500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Chiếc cầu nối thiêng liêng sớm đưa các anh trở về quê hương

Những khoảng lặng thắt nghẹn tâm can

Tỉnh Quảng Trị hiện có hơn 22.000 phần mộ liệt sĩ “chưa rõ thông tin” đang được yên nghỉ ở 157 nghĩa trang liệt sĩ. Trong đó, nơi có nhiều liệt sĩ đang yên nghỉ nhất là Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn và Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9.

Mấy chục năm nằm trong lòng đất mẹ, chịu sự cày xới của bom đạn năm xưa và sự khắc nghiệt của thời tiết miền Trung, những cấu trúc xương cốt của các Anh hùng liệt sĩ đang mủn dần, có nơi chỉ còn là vệt màu xám sẫm hòa lẫn vào đất đá. Mỗi ngày trôi qua, cơ hội để các anh được gọi đúng tên lại ngắn đi theo từng giờ, từng phút. Đó là lý do vì sao trên những đồi cao lộng gió của mùa hè 2026, những người lính thời bình phải vắt cạn từng giọt mồ hôi, chạy đua với sự nghiệt ngã của thời gian để giữ lại sợi dây liên kết cuối giữa quá khứ và hiện tại.

Khu vực lấy mẫu sinh phẩm ADN để xác định danh tính các liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Đường 9, tỉnh Quảng Trị

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9, nơi có gần 6.000 liệt sĩ chưa được xác định đầy đủ thông tin. Chiến dịch 500 ngày đêm đặc biệt được vận hành với sự chính xác của một đơn vị “chiến đấu” và sự cẩn trọng của một trạm dã chiến.

Bất chấp nắng gắt của Quảng Trị, ca làm việc của Đội 584 và các lực lượng phối hợp kéo dài từ bình minh đến tối mịt. Trung bình mỗi ngày, 40 phần mộ được khai quật và hoàn vị trí. Mỗi phần mộ chỉ vỏn vẹn 20 phút để hoàn thành quy trình 8 bước nghiêm ngặt và chụp đúng 16 bức ảnh tư liệu, số hóa dưới sự phối hợp chặt chẽ.

Các chiến sĩ Đội quy tập hài cốt liệt sĩ 584 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị) cẩn trọng di chuyển các hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin đến khu vực lấy mẫu sinh phẩm.

Giữa nghĩa trang đầy nắng gió, hệ thống ròng rọc cải tiến do các chiến sĩ tự chế tạo để nâng giấc vỏ mộ nhẹ nhàng, không chỉ tiết kiệm sức lực, mà còn là đỉnh cao của sự nâng niu, lòng tôn kính đối với những người đi trước.

Cán bộ, chiến sĩ Đội 584 lặng thầm chạy đua với thời gian, tỉ mẩn trong từng công đoạn lấy mẫu sinh phẩm - ADN với tâm nguyện sớm "tìm lại" tên tuổi cho các Anh

Đằng sau những con số, những bức ảnh ấy, là những khoảng lặng thắt nghẹn tâm can. Khi lớp đất sâu được mở ra, có những ngôi mộ chỉ còn lại một vài mẩu xương nhỏ bám chặt vào chiếc khuy áo hay mảnh tăng võng đã mủn nát. Có những bộ hài cốt đã hóa thân hoàn toàn vào đất mẹ, chỉ còn lại một vệt sẫm mang dáng dấp của một con người đã từng ôm súng ra trận và ngã xuống khi môi chưa lập cập gọi một lời hẹn thề. Tiếng sột soạt của trang phục bảo hộ y tế, tiếng lách cách của dụng cụ chuyên dụng bỗng chốc như chìm đi giữa những tiếng nấc nghẹn ngào.

