6 biểu đồ lý giải những yếu tố đang định hình nền kinh tế Trung Quốc

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Vào tháng 3/2026, Chính phủ Trung Quốc hạ mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm nay xuống 4,5-5%, mức thấp nhất kể từ năm 1991 và thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng hai chữ số của những thập niên trước.

Nhờ xuất khẩu tăng mạnh, nền kinh tế lớn nhất châu Á đang trên đà đạt mục tiêu này. Tuy nhiên, điểm sáng xuất khẩu lại che khuất những vấn đề sâu xa trong nước, từ tiêu dùng yếu, thị trường bất động sản suy thoái kéo dài đến lực lượng lao động ngày càng thu hẹp. Bên cạnh đó, khi đã đạt quy mô lớn, Trung Quốc cũng khó duy trì tốc độ tăng trưởng vượt trội như trước.

Dưới đây là 6 biểu đồ do hãng tin Bloomberg tổng hợp, làm rõ những yếu tố đang định hình nền kinh tế Trung Quốc.

THỊ TRƯỜNG BẤT ĐỘNG SẢN SUY THOÁI KÉO DÀI

Trong nhiều thập niên, bất động sản là một trong những động lực tăng trưởng chủ chốt của Trung Quốc, đồng thời là kênh tích lũy tài sản quan trọng của các hộ gia đình.

Tuy nhiên, vài năm gần đây, thị trường này đã rơi vào suy thoái. Năm 2020, Bắc Kinh bắt đầu siết hoạt động vay nợ quá mức của các doanh nghiệp bất động sản. Sau đó, các đợt phong tỏa vì Covid-19 khiến doanh số nhà lao dốc và niềm tin của người dân suy giảm.

Đồ họa: Bloomberg

Những biến động này phơi bày điểm yếu của thị trường bất động sản sau nhiều năm tăng trưởng nóng dựa vào vay nợ, đẩy ngành này vào vòng luẩn quẩn khi nhu cầu giảm, doanh nghiệp khó tiếp cận vốn và nhiều dự án dang dở. Đến nay, thị trường vẫn chưa phục hồi.

Theo ước tính của các nhà kinh tế, giá nhà tại Trung Quốc đã giảm khoảng 30% so với mức đỉnh năm 2021, khiến tài sản của các hộ gia đình sụt giảm đáng kể.

Lo ngại giá còn giảm tiếp, nhiều người có nhu cầu mua nhà vẫn đứng ngoài thị trường. Trong khi đó, các doanh nghiệp bất động sản mắc kẹt với lượng lớn căn hộ tồn kho, dự án đình trệ và gánh nặng nợ ngày càng lớn, khiến nhiều công ty vỡ nợ.

Đồ họa: Bloomberg

Từ giữa năm 2024, Chính phủ Trung Quốc đã triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ, gồm hạ lãi suất các khoản vay thế chấp hiện hữu, nới lỏng hạn chế mua nhà tại các thành phố lớn và giảm thuế giao dịch. Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ giúp thị trường ổn định trong thời gian ngắn, chưa đủ để đảo ngược đà suy thoái.

Theo Bloomberg Economics, bộ phận nghiên cứu kinh tế của Bloomberg, ở thời kỳ đỉnh cao, bất động sản và các ngành liên quan từng đóng góp tới 1/4 tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Trung Quốc. Đến năm 2030, tỷ trọng này được dự báo sẽ giảm xuống dưới 15%, thậm chí thấp hơn nhiều, khi Bắc Kinh chuyển trọng tâm sang lĩnh vực sản xuất công nghệ cao và các ngành công nghiệp xanh.

Dù vậy, các lĩnh vực mới này đòi hỏi nhiều vốn hơn nhưng tạo ra ít việc làm hơn, nên khó thúc đẩy tăng trưởng trên diện rộng như bất động sản từng làm.

TIÊU DÙNG ẢM ĐẠM

Thị trường bất động sản suy thoái kéo dài khiến các hộ gia đình cảm thấy nghèo đi và thận trọng hơn trong chi tiêu. Từ năm 2023, nhiều loại hàng hóa và dịch vụ tại Trung Quốc liên tục chịu sức ép giảm giá, trong khi doanh số các mặt hàng giá trị lớn như ô tô và vật liệu xây dựng giảm mạnh trong năm qua.

Đồ họa: Bloomberg

Dù Trung Quốc đã thoát khỏi 3 năm giảm phát hồi đầu năm nay, đà tăng giá chủ yếu đến từ chi phí hàng hóa nhập khẩu như dầu mỏ và con chip tăng cao, thay vì nhu cầu tiêu dùng phục hồi trên diện rộng.

Cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp, hiện tượng mà Chính phủ Trung Quốc gọi là “cạnh tranh tiêu cực”, càng gây thêm sức ép giảm giá. Nhà chức trách đang tìm cách hạn chế các cuộc chiến giá trong nhiều ngành, từ xe điện đến giao đồ ăn, nhằm giúp doanh nghiệp khôi phục lợi nhuận và tăng lương. Tuy nhiên, do niềm tin tiêu dùng còn yếu, những nỗ lực này đến nay chưa mang lại nhiều hiệu quả.

