Xuất khẩu cá tra đạt trên 1 tỷ USD: Thách thức và triển vọng cuối năm

Trong nửa đầu năm 2026, xuất khẩu cá tra Việt Nam tiếp tục phục hồi tích cực khi tăng trưởng 12% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, trong ba thị trường lớn nhất, chỉ có Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng mạnh, còn Hoa Kỳ và Brazil đều giảm...

Xuất khẩu cá tra đang phục hồi tích cực, dự báo đạt khoảng 2 tỷ USD trong năm 2026. Ảnh: VASEP.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 6/2026, kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt 205 triệu USD, tăng 5% so với cùng kỳ năm 2025; lũy kế 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 12% so với 6 tháng đầu năm 2025.

TRUNG QUỐC TIẾP TỤC LÀ ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG

Trung Quốc tiếp tục giữ vững vị trí thị trường tiêu thụ cá tra lớn nhất của Việt Nam. Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu sang thị trường này đạt 299 triệu USD, tăng 35% so với cùng kỳ năm trước và chiếm khoảng 27% tổng kim ngạch toàn ngành. Đây cũng là thị trường đóng góp lớn nhất vào mức tăng trưởng chung của ngành cá tra.

Tuy nhiên, diễn biến theo tháng cho thấy tốc độ tăng trưởng đang có dấu hiệu chậm lại. Nếu sau 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng tới 43% thì đến hết tháng 6 mức tăng lũy kế còn 35%, riêng tháng 6 chỉ tăng 5%.

Điều này cho thấy hiệu ứng tăng trưởng mạnh đầu năm đang dần giảm tốc. Vì vậy, triển vọng nửa cuối năm vẫn phụ thuộc nhiều vào khả năng duy trì nhu cầu nhập khẩu của thị trường lớn nhất này.

Theo tính toán từ số liệu của VASEP, riêng Trung Quốc đã mang lại gần 78 triệu USD giá trị tăng thêm so với cùng kỳ năm trước, tương đương gần hai phần ba tổng mức tăng của toàn ngành trong nửa đầu năm.

Trái ngược với Trung Quốc, hai thị trường truyền thống là Hoa Kỳ và Brazil vẫn chưa cho thấy dấu hiệu phục hồi bền vững. Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu cá tra sang Hoa Kỳ đạt 167 triệu USD, giảm 5% so với cùng kỳ và chiếm khoảng 15% tổng kim ngạch xuất khẩu. Riêng tháng 6, xuất khẩu sang thị trường này giảm 10%.

Hoa Kỳ được đánh giá là thị trường có ý nghĩa đặc biệt đối với ngành cá tra bởi yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật. Do đó, việc xuất khẩu tiếp tục suy giảm không chỉ làm giảm kim ngạch mà còn cho thấy phân khúc sản phẩm giá trị cao vẫn chưa phục hồi rõ rệt.

Trong khi đó, Brazil đạt 88 triệu USD trong nửa đầu năm, giảm 6% và chiếm khoảng 8% tổng kim ngạch xuất khẩu. Riêng tháng 6, kim ngạch sang thị trường này giảm 12%. Dù vậy, sự suy giảm của Brazil không đồng nghĩa với việc toàn bộ khu vực Mỹ Latinh mất động lực tăng trưởng.

Bên cạnh Trung Quốc, khối CPTPP đang nổi lên là điểm sáng mới của xuất khẩu cá tra Việt Nam. Trong 4 tháng đầu năm, xuất khẩu sang các nước CPTPP đạt gần 128 triệu USD, tăng 21% và chiếm khoảng 18% tổng kim ngạch. Đáng chú ý, mỗi thị trường trong khối có nhu cầu khác nhau, tạo điều kiện để doanh nghiệp đa dạng hóa sản phẩm thay vì chỉ tập trung vào phi lê đông lạnh. Mexico nổi lên là một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất. Trong 4 tháng đầu năm, xuất khẩu cá tra sang nước này đạt gần 31 triệu USD, tăng 57%, trong đó khoảng 91% là sản phẩm phi lê đông lạnh.

