Y tế cơ sở 'gồng gánh' nhiều nhiệm vụ sau sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp

Trạm y tế "gánh" thêm việc sau sáp nhập, khó tuyển nhân sự

Trong hai ngày 22 và 23/7, Đoàn giám sát của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội tổ chức giám sát chuyên đề "Việc giải quyết kiến nghị của cử tri về bảo đảm nhân lực y tế nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của trạm y tế cấp xã trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp" tại TP Hồ Chí Minh, gồm khảo sát thực tế tại trạm y tế phường và làm việc với UBND TP Hồ Chí Minh.

Đoàn giám sát của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội khảo sát thực tế tại Trạm Y tế phường Long Trường.

Qua khảo sát thực tế, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống trạm y tế trên địa bàn TP Hồ Chí Minh từng bước được kiện toàn, duy trì hoạt động ổn định, bảo đảm không gián đoạn công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân. Tuy nhiên, y tế cơ sở vẫn đang đối mặt nhiều áp lực về nhân lực, khối lượng công việc, cơ chế quản lý và điều kiện hoạt động.

Báo cáo với đoàn giám sát, bà Hoàng Thị Thanh Vân, Phó Giám đốc Trạm Y tế phường Long Trường cho biết, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, Trạm quản lý địa bàn hơn 100.000 dân. Quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng tạo áp lực lớn đối với hoạt động của đơn vị.

Hiện trạm y tế còn thiếu Giám đốc Trạm, thiếu bác sĩ các chuyên khoa mắt, tai mũi họng, ngoại, sản, tâm thần, lao và bệnh phổi, cùng một nữ hộ sinh. Trạm được giao 35 biên chế nhưng mới có 25 viên chức và 7 lao động hợp đồng.

"Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ngoài nhiệm vụ khám, chữa bệnh ban đầu; phòng, chống dịch bệnh; chăm sóc sức khỏe cộng đồng và triển khai các chương trình y tế, Trạm còn đảm nhận thêm nhiều công việc về tổ chức bộ máy, quản lý nhân sự, tài chính, mua sắm thuốc, vật tư và trang thiết bị y tế", bà Hoàng Thị Thanh Vân cho biết thêm.

Theo bà Hoàng Thị Thanh Vân, mặc dù các chế độ, chính sách đối với viên chức và người lao động được thực hiện đầy đủ, kịp thời nhưng thu nhập của nhân viên y tế vẫn chưa tương xứng với khối lượng và áp lực công việc. Cùng với đó, cơ sở vật chất của Trạm còn nhiều hạn chế; nhiều trang thiết bị chuyên môn như máy xét nghiệm sinh hóa, máy xét nghiệm huyết học tự động, máy chụp X-quang còn thiếu; hạ tầng phục vụ chuyển đổi số cũng chưa đáp ứng yêu cầu.

Đại diện Trạm Y tế phường Long Trường báo cáo tình hình hoạt động của đơn vị với đoàn giám sát.

Từ thực tế hoạt động, Trạm Y tế phường Long Trường kiến nghị Bộ Y tế sớm ban hành định mức nhân lực phù hợp với quy mô dân số sau sắp xếp đơn vị hành chính; có cơ chế thu hút bác sĩ chuyên khoa về công tác tại tuyến y tế cơ sở; hỗ trợ tiền lương đối với lao động hợp đồng; đồng thời bổ sung kinh phí đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và ban hành định mức trang thiết bị phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, giai đoạn 2021 - 2026, ngành y tế Thành phố đạt nhiều kết quả tích cực. Trong bối cảnh tổ chức lại chính quyền địa phương hai cấp, quy mô dân số tăng từ khoảng 13,7 triệu người lên hơn 15 triệu người, Thành phố đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm tăng cường nguồn nhân lực cho tuyến y tế cơ sở. Tổng số nhân lực tại 168 trạm y tế tăng từ 3.403 người lên 6.603 người, tăng hơn 94%; 100% trạm y tế có bác sĩ làm việc thường xuyên. Thành phố cũng triển khai chương trình đào tạo thực hành, luân phiên bác sĩ và các chính sách thu hút nhân lực.

Bên cạnh những kết quả đạt được, hệ thống y tế cơ sở của Thành phố vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ. Theo ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, hiện có 125/168 xã, phường có quy mô dân số từ 50.000 đến trên 200.000 người, tạo áp lực rất lớn đối với y tế cơ sở. Trong khi đó, định mức biên chế hiện hành chưa theo kịp quy mô dân số của một siêu đô thị. Năm 2026, Thành phố được tạm giao 7.181 biên chế, trong khi nhu cầu thực tế khoảng 8.494 người, còn thiếu hơn 1.300 biên chế.

