Xuất khẩu gạo sang Philippines đối diện thách thức

Xuất khẩu gạo sang Philippines đối diện thách thức mới

Cục Phòng vệ thương mại (PVTM, Bộ Công Thương) vừa thông tin về việc Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) khởi xướng điều tra sơ bộ tự vệ với sản phẩm gạo nhập khẩu vào Philippines căn cứ đơn đề nghị của ngành sản xuất nội địa.

Sản phẩm bị điều tra: gạo nhập khẩu, kể cả gạo chưa xay xát, đã bóc vỏ (gạo nâu), xay một phần, xay hoàn toàn hoặc gạo vỡ, thuộc các mã AHTN chương 1006, gồm các mã 1006.10; 1006.20; 1006.30; 1006.40. Thời kỳ điều tra: từ 2020 đến tháng 8/2025

Căn cứ đơn đề nghị của ngành sản xuất nội địa kèm bằng chứng chứng minh, căn cứ số liệu thống kê từ cơ quan thống kê Philippines (PSA), Cơ quan Hải quan (BOC) và các nguồn chính thống khác, Bộ Nông nghiệp Philippines thấy rằng có bằng chứng sơ bộ về việc: Có sự gia tăng đáng kể và liên tục về khối lượng nhập khẩu gạo, cả về tuyệt đối và tương đối so với sản lượng và tiêu thụ nội địa;

Có thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất gạo nội địa, đặc biệt là các nông dân trồng lúa địa phương, thể hiện ở việc mất thị phần, sự gia tăng thâm nhập hàng nhập khẩu, tăng hàng tồn kho thương mại, sụt giảm khả năng tự cung tự cấp, tăng chi phí sản xuất mà không có sự tăng năng suất tương ứng, giá bán tại ruộng sụt giảm và bị kìm hãm, diện tích thu hoạch bị thu hẹp và khoảng cách giữa giá bán tại ruộng với giá bán lẻ ngày càng mở rộng;

Tồn tại mối quan hệ nhân quả giữa sự gia tăng nhập khẩu và thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất nội địa, thể hiện qua việc giá gạo trong nước liên tục hạ giá do gạo nhập khẩu và sự chuyển tải tác động của giá gạo nhập khẩu đến giá bán tại ruộng thông qua chuyển giá trị gạo tích hợp.

Trên cơ sở khuyến nghị của Phòng Phòng vệ thương mại – Sở nghiên cứu chính sách, Bộ trưởng Nông nghiệp đã xác định rằng đơn kiện và bằng chứng nộp kèm là đủ để khởi xướng điều tra vụ việc.

Ngoài ra, theo Quy tắc 5.2 của Quy tắc và quy định thi hành, Đạo luật Cộng hòa số 8800 (Đạo luật về biện pháp tự vệ), Bộ nông nghiệp sẽ xem xét vấn đề lợi ích công chúng, bao gồm việc không có khủng hoảng kinh tế hoặc chính trị và sự sẵn có nguồn cung nội địa đầy đủ trong quá trình ra kết luận điều tra sơ bộ.

Tất cả các bên quan tâm, bao gồm cả nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu, nhà sản xuất nội địa, thương nhân, nhà xay sát và các bên liên quan khác được mời gửi ý kiến, bằng chứng, quan điểm bằng văn bản về cuộc điều tra này.

Theo quy định, Bộ Nông nghiệp Philippines là cơ quan khởi xướng điều tra giai đoạn sơ bộ, trong trường hợp kết luận sơ bộ là khẳng định, Ủy ban thuế quan Philippines sẽ tiến hành điều tra chính thức.

Để giảm thiểu tác động gây ra trong trường hợp Philippines áp dụng biện pháp tự vệ với gạo nhập khẩu mà thời hạn áp dụng có thể lên đến 8 năm), Cục PVTM khuyến nghị Hiệp hội, doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam đi Philippines gửi ý kiến; theo dõi sát diễn biến vụ việc, chủ động rà soát tình hình xuất khẩu sang thị trường Philippines trong giai đoạn 2020-2025 (giai đoạn điều tra) và chuẩn bị đầy đủ dữ liệu liên quan để cung cấp thông tin lập luận, phản biện (ví dụ các lập luận về vấn đề lợi ích công cộng, thiệt hại của ngành sản xuất nội địa, mối quan hệ nhân quả, diễn biến không lường trước được …);

Phối hợp chặt chẽ với Cục PVTM, các nhà nhập khẩu, đề nghị các nhà nhập khẩu cùng tham gia ý kiến, trình bày quan điểm với cơ quan điều tra và đề nghị cơ quan điều tra chấm dứt vụ việc.

Đây là lần thứ hai sản phẩm gạo bị điều tra tự vệ. Trong lần điều tra thứ nhất, với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, hiệp hội và sự phối hợp chặt chẽ giữa hiệp hội, doanh nghiệp với Bộ Công Thương (đầu mối là Cục PVTM), sự hỗ trợ kịp thời của Cục PVTM, vụ việc đã được chấm dứt. Điều này cho thấy khả năng kháng kiện thành công nếu có sự tham gia tích cực của các bên liên quan.

Philippines là thị trường nhập khẩu gạo hàng đầu của Việt Nam, chiếm hơn 44% tổng lượng xuất khẩu. Gạo Việt được ưa chuộng nhờ giá cả cạnh tranh, chi phí vận chuyển thấp và được hưởng thuế suất 35% theo quy định mới.

Chỉ trong 2 tháng đầu năm 2026, lượng gạo xuất khẩu sang Philippines đạt 711.000 tấn. Dự kiến đến hết tháng 4/2026 đạt khoảng 1,5 triệu tấn, và có thể chạm mốc 2 triệu tấn trong nửa đầu năm.

Hà Linh