Nhận biết sớm dấu hiệu viêm não nguy hiểm

1. Viêm não virus do đâu?

Viêm não là tình trạng viêm của nhu mô não, biểu hiện bằng các rối loạn chức năng thần kinh và tâm thần, có thể khu trú hoặc lan tỏa. Trong đó, viêm não virus là tình trạng viêm não do nhiều loại virus khác nhau gây ra và thường diễn biến nặng. Khoảng 70% trường hợp viêm não được xác định có nguyên nhân do virus. Bệnh được chia thành hai nhóm chính gồm viêm não virus nguyên phát và viêm não virus thứ phát.

Viêm não virus nguyên phát xảy ra khi virus trực tiếp xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, gây tổn thương não và tủy sống. Nhiều loại virus được truyền sang người thông qua các côn trùng trung gian như muỗi hoặc ve. Điển hình là virus viêm não Nhật Bản, virus Herpes Simplex (HSV), virus Epstein-Barr (EBV)...

Trong khi đó, viêm não virus thứ phát thường là biến chứng sau khi mắc các bệnh truyền nhiễm như sởi, quai bị, cúm hoặc các bệnh do virus đường ruột gây ra. Tùy từng loại virus mà bệnh có thể gặp ở những nhóm tuổi khác nhau. Viêm não Nhật Bản thường xuất hiện thành dịch vào các tháng 5 đến tháng 7 hằng năm, chủ yếu ở trẻ từ 2-8 tuổi và lây truyền qua muỗi.

Viêm não do Enterovirus thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, xuất hiện nhiều từ tháng 3 đến tháng 6 và lây qua đường tiêu hóa. Trong khi đó, viêm não do virus Herpes Simplex có thể xảy ra quanh năm, gặp ở cả trẻ em và người lớn.

Biểu hiện của viêm não virus khá đa dạng và thường khởi phát cấp tính

2. Dấu hiệu nhận biết viêm não virus

Biểu hiện của viêm não virus khá đa dạng và thường khởi phát cấp tính. Giai đoạn đầu, các triệu chứng có thể không đặc hiệu nên dễ bị nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường. Người bệnh thường xuất hiện sốt cao đột ngột, mệt mỏi, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn nhiều. Một số trường hợp có biểu hiện cứng gáy, đau đầu lan tỏa hoặc khu trú, táo bón ở người lớn hoặc tiêu chảy ở trẻ nhỏ.

Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng thần kinh ngày càng rõ rệt. Người bệnh có thể bị co giật, rối loạn ý thức từ lơ mơ đến hôn mê, kích thích, mất định hướng, rối loạn hành vi hoặc rối loạn tâm thần. Ngoài ra còn có thể xuất hiện các dấu hiệu thần kinh khu trú như liệt nửa người, liệt tứ chi, tổn thương các dây thần kinh sọ não, rối loạn cảm giác và rối loạn thần kinh thực vật.

Ở trẻ nhỏ, các biểu hiện thường không điển hình hơn so với người lớn. Trẻ có thể nôn nhiều, bỏ bú, quấy khóc liên tục, khó dỗ, gồng cứng người, thóp phồng (đối với trẻ còn thóp) hoặc khóc nhiều hơn khi được bế hay thay đổi tư thế. Đây đều là những dấu hiệu cảnh báo cần được đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

3. Điều trị ra sao viêm não virus?

Hiện nay, phần lớn các trường hợp viêm não do virus chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Ngoại lệ là viêm não do virus Herpes Simplex có thể được điều trị bằng thuốc kháng virus nếu được phát hiện sớm.

Với đa số các trường hợp còn lại, điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ nhằm duy trì chức năng sống và hạn chế tổn thương não. Người bệnh sẽ được theo dõi sát, kiểm soát phù não, đảm bảo hô hấp và tuần hoàn, hạ sốt, chống co giật, điều chỉnh rối loạn điện giải, bổ sung dinh dưỡng và điều trị kháng sinh khi có bội nhiễm. Sau giai đoạn cấp, nhiều bệnh nhân cần được phục hồi chức năng trong thời gian dài để cải thiện khả năng vận động, ngôn ngữ và nhận thức.

Do bệnh diễn biến nhanh và có nguy cơ gây suy đa cơ quan, việc điều trị cần được thực hiện tại các cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc hồi sức tích cực với đầy đủ trang thiết bị hiện đại.

4. Lời khuyên thầy thuốc

Tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả đối với một số loại viêm não virus, đặc biệt là viêm não Nhật Bản theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Bên cạnh đó, người dân cần chủ động phòng chống muỗi đốt bằng cách ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, sử dụng kem hoặc bình xịt chống muỗi, đồng thời loại bỏ các ổ nước đọng quanh nhà để hạn chế muỗi sinh sản. Đối với các virus lây qua đường tiêu hóa, cần thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, ăn chín uống sôi và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

Đồng thời, cần duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc, tăng cường vận động để nâng cao sức đề kháng. Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn nhiều, co giật, rối loạn ý thức hoặc các biểu hiện thần kinh bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần giảm nguy cơ tử vong và các di chứng thần kinh lâu dài.

BS. Nguyễn Văn Hồng