Yêu cầu bắt buộc bác sĩ phải có trước khi hành nghề

Kỳ thi dự kiến diễn ra từ năm 2027 với hình thức trắc nghiệm trên máy tính. Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Không chỉ cần tấm bằng tốt nghiệp và thời gian thực hành theo quy định, bác sĩ tại Việt Nam trong thời gian tới sẽ phải vượt qua một kỳ kiểm tra đánh giá năng lực độc lập mới có thể được cấp phép hành nghề.

Chuẩn hóa năng lực hành nghề bác sĩ

Theo Hội đồng Y khoa Quốc gia, kỳ kiểm tra năng lực hành nghề đầu tiên dự kiến được tổ chức vào tháng 12/2027. Đợt đánh giá này áp dụng cho 4 nhóm chức danh gồm: bác sĩ đa khoa, bác sĩ y học dự phòng, bác sĩ y học cổ truyền và bác sĩ răng hàm mặt.

GS.TS Nguyễn Viết Tiến, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Y khoa Quốc gia, cho biết thí sinh tham gia kiểm tra phải có văn bằng thuộc một trong 4 chuyên ngành trên, đồng thời hoàn thành thời gian thực hành theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh (Việt Nam).

Kỳ thi dự kiến tổ chức tại 6 khu vực trên cả nước, theo hình thức trắc nghiệm khách quan trên máy tính. Các địa điểm được lựa chọn dựa trên tiêu chí nghiêm ngặt về hạ tầng kỹ thuật, công nghệ và điều kiện bảo đảm an toàn tổ chức.

Theo GS Nguyễn Viết Tiến, mục tiêu cốt lõi của kỳ kiểm tra là bảo đảm người hành nghề đạt chuẩn năng lực do Bộ Y tế (Việt Nam) ban hành. Khi chuẩn đầu ra được kiểm soát ở cấp quốc gia, chất lượng đào tạo giữa các cơ sở sẽ buộc phải đồng bộ hơn. Đồng thời, việc hành nghề y khoa cũng được đặt trên nền tảng năng lực thực sự, thay vì chỉ dựa vào bằng cấp.

Quy định này được nêu rõ trong Nghị định 96/2023/NĐ-CP, hướng dẫn thi hành Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Theo đó, việc kiểm tra, đánh giá năng lực là yêu cầu bắt buộc trước khi cấp phép hành nghề.

Theo GS Tiến, mục tiêu của kỳ kiểm tra không chỉ dừng ở việc đánh giá kiến thức chuyên môn, mà còn xem xét tổng thể năng lực nghề nghiệp của bác sĩ, bao gồm kỹ năng thực hành, khả năng xử lý tình huống lâm sàng và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Đây cũng là mô hình đang được áp dụng tại nhiều quốc gia trên thế giới. Thay vì giao hoàn toàn trách nhiệm đánh giá “chuẩn đầu ra” cho các cơ sở đào tạo, việc tổ chức kiểm tra độc lập giúp tách bạch giữa đào tạo và cấp phép hành nghề, qua đó tăng tính khách quan và minh bạch.

Khoảng 10.000 bác sĩ tốt nghiệp mỗi năm sẽ phải trải qua kỳ kiểm tra năng lực quốc gia trước khi hành nghề. Ảnh: Đinh Hà.

Trong quá trình xây dựng mô hình kiểm tra, Hội đồng Y khoa Quốc gia đã tham khảo kinh nghiệm của nhiều nước về cấu trúc đánh giá năng lực hành nghề. Những kinh nghiệm này được tiếp thu có chọn lọc, điều chỉnh phù hợp với bối cảnh và hệ thống pháp luật của Việt Nam.

"Áp lực tích cực" đối với đào tạo y khoa

PGS.TS Lương Mai Anh, Chánh văn phòng Hội đồng Y khoa Quốc gia, cho biết Luật Khám bệnh, chữa bệnh và các nghị định hướng dẫn đã quy định rõ nguyên tắc, thời điểm, đối tượng và nội dung kiểm tra năng lực hành nghề.

Theo đó, người tham dự kỳ đánh giá phải là bác sĩ đã có văn bằng phù hợp và hoàn thành thời gian thực hành khám chữa bệnh theo quy định của pháp luật. Hội đồng Y khoa Quốc gia sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế (Việt Nam) cùng các đơn vị liên quan trong việc xây dựng kế hoạch, tổ chức và hướng dẫn triển khai, bảo đảm sự thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Theo lộ trình, từ năm 2028 việc kiểm tra năng lực sẽ được mở rộng cho các chức danh khác như y sĩ, điều dưỡng và hộ sinh. Đến năm 2029, các nhóm nghề như kỹ thuật y, dinh dưỡng lâm sàng, cấp cứu viên ngoại viện và tâm lý lâm sàng cũng sẽ phải tham gia kỳ đánh giá này.

