Y tế cơ sở - Điểm tựa tin cậy của người dân Thủ đô

Hình thành mạng lưới y tế gần dân, vì dân

Cách đây 5 năm, trong những ngày cao điểm của đại dịch Covid-19, các trạm y tế xã, phường, thị trấn đã trở thành tuyến đầu trong truy vết, tiêm chủng và chăm sóc người bệnh tại cộng đồng. Thực tiễn ấy đã khẳng định rõ ràng vị trí không thể thay thế của y tế cơ sở trong hệ thống chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Người dân khám sức khỏe tại Trạm Y tế phường Việt Hưng. Ảnh: Sở Y tế

Sau đại dịch, vai trò của y tế cơ sở tiếp tục được mở rộng. Tại các trạm y tế, người dân không chỉ được tiêm chủng hay phòng, chống dịch bệnh mà còn có thể khám chữa bệnh thông thường, quản lý các bệnh không lây nhiễm, theo dõi sức khỏe định kỳ và nhận tư vấn điều trị ngay tại địa phương. Đây là bước chuyển quan trọng, đưa dịch vụ y tế đến gần hơn với đời sống thường nhật.

Hiện nay, Hà Nội có 126 trạm y tế xã, phường với gần 8.000 nhân lực, trong đó có hơn 1.100 bác sĩ. Giai đoạn 2021–2025, thành phố đã đầu tư khoảng 2.800 tỷ đồng để nâng cấp hơn 400 trạm y tế. Riêng năm 2026, kinh phí dành cho y tế cơ sở ước đạt hơn 4.054 tỷ đồng, với hơn 2.311 tỷ đồng phục vụ khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Những con số này phản ánh quyết tâm mạnh mẽ trong việc nâng cao năng lực tuyến y tế đầu.

Về những chuyển biến ở địa phương, bác sĩ CKI Nguyễn Xuân Đồng, Giám đốc Trạm Y tế xã Ba Vì cho biết, mô hình y tế cơ sở đang được triển khai theo hướng mới, đặt trọng tâm vào phòng, chống dịch và quản lý sức khỏe người dân theo nguyên lý y học gia đình. Việc chăm sóc sức khỏe theo vòng đời giúp theo dõi liên tục từ giai đoạn đầu đến tuổi cao, đòi hỏi chuyên môn ngày càng toàn diện. Khi được chăm sóc ngay tại nơi sinh sống, người dân dần thay đổi thói quen vượt tuyến, đồng thời niềm tin đối với y tế cơ sở cũng được củng cố.

Các y, bác sĩ Bệnh viện đa khoa Vân Đình hỗ trợ khám sức khỏe trên địa bàn xã Vân Đình (Hà Nội). Ảnh: Văn Lập

Tại phường Việt Hưng, bà Nguyễn Thanh Thủy, Phó Chủ tịch UBND phường cho hay, địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch, phối hợp với Sở Y tế Hà Nội để triển khai các hoạt động chăm sóc sức khỏe một cách bài bản. Đáng chú ý, việc tăng cường liên kết với các bệnh viện tuyến cuối giúp nâng cao chất lượng chuyên môn cho trạm y tế, tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ chất lượng cao ngay tại cơ sở, đồng thời giảm tải cho tuyến trên.

Chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh

Hưởng ứng Ngày Sức khỏe Thế giới 7-4 và Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”, với định hướng chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh, ngành Y tế Hà Nội đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm thay đổi nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng.

Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Nguyễn Trọng Diện và Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) Nguyễn Trọng Khoa trao đổi về vấn đề y tế cơ sở. Ảnh: Phan Anh

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trọng Diện, Giám đốc Sở Y tế Hà Nội cho biết, ngay từ đầu tháng 4, ngành Y tế Thủ đô đã đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe. Mạng lưới truyền thông được triển khai rộng khắp, kết hợp với việc hoàn thiện nền tảng “Sức khỏe Thủ đô” trên website và fanpage nhằm cung cấp kịp thời thông tin, khuyến nghị chăm sóc sức khỏe đến người dân.

Một trong những mục tiêu trọng tâm là khuyến khích mỗi cá nhân chủ động quan tâm đến sức khỏe của bản thân và gia đình. Thông điệp này được cụ thể hóa qua nhiều hoạt động thiết thực. Đặc biệt, ngày 4-4, Sở Y tế Hà Nội đã phối hợp với Trạm Y tế phường Việt Hưng tổ chức Lễ phát động Ngày Sức khỏe toàn dân, với các hoạt động như đi bộ rèn luyện thể chất và khám sức khỏe miễn phí cho khoảng 2.500 người cao tuổi. Điểm đáng chú ý là toàn bộ kết quả khám sức khỏe được cập nhật vào hồ sơ quản lý sức khỏe điện tử của người dân. Đây là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng hệ thống theo dõi sức khỏe theo vòng đời, giúp mỗi người được chăm sóc liên tục, có hệ thống.

