5 thách thức lớn đối với kinh tế xanh của Trung Quốc năm 2026

Khi bắt đầu giai đoạn kế hoạch mới, Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy chiến lược xanh hóa nền kinh tế nhằm hiện thực hóa hai mục tiêu khí hậu quan trọng: đạt đỉnh phát thải carbon dioxide vào năm 2030 và đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2060. Tuy nhiên, con đường chuyển đổi này không hề bằng phẳng, trong bối cảnh than đá vẫn chiếm khoảng 51% sản lượng điện vào giữa năm 2025. Thực tế đó cho thấy sự phụ thuộc lớn của Trung Quốc vào nhiên liệu hóa thạch và những giới hạn trong việc nhanh chóng tái cấu trúc hệ thống năng lượng.

Dưới đây là năm thách thức chính được dự báo sẽ định hình tiến trình chuyển đổi xanh của Trung Quốc khi bước sang năm 2026.

1. Hạn chế trong truyền tải và tình trạng lãng phí năng lượng tái tạo

Các khu vực miền tây như Tây Tạng, Tân Cương và Thanh Hải là trung tâm sản xuất điện gió và điện mặt trời của Trung Quốc. Tuy nhiên, do năng lực truyền tải của lưới điện còn hạn chế, một lượng lớn điện sạch bị cắt giảm trong những thời điểm sản lượng đạt đỉnh. Điện năng tái tạo từ miền tây khó có thể chuyển tới các trung tâm kinh tế phía đông - nơi nhu cầu tiêu thụ cao nhất.

Trung Quốc cần đầu tư mạnh mẽ hơn vào hạ tầng lưới điện và công nghệ lưu trữ năng lượng. Ảnh: Reuters

Để khắc phục tình trạng này, Trung Quốc cần đầu tư mạnh mẽ hơn vào hạ tầng lưới điện và công nghệ lưu trữ năng lượng. Dù Tập đoàn lưới điện Nhà nước Trung Quốc đã công bố kế hoạch đầu tư hàng trăm tỷ nhân dân tệ, việc duy trì các dự án quy mô lớn này vẫn là thách thức trong bối cảnh nền kinh tế chịu ảnh hưởng kéo dài từ cuộc khủng hoảng bất động sản.

2. Giảm phụ thuộc vào than đá mà không gây gián đoạn nguồn điện

Trung Quốc vẫn tiếp tục mở rộng công suất điện than nhằm bảo đảm an ninh năng lượng Ảnh: The Economist

Mặc dù theo đuổi mục tiêu xanh, Trung Quốc vẫn tiếp tục mở rộng công suất điện than nhằm bảo đảm an ninh năng lượng. Bài học về tình trạng thiếu điện giai đoạn 2020–2022 khiến Bắc Kinh thận trọng trong việc cắt giảm than đá, vốn được xem là nguồn điện ổn định và liên tục. Tuy nhiên, việc gia tăng công suất nhiệt điện than đặt ra mâu thuẫn rõ rệt với các cam kết khí hậu, đồng thời làm nổi bật căng thẳng giữa mục tiêu chính trị dài hạn và nhu cầu năng lượng trước mắt của nền kinh tế.

3. Kiểm soát tình trạng dư thừa công suất trong các ngành công nghệ sạch

Trung Quốc đối mặt với tình trạng dư thừa công suất sản xuất. Ảnh: SCMP

Sự phát triển nhanh chóng của các ngành như năng lượng mặt trời, năng lượng gió và xe điện đã dẫn đến tình trạng dư thừa công suất sản xuất. Nhiều doanh nghiệp buộc phải bán sản phẩm dưới giá thành, gây áp lực lên lợi nhuận và tính bền vững của ngành. Thách thức đối với Bắc Kinh là làm thế nào để kiềm chế sản xuất dư thừa mà không kìm hãm tăng trưởng, trong khi các ngành công nghiệp xanh đang tạo ra hàng triệu việc làm và đóng góp khoảng 10% GDP.

4. Căng thẳng thương mại quốc tế do xuất khẩu công nghệ sạch

Năm 2026, Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của EU sẽ chính thức có hiệu lực. Ảnh: Solar Power

Việc Trung Quốc xuất khẩu ồ ạt các sản phẩm công nghệ sạch giá rẻ đã làm gia tăng căng thẳng thương mại, đặc biệt với Liên minh châu Âu (EU). Các biện pháp điều tra trợ cấp và thuế quan đối với xe điện Trung Quốc đã được triển khai, và từ năm 2026, Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của EU sẽ chính thức có hiệu lực. Dù không trực tiếp nhắm vào xe điện hay tấm pin mặt trời, CBAM có thể làm suy giảm lợi thế cạnh tranh của các sản phẩm này do chi phí carbon từ vật liệu đầu vào như thép và nhôm, vốn vẫn được sản xuất chủ yếu bằng điện than.

5. Khó khăn trong triển khai chính sách xanh ở cấp địa phương

Mặc dù chính quyền địa phương chịu trách nhiệm thực hiện các chính sách khí hậu, năng lực tài chính và kỹ thuật giữa các địa phương không đồng đều. Trong khi đó, việc đánh giá và thăng tiến cán bộ vẫn gắn chặt với các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế truyền thống như GDP và đầu tư. Điều này khiến nhiều địa phương tiếp tục ưu tiên các dự án nhiệt điện than, vừa để bảo đảm nguồn điện, vừa nhằm thúc đẩy việc làm và nguồn thu ngân sách.

Các yếu tố trên cho thấy, tiến trình xanh hóa của Trung Quốc trong năm 2026 và những năm tiếp theo sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức đan xen giữa mục tiêu khí hậu, an ninh năng lượng và tăng trưởng kinh tế. Cách Bắc Kinh xử lý những vấn đề này sẽ có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với Trung Quốc, mà còn đối với nỗ lực chuyển đổi năng lượng toàn cầu.

Như Ý