11,4 triệu người được Android cảnh báo trước động đất: Tính năng ít người biết có trên hầu hết smartphone

Khi hai trận động đất mạnh liên tiếp làm rung chuyển Venezuela hôm 24/6, hàng triệu người đã nhận được cảnh báo trên điện thoại Android trước khi mặt đất bắt đầu rung chuyển. Nguồn ảnh: Google

Từ năm 2021, gã khổng lồ công nghệ này đã sử dụng các cảm biến trên điện thoại Android để tạo ra các cảnh báo nhanh chóng và chính xác như các hệ thống chính thức sử dụng mạng lưới địa chấn phức tạp.

Android đã cảnh báo hàng triệu người trước khi động đất xảy ra

Vào 18h04 ngày 25/6 (giờ địa phương), hàng triệu người dùng điện thoại Android tại Venezuela bất ngờ nhận được thông báo: "Bạn có thể cảm thấy rung chấn. Cường độ ước tính ban đầu là 6,2, cách bạn khoảng 221 dặm (356 km)." Chỉ vài giây sau, hai trận động đất mạnh lần lượt có cường độ 7,2 và 7,5 xảy ra ngoài khơi phía bắc nước này, khiến nhiều khu vực rung lắc dữ dội.

Theo Google, hệ thống cảnh báo được kích hoạt gần như ngay lập tức nhờ mạng lưới cảm biến tích hợp trên hàng tỷ điện thoại Android. Mỗi thiết bị đều được trang bị cảm biến gia tốc, cảm biến chuyển động và các cảm biến vị trí có khả năng phát hiện những rung động bất thường giống sóng địa chấn. Khi nhiều điện thoại trong cùng một khu vực đồng thời ghi nhận các tín hiệu tương tự, dữ liệu sẽ được gửi ẩn danh về máy chủ của Google để phân tích.

Nếu thuật toán xác định đây là một trận động đất thực sự, hệ thống sẽ chỉ mất vài giây để tính toán tâm chấn, cường độ và khu vực chịu ảnh hưởng, trước khi gửi cảnh báo đến những người có nguy cơ cảm nhận rung lắc. Nhờ tín hiệu Internet truyền nhanh hơn sóng địa chấn, nhiều người dùng có thể nhận được cảnh báo trước khi các rung chấn mạnh nhất lan tới vị trí của họ. Về bản chất, Google đã biến mạng lưới hàng tỷ điện thoại Android trên toàn cầu thành một hệ thống phát hiện động đất phân tán, hoạt động song song và bổ trợ cho các mạng lưới quan trắc địa chấn truyền thống.

Đánh giá về hiệu quả của công nghệ này, Maurizio Mattesini - giáo sư Khoa Vật lý Trái đất và Vật lý Thiên văn và Lucía Escudero Palencia - nghiên cứu sinh tiền tiến sĩ và Đại học Complutense Madrid cho rằng dù thời gian cảnh báo đôi khi chỉ kéo dài từ 3-10 giây, khoảng thời gian ngắn ngủi đó vẫn có ý nghĩa rất lớn.

Theo hai chuyên gia, chỉ vài giây cảnh báo cũng đủ để người dân tránh xa cửa kính, các vật dụng có nguy cơ rơi đổ, nhanh chóng tìm nơi trú ẩn hoặc kích hoạt các phương án ứng phó khẩn cấp. Thực tế, nhiều báo cáo ban đầu cho thấy không ít người đã kịp rời khỏi các tòa nhà trước khi những rung chấn mạnh nhất xảy ra.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng động đất hiện vẫn chưa thể dự báo chính xác. Tuy nhiên, các hệ thống cảnh báo sớm có thể góp phần giảm thiểu thiệt hại bằng cách phát hiện sự kiện ngay từ khi bắt đầu và truyền cảnh báo đến người dân trong thời gian ngắn nhất.

Việc tận dụng mạng lưới điện thoại thông minh như Android không chỉ mở rộng khả năng giám sát động đất mà còn đặc biệt hữu ích tại những khu vực chưa có hệ thống quan trắc địa chấn truyền thống với mật độ đủ dày.