Việc thu hút bác sĩ đến công tác tại các địa bàn xa trung tâm và một số chuyên ngành khó vẫn gặp nhiều trở ngại do áp lực công việc lớn, chế độ đãi ngộ chưa thật sự tương xứng. Sáu tháng đầu năm 2026, toàn Thành phố có 198 trường hợp nghỉ việc, trong khi chỉ tuyển mới được 69 người. Theo Sở Y tế, nguyên nhân chủ yếu là áp lực công việc ngày càng tăng nhưng thu nhập, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp tại tuyến y tế cơ sở chưa đủ sức cạnh tranh so với khu vực y tế tư nhân và các bệnh viện tuyến trên.

Về chuyển đổi số, ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu cho biết, hầu hết các trạm y tế hiện đã thực hiện báo cáo trên phần mềm của Sở Y tế và Bộ Y tế. Tuy nhiên, các hệ thống này chưa được liên thông nên cán bộ y tế phải nhập đi nhập lại nhiều lần cùng một nội dung, làm tăng gánh nặng hành chính và giảm thời gian dành cho công tác chuyên môn. Bên cạnh đó, sau khi sắp xếp, nhiều trạm y tế vẫn chưa đủ điều kiện kiện toàn chức danh lãnh đạo do chưa đáp ứng tiêu chuẩn về thời gian giữ chức vụ theo quy định hiện hành.

Gỡ “nút thắt” nhân lực để nâng chất lượng trạm y tế

Để tháo gỡ những khó khăn trong hoạt động của hệ thống y tế cơ sở, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về tổ chức bộ máy, biên chế y tế cơ sở phù hợp với đặc thù của đô thị đặc biệt; ban hành cơ chế đãi ngộ ở tầm quốc gia đối với nhân lực y tế tuyến cơ sở, như phụ cấp nghề, hỗ trợ nhà ở, đào tạo sau đại học nhằm tăng sức hấp dẫn trong thu hút, giữ chân nhân lực.

Ông Hoàng Anh Công, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội ghi nhận những kết quả Thành phố đạt được trong công tác củng cố hệ thống y tế cơ sở.

Về chuyển đổi số, Sở Y tế kiến nghị các bộ, ngành Trung ương sớm tích hợp, liên thông các hệ thống phần mềm báo cáo chuyên ngành, giảm tình trạng nhập liệu trùng lặp; nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ chẩn đoán, sàng lọc, hội chẩn từ xa, đọc phim X-quang, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn của trạm y tế, nhất là tại các địa bàn vùng xa, xã đảo.

Sở Y tế cũng kiến nghị Bộ Y tế sớm ban hành hướng dẫn mới về vị trí việc làm, định mức số lượng người làm việc, tiêu chuẩn chức danh quản lý và quy định xếp hạng trạm y tế phù hợp với mô hình tổ chức sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.

Trao đổi với Đoàn giám sát, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà cho biết, thời gian tới, Thành phố sẽ ưu tiên nguồn lực đầu tư công trung hạn, cơ cấu lại biên chế, nâng cao năng lực chuyên môn cho 168 trạm y tế xã, phường, đặc khu; chuyển mạnh từ mô hình điều trị sang quản lý sức khỏe toàn diện theo nguyên lý y học gia đình nhằm giảm tải cho các bệnh viện tuyến cuối.

Thành phố tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền trong quản lý y tế; xây dựng quy trình chỉ đạo chuyên môn thống nhất giữa Sở Y tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố và các trạm y tế; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về y tế, đồng bộ hồ sơ sức khỏe điện tử với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, góp phần tinh gọn thủ tục hành chính, giảm gánh nặng hồ sơ cho nhân viên y tế.

Sau khi đi khảo sát thực tế tại các trạm y tế và làm việc với UBND TP Hồ Chí Minh, ông Hoàng Anh Công, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội ghi nhận những kết quả TP Hồ Chí Minh đạt được trong việc giải quyết các kiến nghị của cử tri, nhất là những nỗ lực củng cố hệ thống y tế cơ sở, hoàn thiện cơ chế, chính sách và bảo đảm hoạt động của các trạm y tế trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Bên cạnh đó, đoàn giám sát cũng chia sẻ với những khó khăn của Thành phố trong quá trình vừa sắp xếp tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, vừa bảo đảm nguồn nhân lực cho hệ thống trạm y tế.

Ông Hoàng Anh Công khẳng định, mục tiêu của hoạt động giám sát không chỉ là chỉ ra những tồn tại, hạn chế mà quan trọng hơn là nhận diện các bất cập về cơ chế, chính sách để kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành nghiên cứu sửa đổi, bổ sung, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho việc phát triển nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống trạm y tế, đáp ứng yêu cầu chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Bài và ảnh: Đan Phương/Báo Tin tức và Dân tộc