Xuất khẩu cà phê Việt Nam tăng lượng giảm giá và bài học nâng cao giá trị từ EU

Xuất khẩu cà phê 6 tháng đầu năm 2026 tăng về sản lượng nhưng giảm về giá trị do giá xuất khẩu đi xuống. Trong khi đó, nghiên cứu cho thấy EU tạo ra gần 500 tỷ euro giá trị kinh tế từ cà phê nhờ chế biến, thương mại và dịch vụ, gợi mở hướng nâng cao giá trị gia tăng cho ngành cà phê Việt Nam trong thời gian tới...

Ảnh minh họa.

Theo số liệu báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 6, Việt Nam xuất khẩu 150 nghìn tấn cà phê, đạt giá trị 552,6 triệu USD; lũy kế 6 tháng đầu năm 2026 đạt 1,1 triệu tấn, đạt giá trị 4,78 tỷ USD, tăng 9,7% về khối lượng nhưng giảm 14,4% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.

GIÁ CÀ PHÊ XUẤT KHẨU TRỒI SỤT

Trong 6 tháng đầu năm 2026, giá xuất khẩu bình quân ước đạt 4.435 USD/tấn, giảm 22%. Đức, Italia và Hoa Kỳ tiếp tục là ba thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất của Việt Nam, chiếm thị phần lần lượt 14,1%, 7,9% và 6,9%. Gía trị xuất khẩu sang Đức giảm 21,7%, Italia giảm 9,6% và Hoa Kỳ giảm 2,2%. Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, Trung Quốc là thị trường tăng trưởng mạnh nhất với mức tăng 70,7%, trong khi Đức ghi nhận mức giảm mạnh nhất, 21,7%.

Trên thị trường thế giới, giá cà phê trong tháng 6/2026 giảm nhẹ so với tháng trước do triển vọng vụ mùa bội thu tại Braxin. Cụ thể, giá cà phê Robusta giao kỳ hạn tháng 7/2026 trên sàn London đạt 3.535 USD/tấn, giảm 31 USD/tấn so với tháng 5; giá Arabica giao kỳ hạn tháng 7/2026 trên sàn New York đạt 265,3 US cent/pound, giảm 19,2 US cent/pound.

Bước sang tuần đầu tháng 7, thị trường biến động mạnh. Phiên giao dịch ngày 7/7 chứng kiến đợt điều chỉnh sâu khi giá Robusta kỳ hạn tháng 7 giảm 4,23% (172 USD/tấn) xuống còn 3.892 USD/tấn; kỳ hạn tháng 9 giảm 4,25% xuống 3.872 USD/tấn; kỳ hạn tháng 11 giảm 4,19% còn 3.839 USD/tấn.

Trên sàn New York, Arabica kỳ hạn tháng 7 giảm 8,89% xuống 331,6 US cent/pound; kỳ hạn tháng 9 giảm 9,24% còn 317,6 US cent/pound; kỳ hạn tháng 12 giảm 9,06% xuống 305 US cent/pound.

Theo Reuters, đà giảm của Arabica diễn ra sau phiên tăng tới 16% ngày 6/7, khi hoạt động mua bù của các quỹ đầu cơ sau kỳ nghỉ Quốc khánh Hoa Kỳ đã đẩy giá tăng mạnh bất thường.

Tại thị trường trong nước, giá cà phê tháng 6/2026 tăng khoảng 700-800 đồng/kg so với tháng trước. Cụ thể, giá thu mua tại Đắk Nông đạt xấp xỉ 88.000 đồng/kg; Đắk Lắk và Gia Lai khoảng 87.800 đồng/kg; Lâm Đồng khoảng 87.400 đồng/kg.

Sang tuần đầu tháng 7/2026, giá cà phê trong nước dao động mạnh từ 92.300-97.000 đồng/kg. Ngày 8/7, giá thu mua tại các tỉnh Tây Nguyên đồng loạt tăng thêm khoảng 3.900-4.000 đồng/kg so với đầu tuần, đưa mặt bằng giá lên 96.200-97.000 đồng/kg.

Sau nhiều phiên biến động, giá cà phê trở lại trên 89.000 đồng/kg, chạm mốc 90.000 đồng/kg, thúc đẩy nhiều hộ trồng cà phê bán ra để chốt lời, dù lượng cà phê còn lại trong dân không nhiều nên giao dịch vẫn diễn ra khá thận trọng.

