76 năm chờ ngày gọi tên cha bên phần mộ

Ngày khai quật ngôi mộ đầu tiên trong "Chiến dịch 500 ngày đêm", cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu phát hiện một lọ thủy tinh nhỏ nằm cùng phần hài cốt. Bên trong là những thông tin ít ỏi nhưng quý giá về người đã nằm lại nơi này…

Đại tá Trần Thanh Bình, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu, vẫn nhớ rất rõ câu chuyện đó. 

Người được tìm thấy là liệt sĩ Hà Văn Sinh, quê xã Mường Kim, huyện Than Uyên, tỉnh Nghĩa Lộ, nay là xã Mường Kim, tỉnh Lai Châu. Ông hy sinh năm 1950, khi đang là Chính trị viên xã đội, du kích.

Người con gái của liệt sĩ, bà Hà Thị È đã chờ cha suốt 76 năm…

"Mỗi một thông tin về liệt sĩ đều gắn với một câu chuyện, một cuộc đời và một gia đình đã chờ đợi hàng chục năm", Đại tá Trần Thanh Bình chia sẻ với Báo Điện tử Chình phủ.

Ngày 26/7/2026, nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Ban Chỉ đạo tỉnh Lai Châu phối hợp với UBND xã Mường Kim tổ chức công bố, trao quyết định xác định danh tính liệt sĩ Hà Văn Sinh bằng phương pháp thực chứng cho người con gái của ông.

Bà È năm nay đã 93 tuổi. Tuổi cao, sức yếu nhưng bà vẫn minh mẫn. Bà mong một lần được đến nghĩa trang để nhận mộ cha. Để đưa bà lên nơi liệt sĩ Hà Văn Sinh yên nghỉ, cán bộ, chiến sĩ thay phiên nhau cõng bà vượt qua hàng trăm bậc đá trên ngọn đồi.

Rồi khoảnh khắc ấy cũng đến. Trước tấm bia mang tên cha, bà È bật khóc, gọi lớn: "Hà Văn Sinh!".

"Ở cái tuổi 'gần đất xa trời', bà đã được toại nguyện ôm lấy mộ cha, sờ bàn tay gầy guộc của mình lên tấm bia ghi tên cha mình", Đại tá Trần Thanh Bình kể.

Với những người làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đó là một khoảnh khắc khó quên. Bởi phía sau một phần mộ chưa có tên là một gia đình vẫn đang chờ, sự chờ đợi ấy có khi kéo dài quá một đời người.

Theo Đại tá Trần Thanh Bình, câu chuyện về liệt sĩ Hà Văn Sinh cũng trở thành một lời nhắc nhở với những người đang tiếp tục hành trình tìm kiếm trên những địa bàn rộng lớn, hiểm trở của Lai Châu: phải tìm thật kỹ, làm thật trách nhiệm và không bỏ qua bất kỳ dấu hiệu nào, dù là nhỏ nhất.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm.

Mục tiêu của chiến dịch là tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu; hoàn thiện, vận hành cơ sở dữ liệu Gen thân nhân liệt sĩ; đồng thời hoàn thành rà phá bom mìn, vật liệu nổ tại các địa bàn trọng điểm, vùng lõi.

Tại Lai Châu, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh là cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo tỉnh về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Tỉnh cũng là một trong những địa phương hoàn thành sớm kế hoạch. Ngay đầu tháng 6/2026, tỉnh đã hoàn thành 100% việc lấy mẫu phục vụ giám định ADN.

Để có được kết quả đó, theo Đại tá Trần Thanh Bình, Ban Chỉ đạo tỉnh xác định đây là nhiệm vụ cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều lực lượng, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị và địa phương. Từng mẫu hài cốt được lấy, bảo quản và quản lý chặt chẽ để tránh nhầm lẫn, thất lạc. Cùng với đó là việc rà soát thông tin thân nhân, hồ sơ liệt sĩ và các dữ liệu liên quan để phục vụ đối chiếu.

Nhưng với những người thực hiện nhiệm vụ, lấy được mẫu mới chỉ là một bước trên hành trình dài.