Hai người ôm nhau sau trận động đất ở Venezuela ngày 24 /6. Ảnh: LaPresse

Smartphone trở thành "máy đo địa chấn" trong túi người dùng

Điểm đặc biệt của Android Earthquake Alerts là hệ thống này không phụ thuộc hoàn toàn vào mạng lưới trạm địa chấn truyền thống.

Thay vào đó, Google tận dụng cảm biến gia tốc (accelerometer) vốn có trên hầu hết điện thoại Android. Khi nhiều thiết bị trong cùng khu vực đồng thời ghi nhận các rung động có đặc điểm giống sóng địa chấn, dữ liệu sẽ được gửi về máy chủ của Google để phân tích.

Nếu thuật toán xác nhận đây là một trận động đất đủ lớn, hệ thống sẽ nhanh chóng tính toán vị trí, cường độ và khu vực chịu ảnh hưởng, sau đó gửi cảnh báo đến những người có khả năng sắp hứng chịu các rung chấn mạnh hơn. Do tín hiệu Internet truyền nhanh hơn sóng địa chấn, người dùng ở xa tâm chấn có thể nhận được cảnh báo trước khi các sóng phá hủy tới nơi.

Màu vàng, đỏ mô tả cảnh báo các vùng có động đất. Màu xanh là biểu thị Android Earthquake Alerts gửi tín hiệu tới người dùng smartphone.

Android Earthquake Alerts - Không dự đoán động đất mà phát hiện rất sớm

Google nhấn mạnh hệ thống này không dự đoán động đất.

Thay vào đó, Android phát hiện các sóng P (Primary waves) - loại sóng đầu tiên xuất hiện sau khi động đất xảy ra và thường ít gây thiệt hại. Sau đó, hệ thống tận dụng khoảng thời gian ngắn trước khi sóng S (Secondary waves), vốn gây rung lắc mạnh hơn, lan tới để phát cảnh báo.

Khoảng thời gian cảnh báo phụ thuộc vào khoảng cách giữa người dùng và tâm chấn. Những người ở rất gần có thể gần như không có thời gian chuẩn bị, trong khi người ở xa hơn có thể nhận được cảnh báo trước từ vài giây đến vài chục giây, thậm chí lâu hơn trong một số trường hợp.

Được cài sẵn trên khoảng 2,5 tỷ điện thoại Android

Theo TechRadar, Android Earthquake Alerts đã được Google triển khai từ năm 2021 và hiện hoạt động trên khoảng 2,5 tỷ thiết bị Android tại 98 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Ở những quốc gia được hỗ trợ, tính năng này thường được bật mặc định, người dùng không cần cài đặt thêm ứng dụng riêng. Google cho biết hệ thống được thiết kế để bổ sung cho các mạng lưới cảnh báo động đất chính thức, đặc biệt tại những khu vực chưa có hạ tầng cảnh báo sớm hoàn chỉnh.

Cách kiểm tra điện thoại có bật cảnh báo động đất hay không

Trên hầu hết điện thoại Android, người dùng có thể mở Cài đặt (Settings), chọn An toàn và khẩn cấp (Safety & Emergency) hoặc Vị trí (Location), sau đó tìm mục Cảnh báo động đất (Earthquake Alerts) để kiểm tra trạng thái hoạt động.

Google lưu ý rằng tên mục cài đặt có thể khác nhau tùy từng hãng sản xuất và phiên bản Android. Ngoài ra, tính năng chỉ hoạt động tại các quốc gia được Google hỗ trợ và cần bật dịch vụ định vị để hệ thống xác định khu vực có nguy cơ xảy ra rung chấn.

Smartphone đang trở thành một phần của hệ thống cảnh báo thiên tai

Động đất tại Venezuela cho thấy smartphone không còn chỉ là thiết bị liên lạc hay giải trí. Với hàng tỷ cảm biến được kết nối trên toàn cầu, điện thoại thông minh đang dần trở thành một phần của hạ tầng cảnh báo thiên tai, có khả năng phát hiện, xử lý và truyền đi các cảnh báo chỉ trong vài giây.

Dù không thể dự đoán động đất, các hệ thống cảnh báo sớm như Android Earthquake Alerts vẫn có thể mang lại khoảng thời gian quý giá để người dân thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân, góp phần giảm thiểu thương vong khi thiên tai xảy ra.

Đỗ Tho