2,7 triệu trang tư liệu hỗ trợ công tác tìm mộ liệt sĩ

Sáng 22/7, tại Hà Nội, tổ chức “Trái tim người lính” phối hợp với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" (TTU-VWAI) giới thiệu "Hồ sơ Chứng tích chiến tranh 2026” (còn gọi là hồ sơ CDEC).

Dự án TTU-VWAI là một chương trình khoa học và nhân đạo, trong đó Đại học Công nghệ Texas giữ vai trò chủ đạo trong nghiên cứu và khai thác tư liệu lưu trữ về cuộc chiến tại Việt Nam; phối hợp cùng các cơ quan và đối tác tại Mỹ và Việt Nam.

Phát biểu tại sự kiện, GS.TS Steve Maxner, Giám đốc Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson, Chủ nhiệm nhóm nghiên cứu VWAI, cho biết mục tiêu cốt lõi là thúc đẩy sự thấu hiểu và hòa giải giữa hai quốc gia thông qua các nỗ lực nhân đạo.

Trung tâm của ông đã hợp tác với Chính phủ Việt Nam, Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia và các tổ chức đoàn thể, cung cấp thông tin nhằm hỗ trợ công tác tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ. Theo ông, Đại học Texas có thể hỗ trợ trong công tác nghiên cứu, kết nối tư liệu; tuy nhiên, lời chứng, chia sẻ từ nhân chứng sống, từ gia đình, đồng đội của liệt sĩ vẫn đóng vai trò quan trọng nhất.

"Chúng tôi muốn giúp quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ của các gia đình Việt. Nếu việc đó chưa thể thực hiện được ngay, chúng tôi cũng hy vọng tư liệu như nhật ký, thư từ, kỷ vật của liệt sĩ có thể được trao trả về người thân và đồng đội. Thân nhân liệt sĩ cần được biết điều gì đã xảy ra với những người họ yêu thương. Điều đó sẽ giúp họ nguôi ngoai nỗi niềm sau hàng chục năm chờ đợi", GS.TS Steve Maxner phát biểu.

Ứng dụng công nghệ để phân tích dữ liệu

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, GS.TS Steve Maxner cho biết dự án có nguồn tư liệu lưu trữ từ phía Mỹ, nguồn lực công nghệ, nghiên cứu và đào tạo nghiên cứu của Mỹ.

GS.TS Steve Maxner, Giám đốc Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson, Chủ nhiệm nhóm nghiên cứu VWAI cho biết Trung tâm cung cấp các hồ sơ nhằm hỗ trợ công tác tìm mộ liệt sĩ. Ảnh: Phan Chi.

Theo ông, tư liệu nghiên cứu riêng của Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson đã gồm 2,7 triệu trang tư liệu của hơn 260.000 bộ hồ sơ, ngoài ra còn hàng triệu trang hồ sơ thu thập được trong chiến tranh đang được lưu trữ tại Mỹ.

Các hồ sơ là thư, nhật ký, sổ, giấy tờ của bộ đội Việt Nam do quân đội Mỹ thu giữ. Tài liệu được phía Mỹ lưu lại dưới dạng vi phim. Các tài liệu có ghi thông tin rõ ràng về ngày tháng thu giữ, tọa độ, vị trí địa lý. Điều này giúp ích nhiều trong việc liên kết các thông tin đã có, xác định đường di chuyển của người lính, từ đó, giúp cho việc tìm kiếm vị trí mộ liệt sĩ.

Khối lượng thông tin là rất lớn, thách thức của dự án là khớp nối các dữ liệu để xác định danh tính người lính, hoặc đơn vị họ công tác.

GS.TS Steve Maxner chia sẻ Dự án sẽ ứng dụng công nghệ AI để hỗ trợ phân tích dữ liệu, sử dụng ảnh chụp vệ tinh để theo dõi sự thay đổi của địa hình, cùng với nhiều công nghệ tìm kiếm, lấy mẫu DNA,...