DÂN SỐ SUY GIẢM VÀ GIÀ HÓA NHANH

Với khoảng 1,4 tỷ người, dân số Trung Quốc đang giảm với tốc độ chưa từng thấy trong nhiều thập niên qua.

Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận 7,93 triệu ca sinh, mức thấp nhất kể từ ít nhất năm 1949. Kể từ năm 2016, số ca sinh giảm qua từng năm, ngoại trừ đợt tăng nhẹ vào năm 2024.

Đồ họa: Bloomberg

Dân số trong độ tuổi lao động, từ 16 đến 59 tuổi, cũng đang thu hẹp. Năm 2025, nhóm này chiếm khoảng 61% tổng dân số, so với hơn 70% một thập niên trước.

Hiện cứ 4 người trong độ tuổi lao động ở Trung Quốc thì có 1 người trên 65 tuổi. Trong vòng hai thập niên tới, tỷ lệ này được dự báo chỉ còn 2 người lao động trên 1 người cao tuổi.

Lực lượng lao động thu hẹp cùng tốc độ già hóa nhanh tác động đến tiêu dùng, sản xuất và đổi mới công nghệ, gây sức ép lên triển vọng tăng trưởng dài hạn của Trung Quốc.

Trước thách thức này, Bắc Kinh kỳ vọng rằng tự động hóa để nâng cao năng suất, bù đắp tình trạng thiếu hụt lao động. Chính phủ Trung Quốc coi đầu tư vào khoa học và công nghệ, đặc biệt là công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và robot, là động lực trung tâm thúc đẩy tăng trưởng trong thời gian tới.

THỊ TRƯỜNG VIỆC LÀM HẠ NHIỆT

Dù tỷ lệ thất nghiệp chung của Trung Quốc về cơ bản vẫn ổn định, thất nghiệp trong nhóm thanh niên đã tăng mạnh khi hàng triệu sinh viên tốt nghiệp bước vào thị trường việc làm ngày càng kém sôi động.

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở sự lệch pha giữa cung và cầu lao động. Phần lớn sinh viên mới ra trường muốn tìm việc văn phòng, trong khi nền kinh tế Trung Quốc vẫn do ngành sản xuất giữ vai trò chủ đạo.

Đồ họa: Bloomberg

Khó khăn trên thị trường việc làm không chỉ ảnh hưởng đến người tìm việc mà còn cản trở nỗ lực phục hồi tiêu dùng. Khi việc làm bấp bênh và tiền lương tăng chậm, các hộ gia đình có xu hướng tăng tiết kiệm, hạn chế chi tiêu, khiến đà giảm tốc của nền kinh tế càng rõ nét.

Bên cạnh đó, quá trình tự động hóa diễn ra nhanh chóng đang gây thêm sức ép lên thị trường việc làm, khi robot và AI ngày càng phổ biến trong cả lĩnh vực sản xuất lẫn dịch vụ.

XUẤT KHẨU TIẾP TỤC GÁNH VÁC TĂNG TRƯỞNG

Trái ngược với những khó khăn trong nước, xuất khẩu tiếp tục là điểm sáng của kinh tế Trung Quốc. Giai đoạn 2018-2025, xuất khẩu của nước này tăng gần 52%. Riêng 9 tháng đầu năm nay, xuất khẩu tăng 21% so với cùng kỳ năm 2025.

Thuế quan Mỹ áp lên hàng hóa Trung Quốc có thời điểm chạm mức 145% vào đầu năm 2025, khiến doanh thu từ thị trường Mỹ của các doanh nghiệp xuất khẩu sụt giảm. Dù vậy, xuất khẩu sang châu Âu và các thị trường mới nổi đã bù đắp phần lớn khoản hụt này.

Đồ họa: Bloomberg

Không chỉ mở rộng thị trường, các nhà sản xuất Trung Quốc còn tiến lên những phân khúc cao hơn trong chuỗi giá trị, tăng xuất khẩu các sản phẩm như xe điện, tấm pin mặt trời và máy móc công nghiệp. Nhờ đó, thặng dư thương mại của Trung Quốc đạt mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD vào năm 2025 và tiếp tục nới rộng trong năm nay.

Bên cạnh đó, xu hướng đầu tư mạnh vào AI và trung tâm dữ liệu trên toàn cầu tạo thêm động lực cho ngành sản xuất công nghệ cao của Trung Quốc. Trong 9 tháng đầu năm 2026, sản lượng thiết bị in 3D, pin lithium-ion và robot công nghiệp của nước này lần lượt tăng 62,5%, 39,5% và 29,1% so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào xuất khẩu để duy trì tăng trưởng cũng tiềm ẩn rủi ro. Căng thẳng thương mại đang gia tăng khi ngày càng nhiều quốc gia, không chỉ riêng Mỹ, tìm cách hạn chế lượng hàng nhập khẩu tăng mạnh từ Trung Quốc.

Gần đây nhất, Liên minh châu Âu (EU) đã đàm phán áp hạn ngạch nhập khẩu đối với xe lai sạc điện từ Trung Quốc, đồng thời cân nhắc các biện pháp cho phép khối này chặn hàng hóa Trung Quốc nếu căng thẳng leo thang.

Những diễn biến này đặt ra câu hỏi về việc xuất khẩu còn có thể giữ vai trò động lực tăng trưởng chính của kinh tế Trung Quốc trong bao lâu.

Hoài Thu