Xuất khẩu Nghệ An hướng tới mốc 5 tỷ USD trước biến động toàn cầu

Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An trao đổi với chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong xung quanh vấn đề này.

P.V: Thưa ông Nguyễn Minh Phong, xung đột tại Trung Đông đang tác động mạnh đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu tại Nghệ An, ông đánh giá đâu là những rủi ro đáng chú ý hiện nay?

Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Có thể thấy rằng, kinh tế thế giới đang vận hành trong một giai đoạn đầy biến động. Nghệ An hiện đã vươn tầm hiện diện tại 170 quốc gia và vùng lãnh thổ, điều này đồng nghĩa với việc chúng ta không thể đứng ngoài những rung chấn địa chính trị. Dù các điểm nóng tại Trung Đông, đặc biệt là khu vực eo biển Hormuz, chủ yếu ảnh hưởng trực tiếp đến vận tải xăng dầu và năng lượng, nhưng hệ lụy kéo theo lại mang tính dây chuyền.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong. Ảnh: Internet

Rủi ro đầu tiên chính là bão giá vận tải và lạm phát. Khi các tuyến đường biển truyền thống bị đe dọa, chi phí bảo hiểm tăng vọt, thời gian vận chuyển kéo dài khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị bào mòn. Rủi ro thứ hai là áp lực tỷ giá. Trong bối cảnh bất ổn, các đồng tiền mạnh thường biến động mạnh mẽ, gây khó khăn cho việc hoạch định tài chính lâu dài của doanh nghiệp xuất khẩu. Để không rơi vào thế bị động, tôi cho rằng doanh nghiệp cần thực hiện đồng bộ 3 nhóm giải pháp:

Cần chủ động đa dạng hóa thị trường và lộ trình. Doanh nghiệp cần linh hoạt tìm kiếm các hệ thống logistics mới, thậm chí là các trụ cung ứng mới trên biển hoặc đường bộ để tránh vùng xung đột. Tuy nhiên, quá trình này cần sự kiên trì vì việc thay đổi đối tác hay thị trường liên quan mật thiết đến công nghệ sản xuất, thị hiếu và thói quen tiêu dùng vốn đã định hình từ lâu.

Sản phẩm chè Nghệ An có sức tiêu thụ lớn tại thị trường Trung Đông. Ảnh: Kim Hoa

Nghệ thuật đàm phán chia sẻ rủi ro. Doanh nghiệp nên chủ động thương lượng để chia sẻ gánh nặng chi phí vận tải tăng thêm. Trong ngắn hạn, ưu tiên hàng đầu là bảo vệ dòng hàng truyền thống được lưu thông, tránh để xảy ra tranh chấp hoặc phá vỡ các hợp đồng dài hạn chỉ vì những khó khăn tạm thời.

Quản trị tỷ giá thực chất. Doanh nghiệp phải đưa bài toán tỷ giá vào các điều khoản bổ sung trong hợp đồng. Việc thanh toán bằng đồng tiền nào, xác định tỷ giá tại thời điểm nào cần được kịch bản hóa chi tiết để giảm thiểu thiệt hại và duy trì lợi nhuận mục tiêu.

P.V: Nghệ An đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt 5 tỷ USD vào năm 2026. Theo ông, mục tiêu này có khả thi không?

Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Tôi cho rằng, con số 5 tỷ USD không chỉ là một mục tiêu định lượng, mà nó minh chứng cho bản lĩnh thích ứng của một địa phương đang chuyển mình mạnh mẽ. Nhìn vào bức tranh tổng thể, mục tiêu này vừa có những điểm tựa vững chắc, vừa chứa đựng những thách thức đòi hỏi sự bứt phá tự thân.

Công nhân Nhà máy Nafoods Gruop chế biến sản phẩm xuất khẩu. Ảnh: CS

Về những thuận lợi chiến lược: Kết quả của năm 2025 là một bệ phóng cực kỳ quan trọng. Khi đã chạm ngưỡng 4,52 tỷ USD với đà tăng trưởng gần 43%, chúng ta đã tạo ra được một quy mô sản xuất và hệ thống khách hàng đủ lớn.

Đặc biệt, từ đầu năm 2026, một cánh cửa lớn đã mở ra tại thị trường Mỹ là việc bác bỏ chính sách thuế đối kháng vốn gây cản trở mạnh mẽ trước đây. Hiện nay, với mức thuế nền 10%, nếu các sản phẩm của Nghệ An chứng minh được 100% xuất xứ Việt Nam (C/O) và chúng ta phát huy tốt năng lực đàm phán chính phủ để duy trì mức ưu đãi 0%, thì đây sẽ là lợi thế cạnh tranh.