Với khối lượng công việc khổng lồ, ông nhận định đây là dự án sẽ kéo dài nhiều thập kỷ. Do vậy, Đại học Texas cũng mong muốn triển khai đào tạo chuyên gia nghiên cứu tại Việt Nam, để các thế hệ sau tiếp tục hoàn thành công việc này.

Phát hiện thông tin liên quan danh tính hơn 1.500 quân nhân

Đồng chủ nhiệm Dự án là GS.TS Ron Milam - Giám đốc Viện Hòa bình và Xung đột, Đại học Công nghệ Texas; GS.TS Steve Maxner; TS sử học Alex Võ Đình Thái - nhà nghiên cứu thuộc Đại học Công nghệ Texas, trực tiếp điều phối hoạt động chuyên môn của Dự án cùng các nhóm nghiên cứu, biên tập, truyền thông, gắn kết cộng đồng lịch sử truyền khẩu.

Sau 6 tháng đầu năm 2026, TTU-VWAI đã lựa chọn, xử lý và phân tích được trên 200 hồ sơ CDEC tiêu biểu, phát hiện thông tin liên quan đến danh tính của hơn 1.500 quân nhân Việt Nam có tên trong các tài liệu lưu trữ của Mỹ.

Ngày 16/4, Dự án đã hoàn thành và bàn giao cho Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) bộ tài liệu nghiên cứu gồm hai tập, với tổng dung lượng trên 600 trang.

Trong đó, tập thứ nhất là Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu các hồ sơ CDEC, tập thứ hai là Danh mục hồ sơ, phụ lục và các dữ liệu liên quan, phục vụ công tác nghiên cứu, xác minh và tìm kiếm liệt sĩ.

Đầu tháng 6/2026, Dự án TTU-VWAI đã phối hợp tổ chức Hội thảo quốc tế về khai thác tài liệu lưu trữ phục vụ tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh tại Hà Nội. Ngày 13/6, Đoàn công tác của Đại học Công nghệ Texas đã có buổi làm việc với Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia 515, nhằm báo cáo kết quả nghiên cứu và trao đổi về các định hướng tăng cường hợp tác trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính liệt sĩ.

Trung tâm cũng cung cấp hồ sơ tư liệu, góp phần phục vụ cho việc tìm kiếm những rãnh chôn tập thể liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Dự án cũng đang hoàn thiện báo cáo, để bàn giao tư liệu phục vụ việc tìm kiếm những hố chôn tập thể tại sân bay Tân Sơn Nhất và nhiều địa điểm khác, để phục vụ các đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ.

Theo ông Đặng Vương Hưng - người sáng lập tổ chức "Trái tim người lính", dự án TTU-VWAI đã kết nối thành công nhiều thân nhân gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh với các thông tin lưu trữ có giá trị. Tiêu biểu là việc xác minh và kết nối thông tin liên quan đến các gia đình liệt sĩ Trần Minh Tuyến (Hưng Yên); Huỳnh Văn Hai (Trà Vinh); Nguyễn Bá Đang, Nguyễn Xuân Mạnh (Hải Phòng); Nguyễn Xuân Tài và Nguyễn Đăng Nghĩa (Phú Thọ); Võ Thành Dũng (Vĩnh Long)...

TTU-VWAI cũng đã tìm được nhiều cựu chiến binh còn sống sót sau chiến tranh, cùng nhiều trường hợp khác đang tiếp tục được các thành viên của Dự án phối hợp với cơ quan chức năng xác minh.

Thời gian gần đây, nhờ uy tín của Dự án TTU-VWAI, nhiều thân nhân liệt sĩ đã gửi hồ sơ đề nghị Dự án trợ giúp tìm kiếm người thân. Đồng thời, nhiều cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu tại các địa bàn như Lộc Ninh, Bình Dương, Tây Ninh, TP.HCM… đã chủ động cung cấp thêm ký ức, tài liệu và nhân chứng, góp phần làm sáng tỏ nội dung của các hồ sơ CDEC và các các cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trên thực địa.

Phan Chi