7 sai lầm khi dùng thuốc tay chân miệng khiến bệnh nặng hơn

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus đường ruột, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi. Đa số trường hợp có diễn biến nhẹ và tự khỏi sau 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều phụ huynh vì lo lắng đã tự ý sử dụng thuốc không phù hợp, vô tình làm bệnh nặng hơn hoặc che lấp các dấu hiệu cảnh báo sớm của biến chứng.

Dưới đây là 7 sai lầm phổ biến cần đặc biệt lưu ý trong quá trình dùng thuốc cho trẻ mắc tay chân miệng.

1. Tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định

Sai lầm phổ biến nhất là sử dụng kháng sinh ngay khi trẻ bị sốt hoặc nổi ban. Tay chân miệng do virus gây ra nên kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt tác nhân gây bệnh.

Việc lạm dụng kháng sinh không chỉ không cải thiện triệu chứng mà còn gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột, tăng nguy cơ tiêu chảy, dị ứng và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh trong cộng đồng. Kháng sinh chỉ được chỉ định khi có bằng chứng rõ ràng của bội nhiễm vi khuẩn và phải do bác sĩ quyết định.

Sai lầm khi dùng thuốc cho trẻ mắc tay chân miệng có thể khiến bệnh kéo dài và tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

2. Lạm dụng thuốc hạ sốt/dùng sai liều

Nhiều phụ huynh có xu hướng cho trẻ dùng thuốc hạ sốt liên tục, thậm chí kết hợp nhiều loại với mong muốn hạ sốt nhanh. Điều này tiềm ẩn nguy cơ quá liều, đặc biệt với paracetamol, có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng nếu dùng vượt liều khuyến cáo.

Nguyên tắc an toàn là chỉ dùng thuốc khi trẻ sốt từ 38,5°C trở lên, liều tính theo cân nặng và đảm bảo khoảng cách giữa các lần dùng tối thiểu 4-6 giờ. Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt.

3. Dùng thuốc giảm đau, chống viêm không phù hợp

Một số phụ huynh tự ý dùng các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) hoặc thuốc giảm đau mạnh để giúp trẻ đỡ đau khi loét miệng. Tuy nhiên, việc này có thể che lấp các triệu chứng cảnh báo sớm của biến chứng thần kinh như giật mình, run tay chân, lừ đừ hoặc thay đổi tri giác.

Ngoài ra, một số thuốc còn có thể gây kích ứng dạ dày hoặc ảnh hưởng đến chức năng thận nếu sử dụng không đúng cách. Vì vậy, việc dùng thuốc giảm đau cần thận trọng và theo hướng dẫn y tế.

Sai lầm trong sử dụng thuốc là yếu tố có thể làm thay đổi hoàn toàn diễn tiến của bệnh tay chân miệng. Việc hiểu đúng và tuân thủ hướng dẫn y tế không chỉ giúp trẻ nhanh hồi phục mà còn là chìa khóa để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

4. Sử dụng dung dịch sát khuẩn miệng không đúng cách

Loét miệng là triệu chứng thường gặp khiến trẻ đau, bỏ ăn. Nhiều phụ huynh dùng các dung dịch sát khuẩn nồng độ cao hoặc bôi trực tiếp lên vết loét với hy vọng làm nhanh lành. Tuy nhiên, điều này có thể gây bỏng niêm mạc, tăng đau rát và khiến trẻ sợ ăn uống hơn.

Việc chăm sóc miệng cần nhẹ nhàng, ưu tiên các dung dịch phù hợp với trẻ nhỏ và được khuyến cáo sử dụng an toàn.

5. Tự ý dùng thuốc chống nôn, cầm tiêu chảy

Khi trẻ có biểu hiện nôn hoặc tiêu chảy, nhiều gia đình tự mua thuốc cầm triệu chứng. Tuy nhiên, điều này có thể làm che giấu diễn tiến bệnh hoặc gây tác dụng phụ không mong muốn. Trong tay chân miệng, tiêu chảy, nôn thường nhẹ và có thể tự cải thiện. Điều quan trọng là đảm bảo bù nước và điện giải đầy đủ, thay vì lạm dụng thuốc.

6. Bỏ qua việc bù nước và điện giải

Một sai lầm nghiêm trọng là chỉ chú ý đến thuốc mà quên bù nước cho trẻ. Sốt cao, loét miệng gây đau khi nuốt và ăn uống kém khiến trẻ dễ rơi vào tình trạng mất nước.

Bù nước đúng cách bằng dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ là yếu tố then chốt giúp duy trì thể trạng và phòng ngừa biến chứng. Cần cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, chia nhiều lần trong ngày, đặc biệt khi trẻ có dấu hiệu khát hoặc tiểu ít.

7. Ngừng thuốc hoặc điều trị tay chân miệng theo "mẹo truyền miệng"

Một số phụ huynh tin vào các phương pháp dân gian hoặc thông tin trên mạng, tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi cách điều trị khi thấy trẻ có vẻ đỡ. Điều này tiềm ẩn nguy cơ khiến bệnh diễn tiến nặng mà không được kiểm soát.

Đặc biệt, các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc, giật mình nhiều, nôn ói, quấy khóc bất thường hoặc lừ đừ cần được đưa trẻ đi khám ngay. Việc trì hoãn can thiệp y tế có thể làm tăng nguy cơ biến chứng thần kinh, tim mạch nguy hiểm.

Điều trị tay chân miệng chủ yếu là điều trị triệu chứng kết hợp chăm sóc hỗ trợ. Không phải cứ dùng nhiều thuốc là tốt, mà quan trọng là dùng đúng thuốc, đúng liều và đúng thời điểm. Phụ huynh cần được hướng dẫn rõ về cách theo dõi dấu hiệu nặng, cách dùng thuốc an toàn và chế độ chăm sóc tại nhà. Đồng thời, cần tránh tâm lý hoang mang, tự ý áp dụng các phương pháp chưa được kiểm chứng.

PGS.TS. Đào Minh Tuấn