6 thực phẩm giúp dưỡng can, hỗ trợ chức năng gan

Theo y học cổ truyền, dưỡng can đóng vai trò quan trọng trong việc tàng huyết và điều hòa cảm xúc, giúp duy trì sức khỏe cho cơ thể.

1. Vai trò của dưỡng can theo y học cổ truyền

Theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh, trong y học cổ truyền, can có chức năng tàng huyết, điều hòa lượng huyết trong cơ thể và giúp khí cơ vận hành thông suốt. Khi chức năng của can bị rối loạn, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như mệt mỏi, mắt khô, nhìn mờ, chuột rút, dễ cáu gắt, mất ngủ hoặc ăn uống kém.

Đông y cho rằng dưỡng can không chỉ dựa vào thuốc mà còn cần điều chỉnh chế độ ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế rượu bia và duy trì tinh thần thư thái. Một số thực phẩm dưới đây thường được sử dụng trong các món ăn dưỡng sinh nhằm góp phần nuôi dưỡng can huyết và hỗ trợ chức năng gan.

1.1. Câu kỷ tử

Theo Đông y, câu kỷ tử có vị ngọt, tính bình, quy kinh can và thận, có tác dụng bổ can thận, dưỡng huyết, ích tinh và minh mục. Nghiên cứu hiện đại cho thấy câu kỷ tử chứa nhiều carotenoid, đặc biệt là zeaxanthin, cùng vitamin C và các hợp chất chống oxy hóa, góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do; có thể dùng câu kỷ tử để hãm trà, nấu cháo hoặc hầm cùng gà, chim bồ câu.

Câu kỷ tử có tác dụng bổ can thận, dưỡng huyết, ích tinh và minh mục.

1.2. Mè đen

Mè đen có vị ngọt, tính bình, tác dụng bổ can thận, dưỡng huyết và nhuận táo. Thực phẩm này giàu axit béo không bão hòa, vitamin E, canxi và lignan - những hoạt chất có khả năng chống oxy hóa và hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Mè đen thích hợp để nấu cháo, làm sữa mè hoặc rắc lên các món ăn.

1.3. Rau chân vịt (cải bó xôi)

Rau chân vịt có vị ngọt, tính mát, giúp dưỡng huyết, bình can và nhuận táo theo quan niệm Đông y. Đây cũng là nguồn cung cấp folate, vitamin K, lutein cùng các chất chống oxy hóa và chất xơ, góp phần duy trì sức khỏe tổng thể.

1.4. Cà rốt

Theo Đông y, cà rốt có vị ngọt, tính bình, tác dụng dưỡng can và minh mục. Cà rốt rất giàu beta-caroten - tiền chất của vitamin A, giúp duy trì thị lực và góp phần bảo vệ tế bào. Nên chế biến chín để tăng khả năng hấp thu beta-caroten.

1.5. Đậu đen

Đậu đen có vị ngọt, tính bình, tác dụng bổ can thận, hoạt huyết và lợi thủy. Theo dinh dưỡng hiện đại, đậu đen chứa nhiều anthocyanin, chất xơ và protein thực vật, giúp cung cấp các chất chống oxy hóa và hỗ trợ quá trình chuyển hóa; có thể dùng dưới dạng chè ít đường, cháo hoặc nước đậu đen rang với lượng vừa phải.

Đậu đen có tác dụng bổ can thận, hoạt huyết và lợi thủy.

1.6. Cá chép

Theo Đông y, cá chép có vị ngọt, tính bình, tác dụng kiện tỳ, dưỡng can và lợi thủy. Cá chép giàu protein dễ tiêu hóa, vitamin nhóm B và các khoáng chất cần thiết, thích hợp cho người mới hồi phục sức khỏe hoặc người cao tuổi.

2. Dưỡng can cần kết hợp lối sống lành mạnh

Theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, không có thực phẩm nào có thể thay thế chức năng chuyển hóa và giải độc vốn có của gan. Để bảo vệ gan hiệu quả, ngoài việc lựa chọn thực phẩm phù hợp, mỗi người nên:

Hạn chế rượu bia và đồ uống có cồn.
Không tự ý dùng thuốc hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe khi chưa có tư vấn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế.
Duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục đều đặn.
Ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt.
Uống đủ nước hằng ngày.
Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và kiểm soát căng thẳng.
Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người có bệnh gan mạn tính hoặc các yếu tố nguy cơ.

Lưu ý: Các thực phẩm trên có tác dụng dưỡng can theo quan điểm y học cổ truyền và góp phần cung cấp các dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Chúng không có tác dụng điều trị các bệnh lý về gan như viêm gan virus, gan nhiễm mỡ, xơ gan hoặc ung thư gan. Khi có các triệu chứng như vàng da, vàng mắt, mệt mỏi kéo dài, đau tức hạ sườn phải hoặc men gan tăng, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Mai Phương