Xuôi dòng Hoạt Giang: Đánh thức 'trầm tích' trên vùng đất Ba Đình

Danh thắng Động Từ Thức với những nhũ thạch vô vàn màu sắc tạo nên một thế giới huyền ảo, lung linh

Năm 2025, đánh dấu bước ngoặt có ý nghĩa đặc biệt đối với xã Ba Đình khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Xã Ba Đình được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của 04 xã: Ba Đình, Nga Trường, Nga Thiện và Nga Vịnh. Cuộc “hội tụ” này không chỉ mở rộng địa giới hành chính lên 27,22 km2, mà còn kết tinh những giá trị di sản quý báu nhất của vùng đất này vào một chỉnh thể thống nhất. Dòng sông Hoạt giờ đây trở thành “trục xương sống” quy hoạch, xâu chuỗi toàn bộ hệ thống di tích, danh thắng vào một không gian quản lý thống nhất. Đây chính là tiền đề then chốt để Đảng bộ xã Ba Đình khóa I (nhiệm kỳ 2025-2030) ban hành Nghị quyết mang tính đột phá: Đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn dựa trên nền tảng bảo tồn văn hóa và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân.

Toàn cảnh khu Danh thắng Động Từ Thức được quy hoạch bài bản

Trên trục phát triển dọc sông Hoạt, điểm nhấn đầu tiên phải kể đến là danh thắng quốc gia Động Từ Thức. Khoác lên mình sắc màu huyền thoại, Động Từ Thức chinh phục du khách bằng vẻ đẹp tinh tế và chiều sâu văn hóa gắn liền với truyền thuyết Từ Thức gặp tiên. Hệ thống thạch nhũ trong động được thiên nhiên kiến tạo qua hàng triệu năm, trùng hợp một cách kỳ lạ với tích truyện dân gian. Ba cung động: Cung 1 (kết duyên), Cung 2 (chốn bồng lai) và Cung 3 (chia ly) tạo nên một kịch bản hoàn hảo cho loại hình du lịch trải nghiệm - kể chuyện (storytelling tour). Những “kho vàng”, “kho muối”, những dàn “đàn đá” khi gõ vào phát ra âm thanh trầm bổng không chỉ là kiệt tác địa chất mà còn là minh chứng cho trí tưởng tượng phong phú và tâm hồn lãng mạn của cư dân vùng cửa biển xưa.

Bên cạnh Động Từ Thức, cụm di tích Bia Thần và hình tượng “Lã Vọng câu cá” bên bờ sông Hoạt góp phần hoàn thiện bức tranh sơn thủy hữu tình. Chữ “Thần” khắc trên vách núi dựng đứng, dù là bút tích của Vua Lê hay Chúa Trịnh, vẫn sừng sững như một lời khẳng định về vị thế địa linh của vùng đất này.

Di tích lịch sử Khu căn cứ khởi nghĩa Ba Đình được quy hoạch đồng bộ, chuẩn bị hoàn thành

Nếu đoạn sông qua Động Từ Thức mang màu sắc huyền thoại, thì dòng chảy qua trung tâm xã Ba Đình lại cuộn trào hào khí lịch sử. Tên gọi “Ba Đình” là sự kế thừa và tôn vinh trực tiếp địa danh lịch sử lừng lẫy: Căn cứ khởi nghĩa Ba Đình (1886-1887).

Khu di tích lịch sử cấp quốc gia này là một “địa chỉ đỏ” đặc biệt. Gần 140 năm trước, tận dụng địa thế chiêm trũng và sình lầy, các lãnh tụ phong trào Cần Vương đã xây dựng nên một hệ thống phòng thủ “làng trong làng, thành trong thành” độc nhất vô nhị. Những lũy tre, hào nước năm xưa nay được quy hoạch, tôn tạo để trở thành điểm đến giáo dục truyền thống yêu nước sinh động.

