Xuyên tạc lịch sử, xúc phạm lãnh tụ: Phải trả giá trước pháp luật

Bóp méo sự thật, xuyên tạc lịch sử

Một trong những biểu hiện đáng lo ngại trên không gian mạng hiện nay là sự đánh tráo khái niệm có chủ đích. Người ta nhân danh phản biện để phủ nhận; nhân danh tư duy độc lập để công kích; nhân danh khai phóng để xúc phạm; nhân danh nghiên cứu để bóp méo lịch sử. Nguy hiểm hơn, những hành vi ấy thường được bao bọc bằng lớp vỏ học thuật, được trình bày bằng ngôn ngữ có vẻ lý tính, được phát tán qua sách, video, tọa đàm hay các nền tảng số nhằm tạo cảm giác về một thứ “chân lý mới” đang được khám phá.

Cuốn sách “Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng” có nhiều chi tiết sai sự thật đã bị thu hồi.

Nhưng lịch sử không phải là một trò chơi ngôn ngữ. Lịch sử càng không phải là nơi người ta có thể tùy tiện lựa chọn một vài mảnh tư liệu rời rạc, cắt bỏ bối cảnh, bỏ qua hệ thống chứng cứ, rồi lắp ghép thành những kết luận phục vụ cho định kiến cá nhân. Bản chất của nghiên cứu lịch sử là tìm kiếm sự thật. Bản chất của xuyên tạc lịch sử là bóp méo sự thật. Hai hoạt động ấy đối lập nhau về mục đích, phương pháp và giá trị.

Vụ việc liên quan đến Nguyễn Thành Nam là một minh chứng rõ nét cho ranh giới giữa quyền tự do biểu đạt và hành vi vi phạm pháp luật. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, các tài liệu và nội dung được phát tán đã bị xác định có dấu hiệu xuyên tạc sự thật lịch sử về các cuộc cách mạng, bóp méo đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; đồng thời xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng nhiều lãnh đạo tiền bối của Đảng và Nhà nước. Vì vậy, đây không còn đơn thuần là vấn đề tranh luận học thuật hay khác biệt trong quan điểm nghiên cứu, mà đã vượt qua giới hạn của tự do ngôn luận và trở thành vụ việc đang được các cơ quan chức năng xử lý theo quy định của pháp luật.

Tại cơ quan điều tra, bị can Nguyễn Thành Nam thừa nhận nhiều nội dung trong sách là sai sự thật, bày tỏ sự hối hận và gửi lời xin lỗi tới bạn đọc. Ảnh CACC

Tôi thừa nhận có những tình tiết, nhận định sai sự thật, đi ngược lại với đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước, bôi nhọ hình ảnh của Hồ Chủ Tịch, gây hoang mang trong dư luận và làm ảnh hưởng đến uy tín của chính quyền Nhân dân. Tôi càng nhận thức được rằng sự nghiêm trọng, sai lầm của mình. Tôi chân thành xin lỗi.

Trong bất kỳ quốc gia nào, lãnh tụ dân tộc không chỉ là những cá nhân trong lịch sử. Các vị lãnh tụ, những người được lịch sử và Nhân dân tôn vinh, là biểu tượng của những giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt của đất nước. Không phải ngẫu nhiên mà hầu hết các quốc gia trên thế giới đều có những thiết chế pháp lý nhằm bảo vệ sự thật lịch sử, bảo vệ các biểu tượng quốc gia và ngăn chặn các hành vi tuyên truyền sai lệch có khả năng gây tổn hại đến nền tảng chính trị - xã hội.

Điều đáng suy nghĩ hơn là những nội dung sai lệch ngày nay không còn tồn tại trong phạm vi hẹp. Một cuốn sách có thể được thu hồi. Một ấn phẩm có thể bị tiêu hủy. Nhưng hàng chục video, hàng trăm đoạn cắt ghép và hàng nghìn lượt chia sẻ trên không gian mạng có thể tiếp tục tồn tại, len lỏi vào nhận thức xã hội, đặc biệt là nhận thức của những người trẻ thiếu điều kiện kiểm chứng thông tin.

Sức công phá của một thông tin sai lệch trong thời đại số lớn hơn nhiều lần so với trước đây. Một lời bịa đặt được lặp lại đủ nhiều có thể tạo ra cảm giác như một sự thật. Một nhận định sai lệch được lan truyền liên tục có thể làm xói mòn niềm tin của một bộ phận công chúng đối với lịch sử dân tộc. Đó chính là lý do vì sao không thể xem nhẹ những hành vi xuyên tạc lịch sử dưới bất kỳ hình thức nào.

Mọi hành vi đều phải trả giá

Diễn biến của vụ việc cho thấy các cơ quan chức năng đã xử lý từng bước, đúng trình tự và dựa trên căn cứ pháp luật rõ ràng. Ngay sau khi xuất hiện những phản ánh của dư luận và giới nghiên cứu, cơ quan quản lý nhà nước đã yêu cầu rà soát nội dung cuốn sách. Nhà xuất bản Hội Nhà văn thừa nhận những hạn chế trong công tác biên tập, thẩm định, đồng thời nhận trách nhiệm về những thiếu sót liên quan đến độ chính xác của dữ liệu lịch sử và cách diễn đạt trong tác phẩm. Cuốn sách bị dừng phát hành và thu hồi trên toàn quốc.

