Xuất khẩu thủy sản thêm thị trường tiềm năng, giúp giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ

Xuất khẩu thủy sản có thêm cơ hội tại thị trường mới- EFTA

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein.

Việc đàm phán Hiệp định EFTA hoàn tất là một tín hiệu tích cực trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, xu hướng bảo hộ gia tăng và các thị trường lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn đối với thủy sản.

EFTA không phải là khối thị trường lớn về dân số, nhưng có trình độ phát triển cao, sức mua tốt và nhu cầu ổn định đối với thực phẩm chất lượng cao. Với thủy sản Việt Nam, đây là cơ hội để giảm bớt phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, nhất là trong bối cảnh Mỹ còn nhiều rủi ro về thuế quan, phòng vệ thương mại, MMPA; EU tiếp tục gây sức ép về IUU, truy xuất nguồn gốc, dư lượng và các tiêu chuẩn bền vững.

Tuy nhiên, VASEP đánh giá, đây không phải thị trường có thể mở rộng bằng cách cạnh tranh giá đơn thuần. Cơ hội phù hợp hơn nằm ở nhóm sản phẩm có giá trị gia tăng và tiêu chuẩn cao như: tôm chế biến, tôm đông lạnh chất lượng cao, cá tra phi lê/cắt portion, cá tra chế biến, cá ngừ, mực – bạch tuộc, cua ghẹ, nhuyễn thể và sản phẩm tiện dụng cho bán lẻ.

Ngoài cơ hội về mở rộng thị trường, việc xuất khẩu sang các thị trường có FTA giúp doanh nghiệp hưởng ưu đãi thuế và khung thương mại ổn định hơn.

Đây cũng là cơ hội hợp tác hai chiều, bởi lẽ Na Uy và Iceland là những quốc gia có thế mạnh lớn về thủy sản, đặc biệt trong nuôi biển, khai thác, quản lý nguồn lợi, công nghệ lạnh, chế biến sâu và logistics.

FTA không chỉ mở cơ hội xuất khẩu, mà còn có thể thúc đẩy hợp tác về công nghệ, nguyên liệu, đầu tư, quản trị chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm mới. Với các doanh nghiệp Việt Nam có năng lực chế biến, nguồn nguyên liệu thủy sản chất lượng cao từ EFTA cũng có thể hỗ trợ phát triển sản phẩm phục vụ thị trường nội địa, bán lẻ hiện đại hoặc tái xuất…

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, thách thức của thị trường rất rõ. Thị trường yêu cầu sản phẩm có tiêu chuẩn cao, đảm bảoquy tắc xuất xứ và cạnh tranh tại thị trường nội địa khá lớn.

VASEP khuyến nghị doanh nghiệp cần chuẩn bị sớm về chất lượng, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quy tắc xuất xứ, bao bì – nhãn mác và khả năng làm việc với các hệ thống bán lẻ, nhập khẩu, foodservice tại Thụy Sĩ, Na Uy và Iceland.

Hiện xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang khối EFTA còn khiêm tốn, trong đó giao dịch đáng kể tập trung chủ yếu ở Thụy Sĩ và Na Uy. Năm 2025, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Thụy Sĩ đạt 34,123 triệu USD, tăng 15% so với năm 2024; sang Na Uy đạt 18,479 triệu USD, tăng 95%.

Tính chung hai thị trường này đạt khoảng 52,6 triệu USD, chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam nhưng cho thấy dư địa tăng trưởng ở phân khúc thị trường có sức mua cao.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản sang Thụy Sĩ đạt 13,437 triệu USD, giảm 15% so với cùng kỳ, chiếm 0,3% tổng xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Riêng tháng 5/2026, xuất khẩu sang Thụy Sĩ đạt 3,5 triệu USD, giảm 13,5%.

Trong khi đó, xuất khẩu sang Na Uy 5 tháng đầu năm đạt 7,027 triệu USD, tăng 36,7%; riêng tháng 5 đạt 1,643 triệu USD, tăng 11,5%. Diễn biến này cho thấy EFTA chưa phải là thị trường lớn về quy mô, nhưng vẫn có những tín hiệu tích cực, đặc biệt tại Na Uy.

V.H