Các kỳ kiểm tra sẽ được tổ chức tại một số khu vực địa lý phù hợp để tạo thuận lợi cho thí sinh di chuyển. Những địa điểm tổ chức phải đáp ứng các tiêu chí khắt khe về hạ tầng công nghệ, an ninh và điều kiện tổ chức thi.

Một trong những băn khoăn được đặt ra là quy mô tổ chức kỳ kiểm tra khi mỗi năm Việt Nam có khoảng 10.000 bác sĩ tốt nghiệp. GS.TS Nguyễn Hữu Tú, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, đồng thời là Ủy viên Hội đồng Y khoa Quốc gia và Trưởng ban Tổ chức kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề, cho rằng quy mô này hoàn toàn khả thi nếu nhiều trung tâm đủ điều kiện cùng tham gia.

Theo ông, các điểm kiểm tra phải đáp ứng những tiêu chí nghiêm ngặt về hạ tầng, công nghệ và bảo mật mới được công nhận tổ chức thi.

Cùng quan điểm, ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Phó Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia, cho rằng con số khoảng 10.000 thí sinh mỗi năm không phải là quá lớn nếu so với nhiều kỳ thi năng lực quy mô hàng trăm nghìn thí sinh hiện nay.

Theo ông, điều quan trọng không nằm ở số lượng mà là bảo đảm quy trình tổ chức chính xác, khách quan và được giám sát chặt chẽ ở mọi khâu.

Kỳ kiểm tra này cũng được nhìn nhận như một "áp lực tích cực" đối với hệ thống đào tạo y khoa. Nếu tỷ lệ sinh viên không đạt cao ở một cơ sở đào tạo, đó sẽ là tín hiệu để rà soát lại chương trình và chất lượng giảng dạy.

Việc đánh giá độc lập này nhằm chuẩn hóa chất lượng đào tạo và nâng cao an toàn cho người bệnh. Ảnh: Đinh Hà.

Ngược lại, tỷ lệ đạt cao sẽ là minh chứng rõ ràng cho uy tín của nhà trường. Người dự kiểm tra có thể đăng ký thi lại nếu chưa đạt. Tuy nhiên, theo GS Nguyễn Viết Tiến, việc thi lại không thể kéo dài vô hạn trong khi năng lực chuyên môn chưa đáp ứng yêu cầu hành nghề.

Bốn mục tiêu chính của kỳ kiểm tra

Theo GS Nguyễn Hữu Tú, việc thiết kế nội dung đánh giá được xây dựng dựa trên các chuẩn năng lực quốc gia đã ban hành, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

Ông cho rằng trên thế giới không có một mô hình đánh giá duy nhất. Mỗi quốc gia sẽ tổ chức theo cách riêng, phù hợp với hệ thống đào tạo và quản lý hành nghề của mình. Đào tạo y khoa là quá trình liên tục cho đến khi người thầy thuốc đủ năng lực hành nghề ở trình độ chuyên khoa. Sáu năm đào tạo bác sĩ đa khoa chỉ là nền tảng ban đầu, còn quá trình đào tạo sau đại học và thực hành chuyên môn sẽ tiếp tục kéo dài.

Vì vậy, kỳ kiểm tra năng lực quốc gia chỉ là một mắt xích trong toàn bộ tiến trình đào tạo, không phải điểm kết thúc.

Theo Hội đồng Y khoa Quốc gia, một kỳ kiểm tra cấp chứng chỉ hành nghề cần bảo đảm 4 mục tiêu chính gồm:

Bảo vệ an toàn người bệnh
Thiết lập chuẩn năng lực thống nhất trên toàn quốc
Tạo điều kiện cho hành nghề và đào tạo sau đại học
Tăng tính tương thích với chuẩn mực nghề nghiệp quốc tế

Để chuẩn bị cho việc triển khai, Hội đồng Y khoa Quốc gia đang xây dựng hệ thống ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa cùng hệ thống quản trị thi đồng bộ.

Quy trình tổ chức sẽ bao gồm các bước từ đăng ký dự thi, tổ chức thi, chấm thi đến phúc khảo, với các quy chế pháp lý đi kèm nhằm bảo đảm tính minh bạch và công bằng. Toàn bộ hệ thống được thiết kế theo tiêu chuẩn tương tự các kỳ thi quốc gia quy mô lớn.

Phương Anh