Xung đột tại Trung Đông: Mỹ kêu gọi công dân rời Iraq, cảnh báo nguy cơ sớm tấn công tại Baghdad

Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, cơ quan ngoại giao Mỹ cho biết các nhóm dân quân tại Iraq có liên kết với Iran có thể nhắm mục tiêu vào khu vực trung tâm Baghdad - nơi tập trung nhiều cơ quan ngoại giao nước ngoài. Đại sứ quán nhấn mạnh Iran và các lực lượng đồng minh đã từng tiến hành nhiều cuộc tấn công nhằm vào công dân Mỹ và các mục tiêu liên quan đến Mỹ trên khắp Iraq, trong đó có cả khu vực Kurdistan.

Cơ quan này khuyến cáo công dân Mỹ "không tới Iraq vì bất kỳ lý do nào" và "rời đi ngay lập tức nếu đang có mặt tại đây", đồng thời cảnh báo hàng loạt đối tượng có thể là mục tiêu như công dân Mỹ, doanh nghiệp, trường đại học, cơ quan ngoại giao, cơ sở năng lượng, khách sạn, sân bay... Phía Washington cũng chỉ trích Baghdad đã chưa ngăn chặn hiệu quả các vụ tấn công xuất phát từ lãnh thổ nước này.

Về phần mình, phía Iraq cho biết đang thực hiện nghĩa vụ bảo vệ các phái bộ ngoại giao trong bối cảnh tình hình khu vực leo thang. Chính phủ Iraq cũng kêu gọi Mỹ chấm dứt các cuộc không kích nhằm vào lực lượng Huy động Nhân dân (PMF) - một nhóm vũ trang Shiite - mà Thủ tướng Iraq Mohammed Shia al-Sudani cho là hành động vi phạm chủ quyền quốc gia.

Diễn biến trên xảy ra trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Israel và Iran tiếp tục gia tăng. Cùng ngày, Bộ Y tế Iran cho biết một cơ sở y tế lâu đời tại thủ đô Tehran - Viện Pasteur Iran - đã bị tấn công, gây thiệt hại nghiêm trọng. Tehran lên án đây là "cuộc tấn công trực tiếp vào an ninh y tế quốc tế".

Về phía quân đội Iran, người phát ngôn Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, ông Ebrahim Zolfaghari, tuyên bố đánh giá của Mỹ và Israel về năng lực quân sự của Iran là "không chính xác". Ông khẳng định các cơ sở bị phá hủy trong các cuộc không kích gần đây "không đáng kể", đồng thời nhấn mạnh các cơ sở chiến lược của Iran nằm ở những địa điểm mà Washington "không thể tiếp cận".

Quan chức này cũng cảnh báo Mỹ và Israel cần chuẩn bị đối phó với các đợt tấn công "mạnh mẽ và quy mô lớn hơn" trong thời gian tới.

*Ngày 1-4, Chính phủ Malaysia đã thông báo triển khai chế độ làm việc tại nhà đối với toàn bộ khu vực công và các công ty liên kết với chính phủ, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 15-4 nhằm ứng phó khủng hoảng năng lượng.

Theo Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim, đây là biện pháp chủ động nhằm giảm tiêu thụ nhiên liệu và bảo đảm tính bền vững của nguồn cung năng lượng quốc gia trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu đang diễn biến phức tạp. Ông nhấn mạnh rằng căng thẳng địa chính trị tại Tây Á đã gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, buộc Malaysia phải có những phản ứng phù hợp để không rơi vào thế bị động.

Tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng cập cảng ở Gujarat, Ấn Độ sau khi băng qua eo biển Hormuz, ngày 17-3-2026. Ảnh: TTXVN

Thủ tướng Anwar cảnh báo tình hình bất ổn tại Trung Đông dự kiến còn kéo dài và sự ổn định khu vực có thể trở nên tồi tệ hơn trước khi có dấu hiệu phục hồi. Ông nhấn mạnh Malaysia phải chấp nhận thực tế đây không phải là thời điểm bình thường và chính phủ cần hành động quyết liệt, tuân thủ nghiêm ngặt các kế hoạch chiến lược để bảo vệ an ninh năng lượng.

Bên cạnh việc thúc đẩy làm việc tại nhà, Chính phủ Malaysia đang triển khai nhiều biện pháp khác để kiểm soát việc sử dụng nhiên liệu, như đa dạng hóa nguồn cung, duy trì chuỗi cung ứng và kỷ luật tài chính thông qua việc tiết kiệm và thận trọng trong chi tiêu công. Chính phủ Malaysia cho biết các thông tin chi tiết về hướng dẫn thực hiện chính sách làm việc tại nhà sẽ tiếp tục được công bố trong thời gian tới.

