'2 trong 1' không tự sinh ra gian lận, lỗi là do con người cố tình vi phạm quy chế thi

Sau các bất thường 147 điểm 10 môn toán tại Tuyên Quang, tại phiên họp ngày 14/7 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đã đề xuất nghiên cứu tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học để tránh nguy cơ lặp lại các vụ việc gian lận tương tự.

Theo ông Vinh, việc thi tốt nghiệp THPT giúp đánh giá quá trình học tập và theo hướng chỉ kiểm tra kiến thức và đánh giá, phân loại trình độ của học sinh. Từ đó, giúp đánh giá lại chất lượng đào tạo của các cơ sở giáo dục và có sự điều chỉnh cho đúng hướng. Còn tuyển sinh đại học, nên thuộc thẩm quyền của các cơ sở giáo dục đại học.

Tiêu cực xuất phát từ lỗ hổng của kỳ thi

Đề xuất tiếp tục nhận được nhiều ý kiến tranh luận của các chuyên gia, nhà giáo.

TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam, cho rằng, Nghị quyết 29 đã đề cập rất sâu tới việc tổ chức chỉ một kỳ thi quốc gia để giảm phiền hà, tốn kém cho người dân. Kỳ thi Tốt nghiệp THPT chính vì thế có hai mục đích xét tốt nghiệp và giúp các trường ĐH có thể lấy kết quả để làm căn cứ xét tuyển nên thường được một số người gọi là “kỳ thi hai trong một”,

Thực tế, các trường vẫn có quyền thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp các phương thức. Bộ GD&ĐT không cấm các trường có phương thức tuyển sinh riêng.

Cán bộ coi thi gọi thí sinh vào phòng thi. (Ảnh: Duy Phạm)

Những năm qua, một số trường có năng lực đã tự tổ chức các kỳ thi đánh giá tư duy, đánh giá năng lực riêng nhưng không phải trường nào cũng đủ điều kiện để thực hiện.
Theo TS Khuyến, đối với giáo dục đại học top đầu, các trường hoàn toàn có thể đảm bảo tự chủ tuyển sinh. Trong khi đó, với hệ thống giáo dục đại học quy mô lớn, một kỳ thi chung vẫn đáp ứng đồng thời mục tiêu xét tốt nghiệp và cung cấp dữ liệu tuyển sinh thì nên tiếp tục phát huy hiệu quả, tránh tổ chức nhiều kỳ thi riêng gây tốn kém cho xã hội.

Với sự việc gian lận thi tại Tuyên Quang, TS Khuyến nói, các cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm các sai phạm, đặc biệt là các sai phạm có tổ chức, đồng thời chấn chỉnh và quán triệt việc thực hiện quy chế thi trên phạm vi cả nước để tránh tái diễn ở các địa phương khác.

Bộ GD&ĐT cũng cần tiếp tục rà soát, điều chỉnh những khâu còn bất cập trong công tác tổ chức kỳ thi.

“Mọi chính sách về thi cử và tuyển sinh phải đặt lợi ích của người học lên hàng đầu, lấy người học làm trung tâm”, ông nói.

"Tiêu cực nếu xảy ra không xuất phát từ chủ trương kết hợp xét tốt nghiệp và làm căn cứ tuyển sinh đại học, mà đến từ những lỗ hổng trong khâu tổ chức, giám sát. Vì vậy, giải pháp cần điều chỉnh là Bộ GD&ĐT cần siết chặt kỷ cương, tăng cường kiểm tra, giám sát", TS Lê Viết Khuyến.

Sau gian lận thi năm 2018 tại Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình, ông Khuyến cho biết cũng từng đề xuất Bộ GD&ĐT và Chính phủ hai giải pháp gồm:

Thứ nhất, quy rõ trách nhiệm của người đứng đầu địa phương trước nhân dân, trước Chính phủ nếu để xảy ra sai phạm nghiêm trọng trong tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên địa bàn quản lý của mình.

Thứ hai là bên cạnh giám sát nội bộ cần tăng cường giám sát xã hội, kiểm tra thi bằng các biện pháp công khai, minh bạch. Tiến hành lắp đặt camera không nối mạng tại phòng thi, phòng bảo quản bài thi và khu vực chấm thi…để có thể giám sát nhằm hạn chế tối đa nguy cơ tiêu cực, đặc biệt là các tiêu cực có tổ chức.