Ngày 15/6/2026, Cục Xuất bản, In và Phát hành xử phạt Nhà xuất bản Hội Nhà văn 100 triệu đồng, đình chỉ hoạt động hai tháng, buộc tiêu hủy toàn bộ số xuất bản phẩm đã thu hồi và nộp lại khoản lợi bất hợp pháp thu được từ việc phát hành cuốn sách. Quyết định xử phạt xác định cuốn sách chứa các thông tin, nhận định không chính xác về nhân vật và sự kiện lịch sử, đồng thời sử dụng ngôn ngữ không phù hợp khi viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh và các lãnh đạo tiền bối của Đảng.

Những diễn biến tiếp theo cho thấy vụ việc không dừng lại ở phạm vi xử lý hành chính đối với hoạt động xuất bản. Khi cơ quan điều tra xác định có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam đã được thực hiện theo quy định của pháp luật. Đây là bước chuyển từ trách nhiệm hành chính sang trách nhiệm hình sự, phản ánh tính chất và mức độ nghiêm trọng của hành vi bị điều tra.

Cuốn sách bị thu hồi (ảnh trên); 2 bị can Nguyễn Thành Nam và Trần Việt Anh (ảnh dưới).

Trong nhà nước pháp quyền, không ai có quyền đứng trên pháp luật. Một cá nhân có thể nổi tiếng. Một người có thể có học vị cao. Một người có thể có ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội. Nhưng tất cả những điều đó không tạo ra bất kỳ đặc quyền nào để được miễn trừ trách nhiệm khi vi phạm pháp luật.

Đáng chú ý, theo thông tin được công bố, tại cơ quan điều tra, Nguyễn Thành Nam đã thừa nhận trong các nội dung đã phát tán có những tình tiết và nhận định sai sự thật. Sự thừa nhận ấy một lần nữa cho thấy đây không phải là cuộc tranh luận giữa những cách hiểu lịch sử khác nhau, mà là câu chuyện của những thông tin bị xác định là sai lệch. Khi sự thật đã được xác định, mọi nỗ lực núp bóng “khai phóng” hay “phản biện” đều không thể làm thay đổi bản chất vấn đề.

Tự do ngôn luận là một quyền cơ bản. Nhưng chưa bao giờ tự do ngôn luận được hiểu là quyền bịa đặt. Chưa bao giờ tự do học thuật được hiểu là quyền xuyên tạc. Và càng chưa bao giờ phản biện xã hội được hiểu là quyền xúc phạm những biểu tượng thiêng liêng của dân tộc.

Nếu xã hội dung túng cho việc nhân danh khai phóng để xuyên tạc lịch sử hôm nay thì ngày mai sẽ xuất hiện những người nhân danh sáng tạo để phủ nhận luật pháp, nhân danh tự do để phủ nhận trách nhiệm, nhân danh quyền cá nhân để phủ nhận lợi ích quốc gia. Đó là con đường dẫn tới sự hỗn loạn trong nhận thức và đổ vỡ các chuẩn mực xã hội.

Tranh minh họa

Trong tâm thức của nhiều thế hệ người Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh là hiện thân của khát vọng độc lập dân tộc, của lòng yêu nước, thương dân và đức hy sinh trọn đời vì Tổ quốc. Tình cảm kính yêu mà Nhân dân dành cho Người được bồi đắp từ chính cuộc đời hoạt động cách mạng đầy gian lao, từ những cống hiến vĩ đại cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và từ nhân cách lớn đã chạm tới lương tri của hàng triệu con người trên thế giới. Vì vậy, mọi hành vi cố tình xuyên tạc, bôi nhọ hay xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh không đơn thuần là sự xúc phạm đối với một cá nhân, mà còn là sự xâm phạm những giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần đã được hun đúc qua nhiều thế hệ người Việt Nam.

Sự nghiêm minh của pháp luật trong vụ việc này vì thế không chỉ nhằm xử lý một hành vi cụ thể. Nó còn phát đi một thông điệp rõ ràng rằng xã hội Việt Nam bảo vệ quyền tự do nhưng không dung túng cho sự lạm dụng tự do; khuyến khích phản biện nhưng không chấp nhận xuyên tạc; tôn trọng nghiên cứu khoa học nhưng không cho phép ngụy tạo lịch sử. Đó cũng là lời cảnh tỉnh đối với bất kỳ ai đang nuôi dưỡng ảo tưởng rằng có thể dùng sức mạnh của mạng xã hội, sự hiếu kỳ của đám đông hay những mỹ từ học thuật để che đậy những hành vi vi phạm pháp luật.

Lịch sử có thể được nghiên cứu bằng nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng sự thật lịch sử không thể bị thay thế bằng sự bịa đặt. Tự do có thể rất rộng, nhưng pháp luật luôn là giới hạn cuối cùng. Và bất cứ ai vượt qua giới hạn ấy, dù nhân danh điều gì, cuối cùng cũng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, trước xã hội và trước chính lương tri của mình.

Tối 7/7, Công an thành phố Hà Nội cho biết Cơ quan An ninh điều tra đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Nguyễn Thành Nam và Trần Việt Anh về tội "làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam". Vụ án liên quan đến cuốn sách "Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng" cùng nhiều video có nội dung vi phạm pháp luật. Cơ quan điều tra xác định các tài liệu này có nội dung xuyên tạc sự thật lịch sử về các cuộc cách mạng, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đồng thời xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước khác...

Đức Nghĩa