Cùng ngày, Chính phủ Pháp đang thúc đẩy kế hoạch điện khí hóa nền kinh tế và từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, trong bối cảnh giá năng lượng tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông. Thủ tướng Pháp Sébastien Lecornu ngày 1-4 đã chỉ đạo các bộ ngành xác định các biện pháp ưu tiên nhằm thúc đẩy điện khí hóa các lĩnh vực then chốt, đồng thời đề xuất sử dụng phần tăng thu ngân sách từ thuế nhiên liệu để tài trợ cho các chính sách này.

Ông Lecorrnu đã giao Bộ trưởng phụ trách ngân sách David Amiel nghiên cứu phân bổ nguồn thu bổ sung từ giá nhiên liệu tăng để triển khai các biện pháp ưu tiên trong kế hoạch điện khí hóa. Các bộ ngành được yêu cầu báo cáo trước ngày 8-4, trước khi Chính phủ công bố kế hoạch tổng thể vào tuần tới.

Chính phủ Pháp đặt mục tiêu giảm tỷ lệ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch từ mức 60% hiện nay xuống còn 40% vào năm 2030, thông qua việc mở rộng sử dụng xe điện và thay thế hệ thống sưởi bằng các thiết bị điện như bơm nhiệt. Thủ tướng Lecornu nhấn mạnh việc đẩy nhanh tiến trình này không chỉ vì mục tiêu khí hậu mà còn liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia.

Trong các biện pháp cụ thể, Bộ trưởng Kinh tế Roland Lescure được giao xây dựng lộ trình giảm phụ thuộc năng lượng, với các mốc năm 2030 và 2035. Bộ này cũng được giao triển khai chương trình cho thuê xe điện dành riêng cho một số ngành nghề sử dụng nhiều phương tiện di chuyển như y tá tư nhân hay nhân viên chăm sóc.

Chính phủ cũng dự kiến huy động thêm các nguồn vốn thay thế, từ Quỹ Tiền gửi và Ký thác và hệ thống ngân hàng, nhằm hỗ trợ các ngành nghề như thợ làm bánh trong quá trình chuyển đổi sang thiết bị sử dụng điện.

Trong lĩnh vực giao thông, Bộ trưởng Quy hoạch lãnh thổ Françoise Gatel và Bộ trưởng Giao thông Philippe Tabarot được giao đề xuất các giải pháp giảm phát thải hoàn toàn đối với vận tải đường bộ tại một số khu vực thí điểm. Trong lĩnh vực nhà ở, Bộ trưởng Nhà ở Vincent Jeanbrun được giao xây dựng lộ trình chấm dứt sử dụng khí đốt trong các công trình mới và nhà ở xã hội, đồng thời thúc đẩy các chương trình hỗ trợ cải tạo nhằm chuyển đổi sang hệ thống sưởi và nước nóng sử dụng điện.

Quốc vụ khanh phụ trách biển Catherine Chabaud được giao đề xuất các giải pháp công nghệ nhằm giảm phát thải cho đội tàu đánh bắt, trong khi Bộ trưởng Công nghiệp Sébastien Martin có nhiệm vụ xác định các quy trình sản xuất có thể khử carbon hoàn toàn từ nay đến năm 2030 hoặc 2035, cũng như đánh giá năng lực sản xuất trong nước đối với các thiết bị như bơm nhiệt, xe điện và thiết bị điện chuyên dụng.

Trong khi đó, theo phóng viên tại châu Phi, nhiều quốc gia trong châu lục đã đồng loạt tăng giá nhiên liệu từ đầu tháng Tư, trong bối cảnh nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn và giá dầu thế giới leo thang mạnh. Diễn biến này được dự báo sẽ làm tăng chi phí vận tải, đẩy giá hàng hóa thiết yếu đi lên và gây thêm sức ép đối với các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu xăng dầu.

Đợt điều chỉnh lần này diễn ra trên diện rộng, từ miền Nam đến Tây Phi và Đông Phi, với các nước như Nam Phi, Ghana, Malawi, Tanzania, Mauritania và Gambia đều áp dụng mức giá mới. Điều đó cho thấy tác động của cú sốc năng lượng toàn cầu đang lan rộng nhanh trên toàn lục địa.

Tại Nam Phi, giá xăng tăng 3,06 rand/l (0,18 USD/l) từ ngày 1-4, trong khi giá dầu diesel tăng từ 7,37 rand đến 7,51 rand/l. Nhà chức trách cho biết mức tăng này xuất phát từ việc giá dầu Brent bình quân tăng mạnh, chi phí vận chuyển leo thang và đồng rand suy yếu so với USD.

