80% sinh viên Australia phụ thuộc AI: Cảnh báo 'ảo tưởng năng lực'

Ảnh minh họa: iStock

Theo nghiên cứu của ông Jason M. Lodge, Giám đốc Phòng thí nghiệm Học tập, Giảng dạy và Công nghệ cùng các đồng nghiệp thuộc Đại học Queensland, tính đến năm 2025, gần 80% sinh viên đại học tại Australia cho biết họ sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập. Tại Vương quốc Anh, một khảo sát đầu năm 2026 cho thấy tỷ lệ này lên tới 94% đối với các bài tập được chấm điểm.

Ban đầu, lo ngại chủ yếu tập trung vào nguy cơ gian lận học thuật. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng rủi ro lớn hơn nằm ở tác động lâu dài đến năng lực nhận thức của sinh viên. Việc phụ thuộc vào AI có thể làm giảm nỗ lực cần thiết cho quá trình học tập của các em, đặc biệt với những người học còn đang xây dựng nền tảng kiến thức.

Một hiện tượng được các nhà giáo dục chỉ ra là “nghịch lý hiệu suất”: AI giúp cải thiện kết quả làm bài trong ngắn hạn nhưng lại ảnh hưởng tiêu cực đến việc tiếp thu kiến thức lâu dài của học sinh, sinh viên. Thí nghiệm năm 2025 tại Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy học sinh giải toán tốt hơn khi có AI hỗ trợ, nhưng kết quả giảm mạnh khi công cụ này bị loại bỏ trong kiểm tra.

Ảnh: Getty Images

Theo các chuyên gia, AI có thể tạo ra “ảo tưởng về năng lực”, khiến sinh viên đánh giá quá cao mức độ hiểu biết của bản thân. Đồng thời, việc AI cung cấp sẵn các câu trả lời hoàn chỉnh làm giảm động lực tư duy, khiến người học ít tham gia vào các bước quan trọng như lập kế hoạch, theo dõi và chỉnh sửa bài làm - những hoạt động này vốn là nền tảng của quá trình học tập hiệu quả.

Hệ quả là một vòng xoáy phụ thuộc hình thành: càng sử dụng AI nhiều, người học càng suy giảm năng lực tự thân, từ đó lại càng cần đến AI. Đồng thời, khả năng đánh giá tính chính xác của thông tin - một yếu tố cốt lõi của tư duy phản biện - cũng bị suy yếu.

Trong bối cảnh này, các nhà nghiên cứu khuyến nghị giáo dục cần thay đổi cách tiếp cận, coi AI là công cụ hỗ trợ tư duy thay vì “cỗ máy đáp án”. AI nên được sử dụng cho các tác vụ kỹ thuật như kiểm tra ngữ pháp, trong khi vẫn khuyến khích người học tự lập luận và phân tích.

Bên cạnh đó, việc phát triển AI trong giáo dục cần tập trung hỗ trợ giáo viên, giúp họ theo dõi và đánh giá quá trình học tập của sinh viên hiệu quả hơn.

Các chuyên gia nhấn mạnh, mục tiêu không phải là hạn chế AI, mà là giúp người học sử dụng công nghệ một cách phù hợp, bảo đảm quá trình học tập vẫn đòi hỏi nỗ lực và duy trì chiều sâu cần thiết.

Hồng Nhung