Các y, bác sĩ Bệnh viện đa khoa Vân Đình hỗ trợ khám sức khỏe trên địa bàn xã Vân Đình (Hà Nội). Ảnh: Văn Lập

Được thăm khám và chăm sóc sức khỏe toàn diện miễn phí với đầy đủ các hạng mục như xét nghiệm máu, siêu âm, chụp chiếu, ông Đỗ Đình Thuận, phường Việt Hưng bày tỏ sự hài lòng. "Điều kiện trang thiết bị và trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ tại trạm y tế phường đã có bước tiến rõ rệt, giúp người dân hoàn toàn yên tâm khám chữa bệnh định kỳ ngay tại địa phương", ông Đỗ Đình Thuận chia sẻ,

Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Nguyễn Trọng Diện cho biết, từ mô hình thí điểm tại Việt Hưng, thông điệp chăm sóc sức khỏe chủ động đang được lan tỏa tới toàn bộ 126 xã, phường trên địa bàn. Ngành Y tế hướng tới mục tiêu tổ chức khám sức khỏe định kỳ ít nhất mỗi năm một lần cho người dân, kết hợp với các chương trình sàng lọc chuyên đề để phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật.

Định hướng này cũng được triển khai rộng khắp cả nước. Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) Nguyễn Trọng Khoa cũng nhận định, Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tạo ra bước chuyển lớn về tư duy trong chăm sóc sức khỏe. Trọng tâm không còn là chữa bệnh đơn thuần mà chuyển sang quản lý sức khỏe toàn dân, lấy người dân làm trung tâm và hướng tới phòng bệnh.

Để hiện thực hóa định hướng này, Bộ Y tế đang triển khai nhiều nội dung quan trọng, trong đó có hoàn thiện thể chế, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của trạm y tế cấp xã; xây dựng kế hoạch khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc bệnh; đồng thời tái cấu trúc hệ thống y tế cơ sở phù hợp với thay đổi về địa giới hành chính.

Những chuyển biến này cho thấy y tế cơ sở đang từng bước thay đổi từ nền tảng, hướng tới một hệ thống chăm sóc sức khỏe chủ động, liên tục và bền vững.

Gỡ “nút thắt”, nâng cao năng lực y tế cơ sở

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, song theo Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Nguyễn Trọng Diện, hệ thống y tế cơ sở Hà Nội vẫn đang đối mặt với không ít thách thức, tập trung vào 3 vấn đề then chốt hiện nay là nhân lực, năng lực chuyên môn và niềm tin của người dân.

Bệnh viện đa khoa Đông Anh hỗ trợ toàn diện Trạm Y tế xã Phúc Thịnh. Ảnh: Thắng Đạt

Toàn thành phố đang thiếu gần 2.500 nhân viên y tế, trong đó có khoảng 900 bác sĩ. Sự thiếu hụt này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu. Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nhân lực chưa đồng đều, khi một số trạm y tế có bác sĩ nhưng chủ yếu thuộc các chuyên ngành chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu khám chữa bệnh đa dạng của người dân.

Cơ sở hạ tầng và trang thiết bị cũng là một thách thức lớn. Dù đã được đầu tư, nhiều trạm y tế vẫn chưa đồng bộ về thiết bị, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ.

Một yếu tố quan trọng khác là niềm tin của người dân. Để người dân lựa chọn khám chữa bệnh tại nơi gần nhất, hệ thống y tế cơ sở cần bảo đảm chất lượng dịch vụ và sự thuận tiện trong tiếp cận. Đây là mục tiêu lâu dài mà ngành y tế Hà Nội đang kiên trì theo đuổi.

Để tháo gỡ những “điểm nghẽn”, từ góc độ chính sách, Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) Nguyễn Trọng Khoa cho rằng, cần tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất là hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các vướng mắc trong hệ thống văn bản pháp luật, tạo điều kiện để y tế cơ sở phát huy vai trò. Việc mở rộng danh mục thuốc, trang thiết bị và kỹ thuật sẽ giúp thầy thuốc có đủ phương tiện để xử lý các vấn đề sức khỏe ban đầu.

Thứ hai là phát triển nguồn nhân lực. Bác sĩ tại tuyến cơ sở cần có kiến thức toàn diện, vừa khám chữa bệnh, vừa phòng bệnh, vừa làm công tác truyền thông và quản lý sức khỏe cộng đồng. Đây là lực lượng đóng vai trò “gác cổng” trong hệ thống y tế, có thể giải quyết phần lớn các vấn đề cơ bản và quản lý bệnh mạn tính ngay tại địa phương.

Thứ ba là cơ chế tài chính phù hợp, nhằm thu hút nhân lực và khuyến khích người dân sử dụng dịch vụ tại cơ sở. Bên cạnh chi trả cho khám chữa bệnh, cần có cơ chế cho các hoạt động phòng bệnh và quản lý sức khỏe.

Cuối cùng là hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, phát triển y tế từ xa và ứng dụng công nghệ hiện đại. Việc xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và chăm sóc sức khỏe.

Theo ông Nguyễn Trọng Khoa, khi thầy thuốc được bảo đảm đầy đủ về cơ chế, năng lực và phương tiện, cùng với sự phát triển của chuyển đổi số, y tế cơ sở sẽ có cơ hội phát triển mạnh mẽ. Khi đó, niềm tin của người dân sẽ được củng cố và hệ thống y tế tuyến đầu sẽ thực sự trở thành nền tảng vững chắc trong chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Khi những “nút thắt” từng bước được tháo gỡ, một hệ thống y tế gần dân, vì dân hình thành rõ nét, góp phần nâng cao chất lượng sống và hướng tới hạnh phúc của mỗi người dân.

Yên Nga