NGHỊCH LÝ CHUỖI GIÁ TRỊ NGÀNH CÀ PHÊ

Dù gần như không trồng cà phê, nhưng EU vẫn tạo ra gần 500 tỷ euro giá trị kinh tế từ ngành hàng này. Báo cáo The Economic Impact of Coffee in Europe do Europe Economics thực hiện theo đặt hàng của Liên đoàn Cà phê châu Âu (ECF) cho thấy, phần lớn giá trị của chuỗi cà phê không nằm ở khâu sản xuất nguyên liệu mà được tạo ra trong chế biến, thương mại, bán lẻ và dịch vụ. Đối với Việt Nam - nước xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới và là nhà cung cấp lớn thứ hai cho EU, đây là gợi ý quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng của ngành.

Theo báo cáo, tại 27 quốc gia thành viên EU (EU27), ngành cà phê tạo ra 191,5 tỷ euro giá trị sản lượng trực tiếp, 84,4 tỷ euro giá trị gia tăng gộp (GVA) và khoảng 1,5 triệu việc làm. Nếu tính cả tác động gián tiếp và lan tỏa, ngành cà phê hỗ trợ tới 494,3 tỷ euro giá trị sản lượng, khoảng 217 tỷ euro GVA, 3,8 triệu việc làm và 65,2 tỷ euro nguồn thu thuế. Mở rộng sang khu vực EU+ (EU27 cùng Vương quốc Anh, Na Uy và Thụy Sĩ), quy mô kinh tế đạt 582,8 tỷ euro giá trị sản lượng, 252 tỷ euro GVA, 4,7 triệu việc làm và 77,5 tỷ euro thuế.

Theo Europe Economics, mỗi 1 euro giá trị sản lượng trực tiếp của ngành cà phê tạo thêm khoảng 2,6 euro hoạt động kinh tế. Đáng chú ý, 1 euro giá trị cà phê nhân nhập khẩu có thể tạo ra khoảng 11,2 euro giá trị sản lượng trực tiếp sau khi trải qua các công đoạn rang xay, chế biến, phân phối, bán lẻ và dịch vụ ăn uống. Đây là lý do châu Âu gần như không trồng cà phê nhưng vẫn thu được phần lớn giá trị của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Báo cáo cũng chỉ ra giá trị lớn nhất của ngành cà phê nằm ở lĩnh vực dịch vụ. Tại EU27, rang xay và chế biến tạo ra 23,4 tỷ euro giá trị sản lượng và 5,4 tỷ euro GVA. Trong khi đó, phân khúc HORECA (khách sạn, nhà hàng và dịch vụ ăn uống) chỉ tiêu thụ khoảng 427.000 tấn cà phê nhưng tạo ra tới 161,5 tỷ euro giá trị sản lượng và 76,5 tỷ euro GVA. Khoảng 87,6% việc làm trực tiếp của ngành cà phê cũng tập trung ở lĩnh vực này.

Sau đại dịch COVID-19, tiêu dùng cà phê ngoài gia đình phục hồi mạnh. Giá trị phân khúc HORECA tăng từ khoảng 72 tỷ euro năm 2020 lên 161,5 tỷ euro năm 2025; trong khi thị trường bán lẻ cà phê tại EU+ tăng từ 25 tỷ euro lên 36 tỷ euro nhờ giá cà phê tăng và xu hướng sử dụng các sản phẩm giá trị cao như cà phê hạt và cà phê viên nén.

Đối với Việt Nam, nghiên cứu cho thấy phần lớn giá trị của hạt cà phê không nằm ở khâu xuất khẩu nguyên liệu mà ở các công đoạn rang xay, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, phân phối và dịch vụ. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu sang EU khoảng 666.300 tấn cà phê, đạt 3,63 tỷ USD, tăng 26% về lượng và 68,3% về trị giá so với năm 2024, chiếm 40,7% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê của cả nước.

Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng thị phần tại EU, doanh nghiệp Việt Nam phải đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững. Bên cạnh Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), doanh nghiệp còn phải tuân thủ Chỉ thị Thẩm tra Trách nhiệm Bền vững (CSDDD), Chỉ thị Báo cáo Phát triển Bền vững (CSRD) và quy định cấm nhập khẩu các sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức từ cuối năm 2027. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn vào truy xuất nguồn gốc, sản xuất bền vững, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu để nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Chu Khôi