Ngoài ra, ông đề xuất Bộ GD&ĐT triển khai xây dựng chuẩn hóa ngân hàng đề thi chuẩn hóa, từng bước tổ chức thi trên máy tính và thành lập các trung tâm khảo thí độc lập nhằm hạn chế tiêu cực.

Nhiều kỳ thi cũng không loại bỏ tiêu cực

Ở góc độ giáo viên, thầy Vũ Khắc Ngọc, giáo viên tại Hà Nội cho rằng, nếu Bộ GD&ĐT tách riêng kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học hoặc mở rộng vai trò của các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy... có thể dẫn đến việc gia tăng học sinh luyện thi, tăng thu nhập cho giáo viên dạy thêm. Tuy nhiên, theo thầy Ngọc, xét trên hiệu quả tổng thể, chưa chắc xã hội được hưởng lợi từ phương án này.

Việc tổ chức nhiều kỳ thi sẽ làm tăng thời gian, công sức và chi phí, trong khi không thể loại bỏ hoàn toàn tiêu cực, đồng thời làm mất đi nguồn dữ liệu chung có giá trị của một kỳ thi quy mô quốc gia.

Liên quan đến những vụ việc gian lận vừa qua, thầy Vũ Khắc Ngọc cho rằng cần nhìn nhận trong bối cảnh kỳ thi có hơn một triệu thí sinh với vài triệu lượt bài thi, trong khi số bài thi bị phát hiện gian lận chỉ ở quy mô vài trăm bài. Điều đáng chú ý là các sai phạm được phát hiện nhờ tính minh bạch của dữ liệu kỳ thi.

Vì vậy, giải pháp là xử lý nghiêm các hành vi gian lận và tiếp tục hoàn thiện quy trình tổ chức thi, bởi gian lận và chống gian lận luôn song hành ở mọi kỳ thi.

Trong khi đó, TS Lê Xuân Trung, nguyên Hiệu trưởng Trường THPT Lê Lợi (Hà Nội) cho rằng, Bộ GD&ĐT và Chính phủ cần xem xét nghiêm túc việc có nên tiếp tục duy trì một kỳ thi chung trên phạm vi cả nước hay chỉ tổ chức xét công nhận tốt nghiệp cho học sinh đồng thời trao quyền tự chủ tuyển sinh nhiều hơn cho các trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Theo ông, khi một kỳ thi vừa phục vụ xét tốt nghiệp vừa là căn cứ tuyển sinh đại học, áp lực đối với địa phương, nhà trường và lực lượng tổ chức thi là rất lớn. Trong bối cảnh đó, rất khó loại trừ khả năng xuất hiện những tác động từ lợi ích cục bộ hoặc áp lực thành tích.

TS Sái Công Hồng, chuyên gia khảo thí, cho biết việc tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học thành hai kỳ thi riêng đã được đặt ra và thảo luận trong nhiều năm.

Ông Hồng nhấn mạnh việc, cần phân biệt rõ mục đích của kỳ thi với cách sử dụng kết quả thi. Theo quy định của Luật Giáo dục, đây vẫn là kỳ thi tốt nghiệp THPT nhằm đánh giá việc hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông.

Gần đây, kỳ thi được bổ sung thêm mục tiêu cung cấp dữ liệu có độ tin cậy để các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp sử dụng trong tuyển sinh theo tinh thần tự chủ, vì vậy nhiều người gọi đây là kỳ thi "hai trong một".

Nếu trường đại học không sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển thì các trường cần xây dựng phương án tuyển sinh riêng phù hợp với mục tiêu đào tạo. Tuy nhiên, TS Sái Công Hồng lưu ý cơ hội tiếp cận các kỳ thi riêng hiện nay chưa đồng đều. Học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn vẫn gặp nhiều hạn chế về khoảng cách địa lý, chi phí và điều kiện tổ chức.

Vì vậy, nếu các trường đại học sử dụng các kỳ thi riêng làm căn cứ tuyển sinh thì cần xây dựng hệ thống khảo thí có quy mô rộng khắp, bảo đảm mọi thí sinh đều có cơ hội tiếp cận bình đẳng, đồng thời đáp ứng yêu cầu công bằng, công khai, minh bạch và không thiên kiến đối với bất kỳ nhóm thí sinh nào.

Hà Linh