừa đảm bảo an ninh và trách nhiệm trong hoạt động quản lý nhà nước.

Tuệ Nhân