Để giảm bớt tác động trước mắt, Chính phủ Nam Phi đã áp dụng biện pháp giảm tạm thời 3 rand/l đối với khoản thuế nhiên liệu chung trong giai đoạn từ ngày 1-4 đến 5-5. Tuy nhiên, áp lực chi phí vẫn lớn do một số khoản thu khác trong cơ cấu giá tiếp tục được điều chỉnh tăng. Ở Tây Phi, Ghana nâng giá sàn tối thiểu cho kỳ điều hành đầu tháng Tư, khiến giá xăng tăng khoảng 15% lên 13,30 cedi/l (1,22 USD/l) và giá diesel tăng khoảng 19% lên 17,10 cedi/l. Mauritania cũng tăng giá xăng 15,3% và dầu diesel 10%, đồng thời phải tính tới các biện pháp hỗ trợ cho nhóm thu nhập thấp.

Tại Malawi, giá xăng tăng 34% lên 6.672 kwacha/l (3,9 USD/l) và giá diesel tăng 35% lên 6.687 kwacha/l. Ở Tanzania, giá trần xăng tại Dares Salaam tăng 33% so với tháng trước, trong khi giá diesel cũng tăng với tỷ lệ tương tự.

Giới quan sát nhận định làn sóng tăng giá nhiên liệu lần này có thể nhanh chóng lan sang giá lương thực, logistics và chi phí sản xuất. Trong bối cảnh thị trường dầu mỏ toàn cầu còn nhiều biến động, kiểm soát lạm phát và ổn định đời sống dân sinh sẽ tiếp tục là thách thức lớn đối với nhiều chính phủ châu Phi trong thời gian tới.

*Thị trường diễn biến "chóng mặt" trước nguy cơ căng thẳng leo thang

Thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh trong ngày 2-4, với giá dầu tăng vọt, trong khi chứng khoán châu Á đồng loạt giảm sâu, sau bài phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump về chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

Trong bài phát biểu toàn quốc đầu tiên kể từ khi xung đột bùng phát, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ tiếp tục tấn công Iran "rất mạnh mẽ" trong vòng 2-3 tuần tới và "hoàn tất nhiệm vụ" khi các mục tiêu chiến lược cốt lõi đang tiến gần hoàn thành. Ông cũng cảnh báo Iran có thể bị "đưa trở lại thời kỳ đồ đá", đồng thời để ngỏ khả năng nhắm vào hạ tầng năng lượng nếu không đạt được thỏa thuận.

Tuy nhiên, bài phát biểu không đưa ra lộ trình rõ ràng cho việc chấm dứt xung đột hoặc giải quyết tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, khiến tâm lý nhà đầu tư xấu đi rõ rệt.

Ngay sau phát biểu, giá dầu tăng mạnh. Dầu Brent tăng 6,9% lên 108,15 USD/thùng, trong khi dầu thô WTI của Mỹ tăng 6,4% lên 106,55 USD/thùng. Đà tăng này phản ánh lo ngại căng thẳng leo thang có thể ảnh hưởng tới eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu khí quan trọng của thế giới.

Trái ngược với diễn biến của dầu, thị trường chứng khoán châu Á giảm sâu. Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản mất 2,4% xuống 52.463,27 điểm; Kospi của Hàn Quốc giảm mạnh 4,5% xuống 5.234,05 điểm, trong bối cảnh lạm phát tháng 3 tăng 2,2% do giá nhiên liệu leo thang. Tại Trung Quốc, chỉ số Shanghai Composite giảm 0,9% còn 3.913,88 điểm, trong khi Hang Seng của Hong Kong giảm 1,3% xuống 24.965,07 điểm.

Các thị trường khác cũng ghi nhận xu hướng tiêu cực, với S&P/ASX 200 của Australia giảm 1,1%, Taiex của Đài Loan (Trung Quốc) mất 1,8% và Sensex của Ấn Độ giảm 1,9%. Hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ cũng giảm hơn 1,2%.

Tâm lý "né rủi ro" gia tăng cũng khiến thị trường kim loại quý đảo chiều giảm. Giá vàng giảm 4% xuống 4.621,30 USD/ounce, còn bạc mất 7,3% xuống 70,53 USD/ounce.

Trên thị trường tiền tệ, đồng USD tăng lên 159,35 yen/USD (so với 158,82 yen trước đó), trong khi đồng euro giảm xuống 1,1534 USD/euro.

TTXVN