Địa giới mới đã tạo điều kiện để kết nối Căn cứ Ba Đình với các di tích vệ tinh như Đền thờ Tướng quân Trịnh Minh, Bia thờ Nữ tướng Lê Thị Hoa, Nghè Đông Kinh... tạo thành một quần thể di tích liên hoàn. Việc khai thác giá trị lịch sử không chỉ dừng lại ở bảo tồn, mà đang được định hướng trở thành sản phẩm du lịch đặc thù, mang lại giá trị kinh tế và lan tỏa niềm tự hào cho cộng đồng.

Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Ba Đình lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030

Tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ xã Ba Đình lần thứ I (nhiệm kỳ 2025-2030), một tư duy đột phá đã được hình thành. Nghị quyết Đại hội xác định: “Phát huy truyền thống lịch sử, văn hóa và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân để phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn”. Đây là một quyết sách táo bạo nhưng hoàn toàn có cơ sở thực tiễn. Mô hình phát triển du lịch của xã Ba Đình được quy hoạch theo cấu trúc chiến lược “Một trục - Ba cực”. Trong đó, dòng sông Hoạt và tuyến đường giao thông huyết mạch đóng vai trò là trục kết nối. Ba cực tăng trưởng du lịch bao gồm: Cực Lịch sử - Tâm linh: Lấy Khu di tích Căn cứ khởi nghĩa Ba Đình làm trọng tâm, kết nối với các đền thờ, miếu mạo, giáo dục truyền thống yêu nước. Cực Danh thắng - Huyền thoại: Lấy Động Từ Thức và quần thể núi đá vôi xung quanh làm điểm nhấn, khai thác du lịch hang động và văn hóa dân gian. Cực Sinh thái - Nghỉ dưỡng: Tập trung vào quần thể rừng đồi Hoàng Cương và thung lũng ven sông. Với hệ sinh thái còn nguyên sơ, đây là nơi lý tưởng để phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm (trekking), cắm trại và nghỉ dưỡng xanh. Chính quyền xã Ba Đình đang nỗ lực hiện thực hóa tầm nhìn này bằng việc kêu gọi đầu tư hạ tầng giao thông, kết nối các điểm di tích. Những con đường mới đang được mở ra, nối liền Từ Thức với chiến khu Ba Đình, nối liền ký ức với hiện tại.

Quần thể rừng đồi Hoàng Cương giàu tiềm năng du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng

Bài toán hạ tầng và sản phẩm du lịch đang được xã Ba Đình giải quyết bằng phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Bên cạnh nguồn vốn đầu tư công để nâng cấp giao thông, chỉnh trang di tích, xã chú trọng khơi dậy nguồn lực trong dân.

Người dân Ba Đình, chủ thể của di sản, đang bắt nhịp với tư duy làm kinh tế du lịch. Từ việc giữ gìn cảnh quan "sáng - xanh - sạch - đẹp”, ứng xử văn minh, cho đến việc chuẩn hóa các sản phẩm OCOP, ẩm thực bản địa. Những món ăn dân dã như gỏi cá nhệch, dê ủ trấu, rượu nếp... vốn là đặc sản địa phương, nay được nâng tầm thành sản phẩm phục vụ du khách.

Công nghệ số cũng là một đột phá trong nhiệm kỳ này. Việc số hóa dữ liệu di tích, gắn mã QR thuyết minh tự động, hay quảng bá hình ảnh Ba Đình trên các nền tảng mạng xã hội đang được triển khai mạnh mẽ. Điều này giúp hình ảnh một Ba Đình vừa cổ kính, vừa năng động đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước.

Lễ hội Phủ Trung Điền

Dòng sông Hoạt vẫn miệt mài chảy ra biển lớn, mang theo phù sa bồi đắp cho đôi bờ và mang cả khát vọng vươn lên của một vùng đất mới. Với thế và lực sẵn có, cùng định hướng phát triển bài bản, xã Ba Đình đang từng bước chuyển mình. Và những trầm tích văn hóa - lịch sử đang được đánh thức để trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ. Xuôi dòng Hoạt giang hôm nay, chúng ta có quyền tin tưởng vào một tương lai rạng rỡ, nơi du lịch thực sự trở thành đòn bẩy đưa kinh tế - xã hội Ba Đình cất cánh.

Minh Quyên