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn của cả nước nói chung và Nghệ An nói riêng. Do đó, chỉ cần khai thác tốt dư địa này, mục tiêu 5 tỷ USD hoàn toàn nằm trong tầm tay.

Tuy nhiên, chúng ta không được phép chủ quan. Thứ nhất là những tác động từ địa chính trị tại Trung Đông. Dù thị trường Mỹ đang rộng mở, nhưng con đường đưa hàng hóa sang đó và các thị trường phương Tây lại đang gánh chịu hệ lụy trực tiếp từ xung đột Trung Đông.

Việc các tuyến hải trình qua Biển Đỏ bị gián đoạn buộc hàng hóa phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, không chỉ kéo dài thời gian vận chuyển thêm 10-15 ngày mà còn đẩy giá cước container và phí bảo hiểm lên cao. Điều này tạo áp lực lên giá thành xuất khẩu của doanh nghiệp Nghệ An.

Tiếp nhận thông tin và các đơn hàng tại Công ty tiếp vận Avina. Ảnh: Kim Hoa

Thách thức thứ hai chính là áp lực từ cái bóng của chính mình. Tăng trưởng 42,6% trên một nền tảng quy mô lớn là một áp lực khủng khiếp. Để duy trì đà tăng này, chúng ta không thể chỉ dựa vào những năng lực cũ mà phải tìm ra các động lực mới.

Thách thức thứ ba là sự bình đẳng của cuộc chơi toàn cầu. Khi các rào cản thuế đối kháng được gỡ bỏ cho cả các quốc gia khác, hàng hóa chúng ta sẽ cạnh tranh sòng phẳng về chất lượng, giá thành và các tiêu chuẩn phát triển bền vững (ESG). Thị trường Mỹ hay EU sẽ không còn ưu tiên hàng hóa chỉ vì giá rẻ, mà họ đòi hỏi sự minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Một yếu tố quan trọng mà tôi muốn nhấn mạnh là quyết tâm chính trị. Năm 2026 là năm đầu tiên chúng ta triển khai các quyết sách lớn sau Đại hội XIV của Đảng. Với một bộ máy mới, tư duy mới và ý thức trách nhiệm được đẩy lên mức cao nhất, hệ thống chính trị địa phương sẽ đóng vai trò là người mở đường, tháo gỡ những nút thắt về thủ tục, đất đai và hạ tầng để doanh nghiệp yên tâm sản xuất.

P.V: Theo ông, cần có những giải pháp gì để hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu phát triển bền vững trong thời gian tới?

Chuyên gia Nguyễn Minh Phong: Tôi đánh giá cao việc Chính phủ đã có những phản ứng rất nhanh thông qua việc ban hành các văn bản như Nghị quyết 36 về điều hành xăng dầu và các hướng dẫn từ Bộ Công Thương nhằm bình ổn thị trường. Tuy nhiên, ở cấp độ địa phương và doanh nghiệp, chúng ta cần thực hiện quyết liệt 3 nhóm việc sau:

Thứ nhất: Xây dựng kịch bản ứng phó linh hoạt. Các cơ quan quản lý nhà nước cùng doanh nghiệp cần ngồi lại để nghiên cứu thị trường sâu hơn. Chúng ta cần những thỏa thuận thương mại mới, các điều kiện cung ứng mới phù hợp với chi phí vận tải đang biến động. Mục tiêu là làm sao để dòng hàng không bị tắc nghẽn ở bất cứ công đoạn nào, từ cửa khẩu đến bến cảng.

Hàng container bốc dỡ tại Cảng Cửa Lò. Ảnh: TH

Thứ hai: Duy trì và mở rộng các hỗ trợ tài khóa. Cần tiếp tục thực hiện việc giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0% và chủ động rà soát để giảm thêm các loại thuế, phí liên quan đến hạ tầng cảng biển, phí logistics nội địa. Đây chính là nguồn dinh dưỡng cần thiết để doanh nghiệp hồi sức sau những cú sốc từ thị trường thế giới.

Thứ ba: Phá vỡ tư duy độc hành, thực hiện bài toán liên kết. Đây là vấn đề tôi trăn trở nhất. Doanh nghiệp Nghệ An cần phải đoàn kết để hình thành nên những tập đoàn lớn, những liên minh cổ phần có đủ tiềm lực tài chính và uy tín để đàm phán sòng phẳng với các đối tác toàn cầu. Chỉ khi đi cùng nhau, chúng ta mới có thể chia sẻ chi phí logistics, chia sẻ thông tin thị trường và cùng nhau đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại. Sự liên kết này không chỉ giúp đạt con số 5 tỷ USD mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững.

P.V: Xin trân trọng cảm ơn chuyên gia về cuộc trao đổi hết sức sâu sắc và thực tế này!

Kim Hoa (Thực hiện)