"Lấy mẫu ADN mới là một bước quan trọng trong cả quá trình. Mục tiêu cuối cùng vẫn là từ những mẫu đó, kết hợp với hồ sơ, thông tin nhân chứng và các dữ liệu khác để xác định được danh tính từng liệt sĩ, trả lại tên tuổi cho các anh và thông báo cho thân nhân, gia đình", Đại tá Bình nhấn mạnh.

Lai Châu là địa bàn miền núi, địa hình chia cắt, hiểm trở. Nhiều nơi từng là chiến trường nay đã thay đổi rất nhiều sau hàng chục năm.

Có những khu vực dấu tích trận đánh năm xưa gần như không còn. Địa hình thay đổi bởi thời gian, bởi điều kiện tự nhiên và cả những công trình phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Ngoài ra, nhiều nhân chứng tuổi đã cao, trí nhớ không còn nguyên vẹn. Tài liệu lịch sử về từng trường hợp lại nằm rải rác ở nhiều nguồn, có khi chưa thống nhất.

Có trường hợp chỉ còn một cái tên, một đơn vị, một khu vực chiến đấu hoặc lời kể của một người từng chứng kiến. Từ những mảnh thông tin ấy, lực lượng tìm kiếm phải lần từng dấu vết.

"Đây là những trường hợp đòi hỏi phải kiên trì xác minh, đối chiếu nhiều nguồn thông tin, không thể nóng vội. Vì thế, Ban Chỉ đạo tỉnh xác định phương châm là thông tin đến đâu, xác minh đến đó; có căn cứ là tổ chức tìm kiếm; còn dấu hiệu, còn khả năng thì còn tiếp tục nghiên cứu, tìm kiếm", Đại tá Trần Thanh Bình nói.

Trong công việc ấy, đôi khi một thông tin rất nhỏ từ người dân lại trở thành manh mối quan trọng. Khó khăn về địa hình, thời gian hay thiếu thông tin không phải là lý do để dừng lại. Mỗi trường hợp liệt sĩ chưa được tìm thấy vẫn là một món nợ nghĩa tình đối với những người đang sống.

Thời gian của "Chiến dịch 500 ngày đêm" đang trôi qua, yêu cầu đặt ra là phải tranh thủ từng ngày, từng tháng, tập trung cho nhiệm vụ thiêng liêng này.

Thời gian tới, tỉnh Lai Châu tiếp tục hoàn thiện kết luận địa bàn; xác minh, thu thập và đối chiếu các nguồn thông tin; khảo sát, tìm kiếm, quy tập tại những khu vực có căn cứ. Công tác tuyên truyền, vận động nhân dân cung cấp thông tin cũng được chú trọng, cùng với việc tìm kiếm nhân chứng, khai thác tài liệu lịch sử và hồ sơ lưu trữ.

"Mỗi thông tin dù nhỏ cũng phải được tiếp nhận, kiểm chứng và xử lý nghiêm túc", Đại tá Trần Thanh Bình khẳng định.

Với những người lính hôm nay, phía trước vẫn là những cung đường khó đi, những khu vực chưa thể xác định rõ và những hồ sơ còn thiếu thông tin. Nhưng câu chuyện của bà Hà Thị È cho thấy ý nghĩa của mỗi bước tìm kiếm.

Một cái tên được trả lại. Một người cha sau 76 năm được người con gái gọi tên trước phần mộ. Một gia đình khép lại những năm tháng mòn mỏi chờ đợi. Đó cũng là điều Đại tá Bình muốn gửi tới các gia đình liệt sĩ đang mong ngóng tin người thân.

"Chúng tôi hiểu sự chờ đợi của các gia đình đã kéo dài nhiều chục năm. Chúng tôi cũng hiểu rằng với mỗi gia đình, việc biết được người thân của mình đang ở đâu, được trở về với quê hương hay chưa là một mong ước vô cùng lớn".

Và chừng nào vẫn còn những gia đình chờ tin, những người lính hôm nay vẫn sẽ tiếp tục lên đường. Có thể phía trước là một hành trình dài, có thể mỗi dấu vết phải đổi bằng nhiều ngày tháng tìm kiếm, nhưng phía sau mỗi bước chân đó là một lời hẹn với quá khứ, với những người đã hy sinh và với những gia đình vẫn chưa một lần được gọi tên người thân bên phần mộ.

Sơn Hào