Bên cạnh Mexico, Colombia cũng được đánh giá còn nhiều dư địa phát triển. Điều này cho thấy chiến lược tại khu vực Mỹ Latinh không nên chỉ tập trung vào việc khôi phục thị trường Brazil mà cần mở rộng sang các thị trường đang tăng trưởng nhanh.

Theo VASEP, các thị trường như Nhật Bản, Canada và một phần Australia cũng tạo cơ hội phát triển các sản phẩm chế biến sâu, đóng gói tiện lợi và có giá trị gia tăng cao hơn, qua đó góp phần nâng chất lượng tăng trưởng của ngành.

CẦN TRÁNH VÒNG LẶP DƯ CUNG

Theo các chuyên gia, nếu tăng trưởng chủ yếu đến từ việc mở rộng sản lượng phi lê đông lạnh tại các thị trường nhạy cảm về giá thì doanh thu có thể tăng, nhưng giá trị gia tăng và biên lợi nhuận chưa chắc được cải thiện tương ứng.

Ngược lại, việc nâng tỷ trọng các sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm tiện lợi và mở rộng tại các thị trường có yêu cầu cao sẽ giúp nâng chất lượng tăng trưởng, dù tốc độ tăng kim ngạch có thể không quá đột biến.

Xuất khẩu tăng cũng đồng nghĩa với kỳ vọng giá cá nguyên liệu cải thiện. Tuy nhiên, VASEP cho rằng nếu người nuôi và doanh nghiệp đồng loạt mở rộng sản xuất trong thời gian ngắn, nguy cơ cung vượt cầu hoàn toàn có thể tái diễn.

Bài học nhiều năm qua cho thấy điểm yếu của ngành cá tra không nằm ở năng lực sản xuất mà ở khả năng điều phối giữa vùng nuôi, con giống, sản lượng thu hoạch, công suất chế biến và nhu cầu thực tế của thị trường.

Do đó, việc mở rộng diện tích nuôi cần gắn với tín hiệu thị trường, đơn hàng và nhu cầu từng phân khúc thay vì chạy theo sản lượng. VASEP cũng khuyến nghị ngành cá tra cần tiếp tục nâng cao chất lượng con giống, ổn định vùng nguyên liệu, kiểm soát rủi ro môi trường, nâng hiệu quả chế biến và tận dụng phụ phẩm để gia tăng giá trị.

Với nền tảng 1,1 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, VASEP dự báo ngành cá tra có cơ sở hướng tới mục tiêu vượt mốc 2 tỷ USD xuất khẩu trong cả năm 2026 nếu duy trì được nhịp độ hiện nay.

Tuy nhiên, triển vọng này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như khả năng duy trì nhu cầu tại Trung Quốc, tốc độ phục hồi của thị trường Hoa Kỳ cũng như khả năng mở rộng xuất khẩu sang CPTPP, Mỹ Latinh, ASEAN và Trung Đông nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Về dài hạn, lợi thế của cá tra Việt Nam vẫn nằm ở nguồn cung ổn định, giá cạnh tranh và khả năng đáp ứng nhiều phân khúc tiêu dùng. Song để chuyển từ tăng trưởng kim ngạch sang tăng trưởng giá trị, ngành cần đẩy mạnh chuẩn hóa vùng nuôi, số hóa truy xuất nguồn gốc, phát triển sản phẩm chế biến sâu, tận dụng phụ phẩm và xây dựng chiến lược phù hợp cho từng thị trường.

Mốc 1,1 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026 là tín hiệu tích cực cho thấy ngành cá tra đang phục hồi. Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng bền vững, ngành không thể chỉ dựa vào một thị trường hay mở rộng sản lượng, mà cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường, nâng chất lượng sản phẩm và tăng giá trị gia tăng trong toàn chuỗi sản xuất.

Chu Khôi