Xuất khẩu gạo: Tăng sản lượng, hướng đến nâng cao giá trị

Trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động, nâng cao chất lượng, phát triển sản xuất giảm phát thải và mở rộng thị trường được xem là những giải pháp then chốt để gia tăng giá trị hạt gạo Việt Nam.

Thị trường xuất khẩu chuyển biến tích cực

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 6 tháng đầu năm, cả nước xuất khẩu khoảng 5,2 triệu tấn gạo, thu về 2,38 tỷ USD, tăng 9,9% về khối lượng nhưng giảm 2,5% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Việc kim ngạch giảm trong khi sản lượng tăng chủ yếu do giá gạo xuất khẩu bình quân chỉ đạt khoảng 459,6 USD/tấn, giảm 11,3% so với cùng kỳ năm trước. Điều này phản ánh áp lực cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế vẫn ở mức cao, dù nhu cầu nhập khẩu của nhiều quốc gia tiếp tục được duy trì. Philippines vẫn là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 45% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trung Quốc đứng thứ hai với tỷ trọng 19,4%, tiếp theo là Ghana với 8,5%.

Ở trong nước, thị trường lúa gạo cơ bản ổn định. Ảnh: Bảo Minh

Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc đang có sự phục hồi mạnh khi giá trị xuất khẩu trong 5 tháng đầu năm tăng tới 87% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, xuất khẩu sang Philippines giảm 3,8% và Ghana giảm 24,7%. Đặc biệt, Iraq nổi lên là thị trường tăng trưởng đột biến với kim ngạch tăng gấp 132,4 lần, cho thấy dư địa mở rộng thị trường của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn rất lớn.

6 tháng đầu năm, cả nước xuất khẩu khoảng 5,2 triệu tấn gạo. Ảnh: PV

Những diễn biến trên cho thấy bên cạnh việc giữ vững các thị trường truyền thống, doanh nghiệp xuất khẩu gạo đang từng bước mở rộng thị trường, giảm dần sự phụ thuộc vào một số đối tác lớn, góp phần nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của thương mại toàn cầu.

Ở trong nước, thị trường lúa gạo cơ bản ổn định. Sau khi kết thúc vụ đông xuân, nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long tập trung chăm sóc và thu hoạch lúa hè thu sớm. Hoạt động thu mua lúa tươi diễn ra chậm, giá ít biến động. Đến hết tháng 6-2026, diện tích gieo cấy lúa cả nước ước đạt 4,57 triệu ha, giảm 3,7% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, diện tích lúa đông xuân đạt 2,93 triệu ha, giảm 1,3%; diện tích lúa hè thu đạt 1,64 triệu ha, giảm 7,8%. Mặc dù diện tích sản xuất giảm, giá một số chủng loại gạo trong nước đã có dấu hiệu cải thiện. Bình quân 6 tháng đầu năm, giá gạo nguyên liệu thành phẩm 5% tấm đạt 14.048 đồng/kg, tăng 1.644 đồng/kg so với 6 tháng cuối năm 2025. Trên thị trường xuất khẩu, giá gạo 5% tấm của Việt Nam trong quý II đạt bình quân 397 USD/tấn, tăng 41 USD/tấn so với quý I. Đây được xem là tín hiệu tích cực, tạo thêm động lực cho hoạt động xuất khẩu trong những tháng cuối năm.

Nâng sức cạnh tranh bằng sản xuất xanh và liên kết chuỗi

Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) Lê Thanh Tùng cho biết, nhu cầu tiêu dùng gạo thế giới trong 6 tháng cuối năm được dự báo không có nhiều biến động, bởi sản lượng và thương mại gạo toàn cầu hằng năm chỉ dao động trong một biên độ nhất định. Tuy nhiên, hiện tượng El Nino đang ảnh hưởng đến nhiều quốc gia Đông Nam Á và có thể tác động đến sản xuất niên vụ 2026-2027. Trong khi đó, nguồn cung bổ sung của Việt Nam từ nay đến cuối năm chủ yếu đến từ vụ hè thu và thu đông nhưng sản lượng không quá lớn. Vì vậy, hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam nhiều khả năng vẫn duy trì ổn định.

Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ việc tạo ra những cánh đồng lớn với ít nông dân sang xây dựng những cánh đồng lớn có sự tham gia của nhiều nông dân thông qua hợp tác xã. Ảnh: PV

Đối với diễn biến giá gạo, các chuyên gia cho rằng có thể xuất hiện những đợt tăng cục bộ tại một số thị trường nhập khẩu lớn như Philippines hoặc Trung Quốc khi nhu cầu tăng đột biến. Tuy nhiên, đây chủ yếu là biến động ngắn hạn. Do đó, điều quan trọng là nông dân và doanh nghiệp cần bình tĩnh, chủ động tổ chức sản xuất theo kế hoạch, tránh chạy theo những biến động nhất thời của thị trường.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho rằng, việc phát triển sản xuất lúa giảm phát thải hiện không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với ngành lúa gạo Việt Nam. Với khoảng 3,8 triệu ha đất lúa và hơn 7 triệu ha gieo trồng mỗi năm, việc áp dụng các giải pháp canh tác giảm phát thải không chỉ góp phần giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng hạt gạo và tăng thu nhập cho nông dân mà còn giúp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của các thị trường nhập khẩu.

Để đạt mục tiêu này, các giải pháp kỹ thuật cần được triển khai phù hợp với điều kiện từng vùng sinh thái. Chẳng hạn như: Đồng bằng sông Cửu Long ưu tiên giảm lượng giống gieo sạ thì Đồng bằng sông Hồng cần phát huy lợi thế cơ giới hóa nhằm giảm chi phí lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất. Do đó, Hợp tác xã tiếp tục giữ vai trò hạt nhân trong quá trình tái cơ cấu ngành lúa gạo. Việc liên kết các hộ nông dân thành vùng sản xuất tập trung sẽ tạo điều kiện áp dụng đồng bộ cơ giới hóa, quy trình sản xuất tiên tiến, giảm phát thải và hình thành chuỗi liên kết tiêu thụ bền vững.

Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ việc tạo ra những cánh đồng lớn với ít nông dân sang xây dựng những cánh đồng lớn có sự tham gia của nhiều nông dân thông qua hợp tác xã. Đây là hướng đi phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam và cũng là nền tảng để ngành lúa gạo nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời gian tới.

Trong bối cảnh cạnh tranh trên thị trường gạo thế giới ngày càng gay gắt, tăng trưởng về sản lượng là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để nâng cao giá trị xuất khẩu. Chuyển mạnh sang sản xuất xanh, giảm phát thải, tăng cường liên kết chuỗi và đa dạng hóa thị trường sẽ là nền tảng để ngành lúa gạo Việt Nam không chỉ giữ vững vị thế là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới mà còn từng bước khẳng định thương hiệu gạo chất lượng cao trên thị trường quốc tế.

Quỳnh Dung