Sau khi hoàn tất việc lấy mẫu sinh phẩm, các hài cốt liệt sĩ được lực lượng Đội 584 được đưa trở lại phần mộ, an táng và chỉnh trang

Lời hồi đáp cho nửa thế kỷ đợi chờ

Gạt dòng mồ hôi đang chảy tràn vào đôi mắt thâm quầng vì nhiều ngày bám trụ “trận địa”, Đại úy Nguyễn Văn Hùng, thành viên Đội 584 run run chạm tay vào một mẫu sinh phẩm vừa được bao gói cẩn thận. Anh nhìn chúng tôi, giọng chùng nghẹn lại: “liên quan đến linh hồn các liệt sĩ, anh em luôn tự nhủ phải cẩn trọng và tôn kính tuyệt đối. Dưới nắng như đổ lửa, áo lính lúc nào cũng sũng mồ hôi, nhưng không ai dừng lại. Mỗi lần chạm vào xương cốt các anh, chúng tôi run lên vì hạnh phúc - hạnh phúc của người được chọn đi tìm mảnh ghép thông tin cuối. Mỗi mẫu sinh phẩm được lấy lên là một lời hồi đáp cho nửa thế kỷ mỏi mòn chờ đợi của những người mẹ ở quê nhà.”

Các chiến sĩ Đội 584 tiến hành lắp ghép, cố định lại nắp mộ, hoàn trả nguyên trạng khuôn viên để các anh tiếp tục giấc ngủ bình yên

Trung tá Ngô Thanh Liêm, Đội trưởng Đội 584 - Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị cho biết: hành trình tìm lại thông tin cho hơn 22.000 liệt sĩ tại Quảng Trị đã được thực hiện khoa học hơn bằng chuyển đổi số và công nghệ ADN. Trong cuộc chạy đua với thời gian, công nghệ ADN là “chìa khóa sinh học” giúp giải mã dữ liệu di truyền từ xương cốt; còn chuyển đổi số là “bộ não” quản lý, số hóa đồng bộ từ tọa độ nấm mộ đến hồ sơ quân nhân. Quy trình khép kín này cho phép hệ thống máy tính tự động so khớp hàng triệu dữ liệu giữa Ngân hàng ADN liệt sĩ và Ngân hàng ADN thân nhân trên cả nước - điều con người không thể làm thủ công.

Sự kết hợp này không chỉ tối ưu hóa độ chính xác, mà còn là chiếc cầu nối thiêng liêng thắp lên hy vọng xóa hai chữ "chưa rõ thông tin" trên bia mộ, sớm đưa các anh trở về quê hương. Để làm được điều này, công đoạn đầu tiên của đội 584 chúng tôi phải coi đây là mệnh lệnh từ trái tim. Bất kể nắng cháy hay mưa dông, toàn đội vẫn bám trụ xuyên trưa để bảo vệ dòng mẫu.

Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị cho biết, hiện tỉnh đang rà soát dữ liệu dân cư và hoàn thành thu thập 2.771 mẫu đối chứng thân nhân theo dòng mẹ của 2.138 liệt sĩ phục vụ công tác đối sánh dữ liệu quốc gia. Đây là câu trả lời cho nỗi đau đáu của những người mẹ, người em… nay tóc đã bạc phơ, chân đã mỏi, vẫn ngày ngày nhìn về dải đất dốc miền Trung - Quảng Trị mà không biết người thân của mình đang nằm ở hàng mộ chí nào (?!).

Khi nắng chiều bắt đầu nhạt dần trên những hàng bia mộ ở Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Đường 9, những ống nghiệm mang thông tin di truyền của các anh được niêm phong cẩn thận để chuẩn bị cho một hành trình vượt hàng trăm cây số ra các trung tâm giám định lớn của Quốc gia, với kỳ vọng tìm lại tên tuổi cho các liệt sĩ, trước khi được gửi trả lại đúng vào trong từng phần mộ.

Mồ hôi đổ xuống lòng đất lửa, nhưng nụ cười của những người lính Đội 584 vẫn rạng rỡ bên những ngôi mộ vừa hoàn nguyên. Bằng cả trái tim và trí tuệ, thế hệ hôm nay đang dốc sức chạy đua với thời gian để đánh thức cõi lặng im đằng đẵng, trả lại tên gọi quê hương cho mỗi cuộc đời để các anh được an nghỉ trọn vẹn trong lòng Đất Mẹ!.

Võ Linh